Op het YouTube kanaal van Casey Research is een nieuw interview geplaatst met een belangrijk persoon in de zilvermarkt, namelijk Eric Sprott. Hij is de oprichter van Sprott Asset Management en heeft al meer dan 40 jaar ervaring als investeerder. Hij heeft gewerkt als Research Analyst bij Merryll Lynch en begon daaa zijn eigen investeringsfonds. Hij startte na de crisis een groot fysiek zilverfonds, beter bekend als PSLV. Dit fonds is de tegenhanger van SLV, met als verschil dat er bij het fonds van Eric Sprott wél volledige zilverdekking is voor alle uitgeschreven contracten. Eric Sprott werd geinterviewd door Louis James, een 'Investment Strategist' bij Casey Research. De volgende onderwerpen kwamen aan bod.
Louis James: Wat waren de belangrijkste onderwerpen van de ‘When Money Dies’ conferentie? Waar ben je op gefocust en waarom?
Eric Sprott: Het belangrijkste thema dat veel mensen niet begrijpen of waar ze niet de tijd voor nemen is de potentiële zwakte in het commerciële banksysteem. We zien het aan de dalende aandelenkoersen van de banken, die laten zien dat beleggers meer risico incalculeren voor de banken. Banken hebben bezittingen op de balans staan waar ze niet eenvoudig vanaf kunnen komen, zonder dat ze daar flink op moeten afschrijven. Daaaast zien we een uitstroom van kapitaal bij sommige banken, die de situatie er ook niet beter op maakt.
Het risico van de banken is voor Eric Sprott overigens niet nieuw, want hij zou tien jaar geleden hetzelfde zeggen. Door het fractionele banksysteem zijn banken (waarbij maar een fractie van het uitgeleende vermogen in kas wordt gehouden) sowieso erg kwetsbaar, zeker in tijden dat het economisch tegenzit en de bezittingen moeilijk te verkopen zijn. Als de situatie kritiek wordt moet een bank worden geholpen door een andere institutie, die de bezittingen van de bank tegen de boekwaarde over wil nemen.
Europa zit nu een zwakke positie, omdat de beleidsmakers nu moeten aantonen dat er een noodfonds opgezet kan worden dat het vertrouwen in het bankwezen kan herstellen. Het noodfonds moet zodanig groot worden dat de bevolking van de Europese landen blijft geloven dat de banken in orde zijn. Er is al veel vertrouwen in de banken verloren gegaan, een proces dat een aantal jaar geleden al begon in Amerika. Daar zakten de aandelenkoersen van de grote banken in elkaar en liep de val van Lehman Brothers al bijna uit tot een ineenstorting van het wereldwijde financiële systeem. We zitten nu weer in een situatie dat een dergelijke crisis zich kan voordoen. De situatie verslechtert nog altijd en er is zeker geen sprake geweest van herstel. Spaargeld op de bank zetten is volgens Sprott een zeer riskante belegging, waar veel mensen zich helemaal niet bewust van zijn.
Louis James: Geld op de bank is geen veilige haven meer, zoals het dat een lange tijd is geweest. Jouw antwoord daarop is om fysieke bezittingen te kopen. Vertel daar eens wat meer over.
Eric Sprott: Ik denk dat er maar weinig dingen zijn die je kunt kopen in de huidige toestand van het financiële systeem. Gaan we door een recessie of een depressie en hoe komen we daar goed doorheen? Het meest voor de hand liggend is om fysiek goud en zilver te bezitten, of beleggingen die daaraan gerelateerd zijn zoals goud- en zilvermijn aandelen. Ook kan men overwegen om landbouwgrond aan te schaffen, omdat een dergelijke bezitting absolute waarde heeft in de huidige toestand van de economie.
Louis James: In 2008 zagen we veel paniek en angst in de markt, een situatie waarin goud het heel goed zou moeten doen. Toch ging goud omlaag. Dit komt onder andere door het gegeven dat in een crisis iedereen vlucht in cash en er geen kopers meer te vinden zijn, zoals je eerder al aan hebt gegeven. Denk je dat een dergelijke situatie, waarin goud en zilver flink dalen, zich opnieuw voor kan doen?
Eric Sprott: We zien het continu, we zagen het eerder dit jaar in de goud- en zilverprijzen. De centrale banken en overheden proberen de bevolking laten geloven in de degelijkheid van het economische stelsel dat ze in de loop der jaren hebben opgebouwd. Eric Sprott gelooft dat centrale banken en overheden actief zijn in de goud- en zilvermarkt. Op kritieke momenten zijn er volgens Sprott bepaalde krachten aanwezig in de markt die in staat zijn de prijs van edelmetaal omlaag te drukken, terwijl men een normaal gesproken een stijging zou verwachten. Daar is ook al veel over gezegd en ik geloof dat volledig, omdat de toestand van de economie eigenlijk met de dag verslechtert. Een dalende goudprijs past niet in dat beeld thuis. Of we weer een daling krijgen zoals in 2008? Toen crashte de zilverprijs ( $21 naar $9), wat ook aanleiding gaf tot rechtszaken tegen JP Morgan en HSBC, banken die ervan verdacht worden de goud- en zilverprijs te manipuleren. Als er een gedegen onderzoek wordt uitgevoerd zou dat die verdenking nog wel eens bevestigd kunnen worden.
Terwijl de aandelenmarkten een dramatische daling doormaakte wisten goud en zilver zich al vrij snel weer te herstellen. Goud wist sindsdien elk jaar te stijgen en betere rendementen te halen dan de aandelenmarkten. Ook bleven de fundamenten om goud en zilver aan te schaffen intact. Recentelijk hebben de goud en zilver gerelateerde aandelen zich weten te ontkoppelen, door 4% te stijgen op een dag waarin de Dow Jones en de S&P grote verliezen leden. Dat was volgens Eric Sprott een 'eureka-moment', waarin de goudaandelen zich wisten te onderscheiden van de reguliere aandelen. Sindsdien hebben we dit patroon al vaker waargenomen, waarbij goud en zilver gerelateerde aandelen kunnen stijgen op een dalende aandelenmarkt. Beleggers beginnen zich eindelijk te realiseren dat aandelen in goud- en zilvermijnen echt anders zijn dan aandelen van reguliere bedrijven in de Dow Jones en S&P indices. Daarom verwacht Sprott geen slachting meer op de mijnbouwaandelen van goud en zilver zoals we dat zagen in 2008.
Wat betreft de papieren markt voor goud en zilver merkt Sprott op dat de verkopende partijen veel groter zijn dan de kopers, waardoor de markt makkelijk te manipuleren is. Maar zodra meer en meer beleggers overstappen naar fysiek goud en zilver zal de situatie op de markt zich weer kunnen normaliseren.
Louis James: Je hebt gezegd dat het afgelopen decennium (2000-2010) voor goud was, maar dat het huidige decennium er beter uitziet voor zilver (2010-2020). Kun je daar iets meer over vertellen?
Eric Sprott: Ik kijk naar het bewijs dat we allemaal kunnen aanschouwen, namelijk dat van extreem veel vraag naar fysiek zilver ten opzichte van fysiek goud. Het komt steeds vaker voor dat beleggers evenveel geld in zilver stoppen als in goud, terwijl de goud:zilver ratio nog altijd op ongeveer 50:1 staat. Die situatie kan niet lang blijven bestaan, omdat er voor beleggers 20x meer geld in goud beschikbaar is dan zilver. Als het geld dan 1:1 blijft binnenstromen voor goud als zilver hoef je geen wiskundige te zijn om te begrijpen dat die situatie niet eeuwig kan blijven duren. Ergens in de toekomst moet er één variabele veranderen (de goud:zilver ratio zal omlaag gaan). Daarom denk ik dat zilver het in dit decennium beter zal doen dan goud.
Wat ook meespeelt, is het volgende: De markt heeft inmiddels al besloten dat goud de wereldwijde reservevaluta zal worden. Het heeft in de afgelopen jaren alle andere beleggingscategorieën achter zich gelaten, vaak met een ruime marge. Wanneer er een nieuwe valuta komt die gedekt zal worden met goud, dan heb je ook een ruilmiddel nodig voor kleinere transacties. Als ook dat ruilmiddel intrinsieke waarde moet hebben, dan ligt zilver voor de hand. De vraag naar fysiek zilver zal enorm zijn op het moment dat er weer muntgeld van zilver wordt geslagen. Dit is een macro-economische factor die op de lange termijn ook een rol kan gaan spelen voor de waardebepaling van zilver.
Louis James: Over het bezitten van aandelen in goud- en zilvermijnen versus het bezitten van fysiek edelmetaal, wat is nu interessant?
Eric Sprott: Ik ben ervan overtuigd dat goud en zilver gerelateerde aandelen op dit moment zodanig goedkoop zijn dat ze het fysieke edelmetaal wel moeten overtreffen in rendement. De aandelen zijn nog steeds extreem goedkoop, welke methodiek je er ook op los wilt laten. De koersen zijn nog vrij laag ten opzichte van de winsten. Ik heb zelf onlangs wat fysiek goud verkocht om aandelen van goud- en zilvermijnen te kopen. Eric Sprott heeft nog geen plannen om fysiek zilver in te ruilen voor mijnaandelen. De stijging van de goud- en zilverprijzen is nog niet verwerkt in de waarde van de mijnaandelen, die staan nog op een niveau dat past bij veel lagere spotprijzen. Daarom zit er veel waarde in de aandelen.
Louis James: Wil je verder nog iets meegeven aan het publiek?
Eric Sprott: Ik denk dat er een grote verschuiving van de welvaart gaande is. Wie al tien jaar in goud en zilver zit heeft een ongekend rendement gemaakt, maar ook in de komende jaren zal het rendement goed blijven. Dit zal nog blijven aanhouden totdat er een echte oplossing is voor de financiële crisis, een oplossing die waarschijnlijk niet zo aangenaam is. Daarom wil je in een veilige belegging zitten, in dit geval is dat goud en zilver. De geschiedenis leert ons dat ongedekt papiergeld uiteindelijk altijd waardeloos wordt. De omstandigheden waar we nu in zitten laten er volgens Eric Sprott geen twijfel over bestaan dat iets dergelijks zich weer zal gaan afspelen. Ik denk dat we nu niet in de goede richting gaan met de economie.
Moody's ziet de verslechterende economische omstandigheden, mogelijke nieuwe garanties en kapitaalinjecties voor het Franse bankwezen, als ook de bijdrage aan het Europese noodfonds (EFSF) als aanleiding om de Franse kredietwaardigheid opnieuw te beoordelen. Moody's benadrukt dat Frankrijk haar triple A status behoudt vanwege de kracht van de Franse economie, een robuuste institutionele infrastructuur en een financieel krachtige overheid. Tegelijkertijd stelt Moody's dat de onzekerheden in Europa aanleiding zijn om Frankrijk door te lichten.
Moody's wijst op de risico's in het Franse bankwezen die de Franse overheid kunnen noodzaken om over te gaan tot nieuwe kapitaalinjecties. Daaaast speelt voor Moody's ook de mogelijkheid mee dat de bijdrage voor Europese probleemlanden omhoog moet en dat als gevolg hiervan de Franse overheid nog meer garanties moet afgeven. Gezien de blootstelling bij Franse banken aan Griekse schulden kan het niet uitgesloten worden dat Frankrijk opnieuw haar banken moet gaan steunen. De Franse minister van Financiën Francois Fillon liet echter afgelopen vrijdag weten dat Franse banken zelfstandig in staat zijn om hun kapitaalbuffers te vergroten. Een week eerder nog meldde de Franse krant Le Figaro dat Frankrijk achter de schermen heeft gewerkt aan een noodplan om Franse banken te steunen.
Nu het EFSF in alle eurolanden is geratificeerd maar onvoldoende groot is, loopt Frankrijk het risico uiteindelijk nog meer financiële verplichtingen op haar balans te moeten nemen. De Franse staatsgarantie aan het EFSF is na het akkoord over de tweede Griekse bailout van juli verhoogt van bijna €90 miljard naar ruim €158 miljard (zie pagina 27 van herziene EFSF verdrag). Wanneer dit bedrag nogmaals verhoogd wordt dan is de kans aanzienlijk dat de Franse kredietwaardigheid afgewaardeerd wordt. Indien Frankrijk de aller veiligste kredietwaardering verliest dan komt ook het Europese noodfonds op losse schroeven te staan. Immers, Duitsland en de overgebleven landen met een triple A rating waaronder Nederland zouden de Franse garanties dan op zich moeten nemen om het noodfonds te financieren. Samenvattend, zonder Frankrijk, geen EFSF. De Franse triple A status is dus van cruciaal belang voor het Europese noodfonds.
De Franse staatsschuld, momenteel zo'n 83% van het BBP, bedraagt ruim €1.600 miljard (Eurostat, pdf) en is – zoals op bovenstaande grafieken is weergegeven – de afgelopen 30 jaar door aanhoudende begrotingstekorten alsmaar toegenomen. Een van de oorzaken is dat pensioenuitkeringen in Frankrijk voor ruim 85% door de overheid betaald worden. De pensioenuitkeringen kosten de Franse belastingbetaler jaarlijks zo'n €260 miljard en dat is ruim 13% van het bruto binnenlands product (BBP). Ondanks de pensioenhervormingen van vorig jaar is het de vraag hoelang deze relatief hoge uitgaven houdbaar zijn.
Naast de hoge uitgaven voor de sociale zekerheid is met name de vertragende economische groei aanleiding voor zorgen. In het tweede kwartaal is de groei stilgevallen en moest recent ook de groeiverwachting voor volgend jaar naar beneden bijgesteld worden. Door die tegenvallende groei moet Frankrijk harder bezuinigen om het begrotingstekort terug te dringen. De regering van president Sarkozy heeft al laten weten die bezuinigingen door te zullen voeren, maar die kunnen ertoe leiden dat de economie juist krimpt te meer de Franse economie voor ruim 56% uit overheidsuitgaven bestaat (Eurostat; pag. 5). Gezien deze Franse cijfers kan de aankondiging van Moody's om de Franse kredietwaardigheid te onderzoeken niet als een complete verrassing komen. De financiële markten reageerden desalniettemin gespannen, met name vanwege de consequenties van een Franse afwaardering voor het Europese noodfonds.
De onderstaande grafiek is enigszins gedateerd maar alsnog illustratief voor de oneerlijke verdeling van de welvaart de afgelopen 30 jaar. De rijkste 10% van de bevolking kreeg 96% van de inkomensgroei tussen 1981 en 2008.
De demonstraties richten zich wereldwijd vooamelijk tegen de bankiers en de beurshandelaren. Dit zijn echter niet de enige beroepsgroepen die bij de 1% horen. (Cijfers gebaseerd op Amerikaanse gegevens)
Een deel van de demonstraties is gericht tegen de directeurs van de grootste bedrijven ter wereld. Zoals te zien is in de onderstaande grafiek maken deze directeurs allen makkelijk deel uit van de 1%.
Terwijl het gemiddelde salaris van de werknemers van deze bedrijven over 50 jaar licht daalde stegen de beloningen van de directeurs de afgelopen 30 jaar exponentieel.
Dit is wat de 1% bezit. (Cijfers gebaseerd op Amerikaanse gegevens)
En dit is wat de 1% de afgelopen 30 jaar gemiddeld verdient. Een schrill contrast met de horizontale lijn van de ''normale'' mensen. (Cijfers gebaseerd op Amerikaanse gegevens)
De groei van de Chinese economie gaat afgelopen tijd hand in hand met de wens van de Chinese autoriteiten om de renminbi wereldwijd een belangrijkere rol te geven. De Chinese overheid moedigt daarom de creatie van investeringsproducten genoteerd in de Chinese valuta aan. Tegelijkertijd probeert Hong Kong zich te profileren als een offshore markt voor renminbi investeringen.
De vraag naar renminbi investeringen wordt daaaast nog versterkt door de grote hoeveelheden aan spaargeld die de banken uit Hong Kong in de Chinese valuta krijgen gestort. In alleen de maand augustus steeg de hoeveelheid tegoeden al met 6.4% naar ï¿¥ 609 miljard (€69,4 miljard). Met de creatie van de renminbi goudcontracten hoopt de CGSE te profiteren van de sterk groeiende Chinese vraag naar goud. De vraag naar goud steeg in het tweede kwartaal van 2011 met 40% gestegen ten opzichte van het tweede kwartaal van 2010.
Door middel van de in Renminbi genoteerde goudcontracten kunnen Chinese beleggers profiteren van de opwaartse trend van de goudprijs en gokken op de renminbi. Dit lijkt momenteel geen slechte gok gezien de staat waarin de dollar en de euro zich bevinden.
“Door het aantrekken van zowel lokale als inteationale beleggers, is het renminbi ''Kilobar'' goudcontract een volgende stap in de inteationalisering van de renminbi” zei Haywood Cheung, directeur van de CGSE. Daaaast zorgt het goudcontract er volgens Cheung voor dat de positie van Hong Kong als een offshore renminbi markt wordt versterkt, doordat het beleggers een nieuwe mogelijkheid geeft om met de Chinese valuta te investeren.
Criticasters stellen dat de CGSE te maken zal krijgen met hevige concurrentie van het Chinese vasteland waar in Sjanghai vergelijkbare investeringsmogelijkheden worden aangeboden. Daarbij zorgt de geleidelijke liberalisatie van de Chinese markt ervoor dat de Chinezen makkelijker om Hong Kong heen kunnen. Cheung stelt echter dat de Chinese overheid juist Hong Kong als een offshore renminbi centrum aanmoedigt en onderbouwt dit met het groeiende aantal Chinezen die actief zijn op de CGSE. Aan het begin van het jaar maakten deze nog 30% uit van de handel op de CGSE en inmiddels is dit gestegen naar 60%.
Zowel de economische situatie van de landen van de demonstranten als hun preoccupaties verschillen. Ze delen echter eenzelfde gedachte. Of het nu in Sydney, New York, Rome, Santiago of ons eigen Amsterdam is: iets of iemand moet ergens de problemen van het huidige economische systeem onder handen nemen. Aangezien vrijwel niemand ontkent dat het huidige systeem te maken heeft met de nodige storingen blijkt het moeilijk om tegen de''Occupy”” beweging te zijn.
De inteationale druk die op Europa wordt uitgeoefend, heeft als doel Europa te dwingen om met een allesomvattend plan te komen die de problemen in de Zuidelijke lidstaten en tekortschietende kapitaalbuffers in het Europese bankwezen definitief oplost. De uitspraken van ministers van Financiën van buiten Europa liegen er ook niet om. De Japanse minister van Financiën Jun Amuzi vertelde dat “Europa zijn zaakjes op orde moet brengen omdat als de crisis niet bezworen wordt, de economische groei van opkomende economieën geschaad zal worden”. De Britse minister van Financiën, Jim Flaherty, vertelde dat Europa een wereldwijde recessie riskeert als er volgende week zondag geen oplossing komt. Flaherty verzekerde de verzamelde media dat zijn Europese collega's Parijs verlaten zullen hebben met een duidelijke boodschap dat zij tot een oplossing moeten komen.
ECB president, Jean-Claude Trichet, stelde in een interview met de Financial Times dat de Europese overheden de mogelijkheden hebben om het kapitaal van het Europese noodfonds EFSF te gebruiken om de capaciteit te vergroten. Trichet ging niet in op de technische aspecten omdat overheden hierover gaan, maar doelt op de mogelijkheden om via extra leningen of garanties het Europese noodfonds te vergroten. De financiële risico's die bij een dergelijke vergroting van de financieringscapaciteit van het EFSF worden genomen zijn echter wel voor regeringen, niet voor de ECB. Trichet liet zich duidelijk uit over de gebreken van Europese verdragen die onverantwoord fiscaal beleid niet weet te voorkomen. Trichet pleitte voor strengere verdragen die sancties mogelijk maken voor landen die zich niet aan de begrotingsafspraken houden. Tevens herhaalde zijn weerstand tegen het gebruik van de Europese geldpers om de fiscale tekorten van de Europese probleemlanden te financieren.
Opmerkelijk was Trichet's antwoord op de vraag of de ECB niet moet optreden als financier van de laatste orde, een eufemisme voor geldpersfinanciering. Trichet antwoordde dat de ECB alles in het werk stelt om haar mandaat van prijsstabiliteit uit te voeren en dat we in de ergste crisis zijn beland sinds 66 jaar. Daarmee refereert hij aan de totstandkoming van het huidige dollarimperium. In 1944 werd besloten om na het einde van de Tweede Wereldoorlog de dollar wereldreservemunt te maken en die inwisselbaar te maken voor goud. Richard Nixon sloot in 1971 het goudloket en sindsdien spaart de wereld in toenemende Amerikaanse schulden. Trichet lijkt hiermee te zinspelen op de noodzaak tot inteationale hervormingen van het monetaire stelsel, ook al doet hij die suggestie niet expliciet.
In dat kader verschaft de analyse van friend of friend of another heldere inzichten ten aanzien van de kwalitatieve inrichting van de balans van de ECB. Sinds de invoering van de euro is de verhouding in de waarde van de valutareserves aanzienlijk verandert. Bij de introductie van de euro in 1999 bestonden de Europese reserves voor 70% uit buitenlandse valutareserves en 30% goud. In 2011 is door de stijging van de goudprijs deze verhouding verandert en neemt de goudreserve 55% voor haar rekening. Met andere woorden, de euro wordt niet officieel gedekt door goud, de goudreserve vormt wel degelijk een belangrijke pilaar onder de euro en de balans van de ECB. Indien bijvoorbeeld Griekenland failleert en een vlucht in goud ontstaat, dan zal als gevolg van de waardering van goud tegen de marktprijs op de balans van de ECB een belangrijkere rol vervullen.
Europe's Politicians Side with the Protesters (Spiegel)
Gross Says he “Struck Out” on Bonds after Missing U.S. Treasury Rally, Now Using Leveraged Mortgage Play Hoping to Catch Up; Another Gross Mistake? (Mike Shedlock)
A Dangerous Idea In The Deficit-Reduction Supercommittee (Simon Johnson)
Het bericht van het ministerie van financiën komt twee maanden nadat de Amerikaanse politiek na langdurig getouwtrek het Amerikaanse schuldplafond met meer dan $2 biljoen verhoogde. Door het politieke gesteggel leek het er enige tijd op dat de Verenigde Staten niet meer aan hun betalingsverplichtingen zouden kunnen voldoen. In navolging van de late verhoging van het schuldplafond werd de kredietwaardigheid van de VS, alsnog door de kredietbeoordelaar Standard & Poor's verlaagd.
Het tekort voor het fiscale jaar 2010 bedroeg $1,294 biljoen, en steeg dit fiscale jaar naar $1.299 biljoen. Daarmee viel het tekort iets hoger uit dat in de grafiek hierboven geprojecteerd werd. De aanpak van de grote fiscale tekorten zal naar alle waarschijnlijkheid het politieke debat, in aanloop naar de Amerikaanse presidentverkiezingen van 2012, domineren.
Ondanks de grote uitgaven van de Amerikaanse overheid is de economische groei in het eerste half jaar van 2011 minder dan 1% en blijft de werkloosheid stabiel boven de 9%. Volgens Ben Beanke, voorzitter van de Federal Reserve, is het toch geen goed idee om de hand op de knip te houden. Beanke stelt dat een afname in de overheidsuitgave het economische ´herstel´ in gevaar zal brengen….
De relatief vreedzame protestbeweging Occupy Wall Street heeft inmiddels wereldwijd voet aan de grond gekregen. Het initiatief, dat zich in enkele weken verspreidde van New York naar heel Amerika, ktijgt nu ook aanhang in de rest van de wereld. Ook in diverse Europese en Aziatische steden worden soortgelijke 'Occupy' bewegingen opgezet, met als doel een vuist te maken tegen alles wat er mis is in het huidige financiële en economische systeem. De beweging is gebaseerd op een gevoel van onvrede onder de bevolking, dat veel verschillende redenen weet te vinden om de straat op te gaan. Vooral de hoge werkloosheid onder jongeren vormt een probleem in landen als Spanje, Griekenland en Italië.
Veel demonstranten weten heel goed dat er iets niet klopt in ons huidige financiële systeem, maar ze weten niet allemaal de vinger op de gevoelige plek te leggen. Sommige demonstranten in de 'Occupy' beweging vinden dat de overheid moet ingrijpen om alle misstanden op te lossen, terwijl anderen juist weer de oorzaak leggen bij falend beleid van de overheid. Ook zijn er veel demonstranten die hun woede richten op het financiele systeem, dat banken moet ondersteunen met publiek geld. Al met al een zeer interessante ontwikkeling, maar wel één die snel uit de hand kan lopen. In Rome werd eerder deze week de ingang van een bankgebouw bezet door een groepje studenten, maar dit weekend zagen we de relatief vreedzame demonstratie opeens omslaan in rellen. Spandoeken en leuzen maakten plaats voor stenen en brandbommen toen de politie verscheen om de demonstratie uit elkaar te drijven.
Onderstaande beelden laten een beeld zien dat we vooral kennen van Griekenland. Van het vreedzaame protest is weinig meer over, nu de relschoppers de kans zien om – vrij anoniem – tegen de politie te knokken. De rellen in Rome brengen ons in elk geval niet dichter bij een oplossing, dus laten we hopen dat de situatie niet verderuit de hand loopt.