Categorie: Nieuws

Hiermee wordt in navolging van de Europese probleemlanden nu ook de kredietwaardigheid van de triple “A”landen; Duitsland, Frankrijk, Nederland, Luxemburg, Finland en Oostenrijk in twijfel getrokken. Volgens de kredietbeoordelaar zijn de economische en politieke problemen binnen de eurozone inmiddels van dermate grote dat zelfs de meest financieel “gezonde” landen van de Eurozone in de problemen zouden kunnen komen. De kredietbeoordelaar spreekt een negatief vooruitzicht voor de kredietbeoordelingen van de de vijftien landen uit. Een negatief vooruitzicht betekent dat er een kans van 50% is dat de landen binnen 90 dagen worden afgewaardeerd. 

S&P waarschuwt dat de kredietwaardigheid van alle landen verlaagd kan worden met minstens één stap. Landen als Duitsland, Oostenrijk, België, Nederland en Finland hangt een afwaardering van één stap boven het hoofd, de andere landen zouden met twee stappen kunnen worden verlaagd. De markt hield al enige tijd rekening met een afwaardering van de Franse kredietwaardigheid maar het in twijfel trekken van de Duitse kredietwaardigheid is nieuw. De overige twee leden van de eurozone zijn Cyprus en Griekenland. Cyprus heeft al een negatief vooruitzicht en Griekenland zijn kredietwaardigheid heeft al een CC status. S&P verlaagde afgelopen zomer ook de kredietwaardigheid van de Verenigde Staten met één stap van AAA naar AA+.

De kredietbeoordelaar maakte de waarschuwing bekend in aanloop naar de eurotop van 9 december. Op de top wilt Merkozy de Europese lidstaten verleiden om een nieuw EU-verdrag te tekenen met daarin strengere begrotingsmaatregelen. Ze hebben de hoop dat dit de onrustige markten zal kalmeren en in de toekomst een herhaling van de huidige eurocrisis wordt voorkomen. S&P stelde dat ze zo snel mogelijk na de eurotop de zes landen zal toetsen. Volgens S&P zou het gebrek aan progressie omtrent het aanpakken van de eurocrisis een reflectie kunnen zijn van structurele zwakheden in het besluitvormingsproces van de EU en de eurozone. 

• Vicepresident VS in Athene voor crisisoverleg (Nu.nl)
• Waarom Merkel zo omzichtig moet doen: Duitsers zijn tegen de euro (Welingelichte Kringen)
• Regering-Monti stemt in met harde maatregelen (Nu.nl)
• De Jager grote fouten bij invoering euro (RTL-Z)
• De schaamteloze incompetentie van bankiers (Ewald Engelen; FTM)
• Eurobonds geen taboe meer in Duitse politiek (RTL-Z)
• Merkel: crisis houdt nog wel even aan (RTL-Z)
• Buitenlandse supermarkten niet welkom in India (Nu.nl)
• Financiële vraagtekens bij klimaatfonds (FD)
• Portugese premier vreest einde EU (Nu.nl)

Bron: RTL-XL

Uit het buitenland:

• Nouriel Roubini's Terrible Lapse In Standards (Forbes)
• Banks Make $13 Billion on $7.7 Trillion in Secret Fed Loans; SEC Stands by Does Nothing (Mike Shedlock)
• Unambiguous Wealth (FOFOA)
• No, Dylan Grice Did Not Say Germany's Unwillingness To Print May Lead To The Rise Of Another Hitler (Zero Hedge)
• Germany is the ultimate victim of EMU (Ambrose Evans-Pritchard)
• U.S. Agents Launder Mexican Profits of Drug Cartels (New York Times)
• Secrets of the Bailout, Now Told (Gretchen Morgenson; New York Times)
• Must read!! Gold, Eurodollars, and the Black Swan That Will Devour the US Futures and Derivatives Markets (Jesse's Café Américain)

Tot slot en naar aanleiding van het bericht dat in the Sunday Times verscheen (zie bericht Nasdaq & nu.nl), Britse satire over de kranten in Groot-Brittannië. Volgens de Sunday Times zouden de 17 aangesloten centrale banken van de eurozone via het IMF zo'n €1 biljoen euro gaan verstrekken om een nieuw noodfonds te vullen. Anders gezegd, volgens de Britten zal Europa toch de geldpers aanzetten; iets waar Duitsland falikant op tegen is. Het lijkt ons zeer onwaarschijnlijk dat Europa haar strategie zal wijzigen en het beleid dat Groot-Brittannië en de Verenigde Staten gaat kopiëren. Te meer dergelijke berichten vaker in Britse kranten verschijnen en waarbij elke keer blijkt dat ze uit een hele grote dikke duim zijn gezogen, de satire over Britse kranten uit “Yes, minister“:

Dat er in Nederland sprake is van een hardnekkig probleem op de particuliere vastgoedmarkt zal niemand meer verbazen. Bij de Wall Street Joual was dit blijkbaar nog niet helemaal ingedaald. Reden te meer om eens een rondgang in Nederland te doen. Via de Wall Street Joual:

“Nederland is het land van de meest onder schulden gebukte huishoudens in de eurozone; niet Portugal, Ierland of Griekenland. Zelfs Spaanse huishoudens, die in de groeijaren zich diep in de schulden staken om huizen te bouwen en te kopen komen niet dichtbij de top [in het lijstje landen]. De titel van de meest schuldplichtige [huishoudens] gaat naar huishoudens in Nederland, en de belangrijkste reden is de enorme hypotheekschuld die de Nederlanders – ondanks hun zuinige reputatie – hebben opgebouwd.”

De strekking van het artikel is duidelijk: de hypotheekrenteaftrek heeft ertoe geleid dat Nederlanders een hogere schuld aan gaan dan zij eigenlijk kunnen dragen. Zo wordt er in Nederland gemiddeld 240% van het besteedbaar inkomen geleend, terwijl dit eind jaren negentig van de vorige eeuw nog slechts 140% was. De WSJ maakt ook een treffende vergelijking met Denemarken waar de hypotheekschuld hoger ligt, maar waarbij slechts 80% van de aankoopsom van een huis gefinancierd mag worden met een hypotheek. In Nederland werd op de top van de markt tot 125% van de aankoopsom gefinancierd met een hypotheek zodat de inrichting en de aanschaf van een nieuwe auto geen probleem was.

Toen premier Rutte vorige week op bezoek was bij president Barack Obama heeft hij na vragen van joualisten gezegd:

“Het is niet een groot probleem … als je kijkt naar het hele plaatje”. Hiermee wees hij erop dat de Nederlanders even zoveel in hun pensioenfondsen hebben als in hypothecaire schuld -“en we hebben enorme particuliere spaargelden.”

Gevalletje “wishful-thinking” zullen we maar zeggen, want m.n. vanwege het ontbreken van financiële buffers zullen veel Nederlandse huishoudens die een hypotheekschuld zijn aangegaan die de aankoopwaarde van het huis overtrof, sprake zijn van een negatief eigen vermogen. Ter illustratie van het hardnekkig probleem van negatief eigen vermogen, hebben wij dit aan de hand van een hypothetische balans van een huishouden geïllustreerd.

Niet dat wij ervan uitgaan dat premier Rutte de collectief belegde pensioengelden vroegtijdig zal overdragen aan de rechtmatige eigenaren, dat zijn de Nederlandse huishoudens (dit zou namelijk betekenen dat Den Haag niet kan graaien in de collectieve pot voor de oude dag voorziening..), en dat betekent dat Nederlandse huishoudens hun negatieve eigen vermogen met “de enorme particuliere spaargelden” niet zullen kunnen compenseren. Met andere woorden, de macro-cijfers waaraan premier Rutte refereert, zeggen voor een individueel huishouden helemaal niets.

Het probleem van excessieve hypotheekschulden zal – zonder veel twijfel – steeds meer individuele huishoudens gaan raken en dat proces werkt “cumulatief” zoals een sneeuwbal  bovenop een berg: de groep wordt steeds groter en als gevolg daarvan zal de huizenprijs steeds verder dalen met als gevolg dat het negatieve eigen vermogen ook steeds groter wordt. Door het negatieve eigen vermogen kunnen huishoudens moeilijker uit hun huis. Op dubbele woonlasten zit niemand te wachten en omdat de financiering voor een nieuwe koopwoning moeilijker rond te krijgen is (te meer vanwege een negatief eigen vermogen) zitten huishoudens vast aan hun woning. En indien zij de huurmarkt op gaan en naar alteatieven zoeken, dan zal blijken dat zij financieel niet beter af zijn.

Joualist Matthew Dalton bezocht Almere en schrijft:

De overheidsplanning is duidelijk [te zien] hier in Almere, een van de weinige plaatsen in Nederland waar veel nieuwe woningen in de afgelopen decennia gebouwd zijn. De stad is verdeeld in nette wijken, of districten, waarvan de straatnamen eigenaardige en gemakkelijk te onthouden thema's delen. Zo is er “Danswijk”, met straten veoemd naar de tango en de salsa. [..] er is een “Empire Strikes Backstraat”.

Matthew Dalton zou eens moeten weten op welke manier de Nederlandse overheid de woningmarkt op elke mogelijk vorm heeft “gepland”. En voor wat betreft de thema's van de wijken en straatnamen; de straatnaam die verwijst naar George Lucas' Star Wars film the Empire Strikes Back heeft wel een zeer ironische lading..

Het is niet voor het eerst dat een land geld bij pensioenfondsen weghaalt om haar eigen begroting op orde te brengen, aangezien ook landen als Frankrijk, Hongarije en Ierland in het recente verleden soortgelijke methodes hebben toegepast. Portugal zit in financiële moeilijkheden en heeft te kampen met een groot tekort op haar begroting, waardoor het land eerder dit jaar steun vroeg bij het EFSF. Het land kreeg een noodlening van €78 miljard toegewezen, dat in drie jaarlijkse termijnen van €26 miljard zou worden uitgekeerd. In ruil voor deze noodlening moest Portugal aan bepaalde voorwaarden voldoen, waaronder het terugbrengen van de tekorten.

Dat wil nog niet echt lukken, want de Portugese overheid kiest er nu ook voor om geld bij pensioenfondsen weg te halen en dat vervolgens te plaatsen op de balans van de rijksbegroting. Een vorm van creatieve boekhouding, waarmee de volgende tranche van de noodlening binnengehaald kan worden. Portugal heeft de EU en het IMF verzekerd dat dit een eenmalige actie is, maar het verleden laat zien dat het land ervaring heeft met het wegsluizen van geld bij de pensioenfondsen. Vorig jaar gebeurde het nog, toen het land drie pensioenplannen van Portugal Telecom overbracht naar het potje van de overheid dat de wettelijke oudedagsvoorziening regelt. Enige scepsis is dus gepast zodra politici het woord 'eenmalig' of 'tijdelijk' in de mond nemen.

Eurostat heeft nog geen klachten geuit naar deze actie van de Portugese overheid, maar economisch analist van de denktank 'Open Europe' Raoul Ruperal heeft al wel zijn mening klaar. Hij zei tegenover The Telegraph dat ''een dergelijke maatregel op geen manier mag worden gezien als een toekomstige bron van inkomsten''.

Na de democratie wordt ook de verzorgingsstaat in Europa uitgekleedt

De Amerikaanse minister van Financiën komt een paar dagen naar Europa om met een aantal belangrijke personen te spreken. Zijn rondje Europa begint op 6 december, waar hij in Frankfurt zal spreken met de Mario Draghi van de ECB en Jens Weidmann van de Duitse Bundesbank. Later die dag zal Geithner naar Berlijn gaan om te spreken met zijn Duitse collega Wolfgang Schaeuble. De volgende dag reist Geithner naar Frankrijk, waar hij zal praten met de Franse premier Sarkozy en zijn minister van Financiën Francois Baroin. Diezelfde dag nog zal hij verschijnen in Marseille, waar een gesprek gepland staat met de kersverse Spaanse premier Mariano Rajoy. Op 8 december komt de Amerikaanse minister van Financiën ook nog even naar de industrie- en modestad Milaan, waar hij zal spreken met de nieuwe Italiaanse premier Mario Monti. Na dit gesprek reist Geithner weer terug naar de VS, nog voor het topoverleg begint op vrijdag 9 december.

Opvallend aan dit lijstje is dat Geithner wel een bezoek brengt aan de staatshoofden van Frankrijk, Spanje en Italië, maar niet aan de Duitse bondskanselier Angela Merkel. Dat terwijl Duitsland toch wordt gezien als het land dat de kar economisch gezien moet trekken en dat met ruim 80 miljoen inwoners ook het zwaartepunt in de Eurozone is. Timothy Geithner zou door Obama gevraagd zijn om deze Europa-trip te maken. Volgens Phillip Swagel, die betrokken was bij het economische beleid van de Bush (jr.) regering, lijkt het nuttig om de minister van Financiën druk te laten zetten op de Europese beleidsmakers. Mark Zandi, chief economist bij kredietbeoordelaar Moody's, zullen financiële markten weer onrustig worden als er na het topoverleg van 9 december weer geen bevredigend resultaat op tafel ligt.

Ondertussen kijkt men wereldwijd ook met een schuin oog naar het IMF, dat ook een rol kan spelen in de 'bestrijding' van de Europese schuldencrisis. Met name het besmettingsgevaar dat volgt uit een diepe crisis in Europa is een factor waar ze zich in Amerika zorgen om maken. Het IMF zou de middelen beschikbaar kunnen stellen die nodig zijn om de schuldencrisis te isoleren tot Europa. Het IMF heeft op dit moment ongeveer $400 miljard aan reserves die ingezet zouden kunnen worden, maar om echt grootschalig in te kunnen grijpen zal er waarschijnlijk nog meer geld nodig zijn. Brazilië en Mexico hebben reeds aangegeven dat ze willen bijdragen aan het IMF om de slagkracht ervan te versterken. Volgens Eswar Prasad, voormalig econoom van het IMF, zou Amerika geen bezwaar hebben tegen een versterking van het IMF met behulp van injecties van 'emerging markets' en vanuit Europa.

Bij een topoverleg dat op 29 november werd gehouden tussen Europese ministers van Financiën werd al min of meer geconcludeerd dat het niet gaat lukken om het EFSF op te pompen van tot de gewenste €1.000 miljard. Daarom zouden de inspanningen zich nu richten op het IMF, dat op dit moment al €200 miljard beschikbaar zou kunnen stellen. Ondertussen roept Angela Merkel op tot een sterkere fiscale unie, waar ook automatische sancties aan gekoppeld moeten worden voor landen die de regels overtreden.

Zowel de plannen voor een noodfonds als de plannen voor verdere Europese integratie staan nog in de kinderschoenen, maar men verwacht op 9 december toch een significante aankondiging die de financiele markten wereldwijd gerust kan stellen. Een ongekende opgave, zeker gezien het feit dat er nog veel verdeeldheid is over de exacte vorm en implementatie van de plannen.

Amerika is bang voor 'besmettingsgevaar' van Europese schuldencrisis

Het rapport telt 72 bladzijdes en begint met een interessante vergelijking met de technologiesector, waarin exponentiële groei het toverwoord is. Of het nou gaat om de ontwikkeling van processors en geheugenchips of de adoptie van nieuwe technologieën zoals inteet, smartphones en social media diensten, telkens zien we een expontentiële groei in respectievelijk het aantal transistors van de hardware en het aantal gebruikers van software en inteetdiensten.

Het element exponentiële groei loopt als een rode draad door het rapport heen, omdat ook in de economie veel van dergelijke grafieken te maken zijn. Te beginnen met ons geldsysteem, waarin geld per definitie als een schuld wordt gecreeërd binnen het bankwezen. De rentelast op elke nieuwe lening wordt niet gecreeërd, waardoor er een praktisch probleem is met ons geldsysteem. Het vereist namelijk een alsmaar groeiende geldhoeveelheid, zodat er altijd genoeg geld in omloop is waar de rente mee betaald kan worden. Stopt men met geld lenen en gaat men tegelijkertijd massaal aflossen op bestaande schulden, dan zou simpelweg het geld opraken. Dat is precies wat er gebeurde in de jaren dertig, toen de Federal Reserve geen controle kon krijgen over het natuurlijke proces van deflatie dat hoort bij een financiële crisis. In een paar jaar tijd kromp de hoeveelheid geld in omloop met eenderde, met als gevolg een hoge werkloosheid en veel faillisementen.

Ons geldsysteem, dat is gebaseerd op exponentiële schuldengroei, wordt geillustreerd door onderstaande grafieken (zie pagina 16 van het rapport). De grafieken zetten respectievelijk de Amerikaanse 'M2' geldhoeveelheid en de totale Amerikaanse schulden (overheid, staten, bedrijven en personen bij elkaar) af tegen een exponentiële lijn, waardoor twee dingen gelijk zichtbaar zijn. Ten eerste valt op dat de schuldengroei zich in de praktijk inderdaad bijna exponentieel opbouwt (Chris Martenson legt dit helder uit). Daaaast valt op dat we sinds een paar jaar niet meer genoeg schulden opbouwen om de trend voor te zetten, een fenomeen dat zich sinds de Grote Depressie van 1929 niet meer voor heeft gedaan (voor toelichting, bekijk deze interessante presentatie van Michael Maloney (klik op CC voor Nederlandse ondertiteling)). Deze grafiek, die terug gaat tot het jaar 1960, laat duidelijk zien dat de huidige crisis echt van een andere omvang is dan de voorgaande crises van bijvoorbeeld 1973, 1980, 1987 en 1998.

Tegenover de exponentiële groei van de hoeveelheid Amerikaanse dollars staat een inverse curve van de koopkracht van elke dollar, zoals de grafiek op pagina 25 van het rapport laat zien. Deze grafiek is niet gebaseerd op data, maar legt in plaats daarvan de relatie vast tussen de prijs van goud en de koopkracht van elke dollar. Simpel gezegd probeert deze grafiek duidelijk te maken dat een stijging van de goudprijs op lange termijn niets anders zegt dan dat de waarde van het ongedekte papiergeld is afgenomen. Er is meer van dit papiergeld nodig om dezelfde hoeveelheid goud te kopen. Iedereen die weet waarom hij of zij goud koopt hoort dan ook niet nerveus te worden van dagelijkse koersschommelingen, die soms best heftig kunnen zijn.

Wie toch van mening is dat goud in een bubbel zit moet ook even kijken naar de tweede grafiek op pagina 44 van het rapport. Deze grafiek, die ook te vinden is in het CPM Gold Yearbook, laat zien dat slechts een fractie van alle financiële activa in de wereld kan worden ondergebracht in de categorie van goud en goudmijnen. De volgende pagina van het rapport laat zien dat alle beleggingen in goud en goudmijnaandelen over de hele wereld in november 2011 verantwoordelijk zijn voor slechts 0,96% van alle wereldwijde financiële activa (Global Financial Assets). Sinds het jaar 2000, toen alle goudbeleggingen een waarde vertegenwoordigden van $227 miljard (0,2% van GFA), heeft het goud al wel iets aan terrein gewonnen onder de beleggers, maar de percentages zijn nog altijd dusdanig klein dat men kan concluderen dat de massa de waarde van goud in een beleggingsportefeuille nog niet ontdekt heeft.

Bladzijde 47 en 48 van het rapport van Hinde Capital laten ook interessante grafieken zien die we graag met u delen. De eerste laat zien dat de Amerikaanse goudreserve bij de huidige goudprijs slechts 15% van de monetaire basis van de Amerikaanse dollar kan dekken. Onthoudt dat de monetaire basis niet gelijk staat aan de hoeveelheid dollars in omloop, want die is vele malen groter door de kredietexpansie in het geldsysteem. De tweede grafiek, zichtbaar op pagina 48, laat zien dat de goudprijs moet stijgen naar $4.000 per troy ounce om een gouddekking van 40% te bewerkstelligen ten opzichte van de monetaire basis van de Amerikaanse dollar.

Twee andere grafieken over de situatie in Australie zijn ook het vermelden waard. Dit land heeft relatief weinig goudreserves, waardoor dit land een goudprijs van ruim $230.000 (USD) nodig heeft om een 40% dekking ten opzichte van de monetaire basis van het land te bewerkstelligen. Zouden we de prijzen van Australische woningen in goud uitdrukken in plaats van in Australische dollars, dan blijkt dat de prijzen sinds begin 2005 al aan het dalen zijn en nog steeds dalen. Uitgedrukt in Australische dollars zijn de huizenprijzen sinds 2003-2004 met een ruime 45% gestegen. Op die manier kunnen er twee totaal verschillende meningen worden gevormd over de Australische huizenmarkt (wel of geen bubbel?).

Tot slot presenteert Hinde Capital een grafiek van de goudprijs sinds 1959, afgezet tegen een exponentieel koersverloop (bladzijde 52 rapport). Zou de goudprijs een dergelijke trend vast kunnen houden, dan kijken we in 2015 tegen een prijs van ongeveer $2300 per troy ounce aan en in 2018 zelfs tegen een prijs van $4000. Met de huidige ontwikkelingen in de economie zouden we dergelijke bedragen nog als conservatief kunnen bestempelen.

Voor nog meer interessante grafieken, bijvoorbeeld die van de krimpende hoeveelheid Amerikaanse staatsobligaties in het bezit van buitenlandse centrale banken en van de bedrijfswinsten, raden we u aan om het hele document eens door te kijken. Zie hieronder de online versie, of klik hier voor de PDF (4,5 MB).

Hinde Capital Singularity

De jaren van wereldwijde financiële en economische onrust hebben geleid tot enorme stijgingen van veilige vluchthavens zoals goud en zilver. Tot voor kort gold ook de Zwitserse frank als veilige vluchthaven. Begin september maakte de Zwitserse centrale bank (SNB) echter met harde taal duidelijk dat de frank geen veilige vluchthaven is. De harde taal werd opgevolgd door het vrijwel ongelimiteerd opkopen van buitenlandse valuta om de wisselkoers van de frank artificieel laag te houden. Goud en zilver leken als enige veilige vluchthavens over te blijven. De onderstaande grafiek laat zien dat er wellicht ook andere veilige vluchthavens zijn. De live-ex fine wine 100 index, een index van de 100 meest gewilde wijnen van de wereld, steeg het afgelopen decennium in lijn met de goudprijs. Het kopen van wijn had daarom het afgelopen decennium ook gebruikt kunnen worden als hedge tegen de verschillende crises. Het afgelopen jaar is de index, in tegenstelling tot de goudprijs, gedaald. Een mooie bijkomstigheid van beleggen in wijn is dat het altijd, wat er ook gebeurd, kan worden opgedronken.