In dit eerste deel worden de Europese ontwikkelingen voorafgaand aan de eurotop van morgen en vrijdag behandeld. Zoals het er momenteel naar uit ziet blijven eurobonds vooralsnog in de Brusselse bureaulade's liggen, maar worden wel degelijk condities gecreëerd die – indien de lijn van de ontwikkelingen worden doorgetrokken – zullen leiden tot fiscale integratie van de 17 eurolanden. Dit artikel behandeld de toespraken van ECB-president Mario Draghi, president Sarkozy van Frankrijk, bondskanselier Merkel van Duitsland van vorige week, en de reacties van premier Cameron van Groot-Brittannië en EU-president Herman van Rompuy en de ontwikkelingen van deze week.
Het volgende deel zal nauwgezetter ingaan op de kenmerken van eurobonds, of anders gezegd, zijn eurobonds een stap naar de “EUSSR” of juist een stap naar een goudstandaard?
De ontwikkelingen van vorige week
Vorige week begon alle commotie omtrent eurobonds met de toespraak van ECB-president Mario Draghi voor het Europees parlement. Hij liet zich de woorden “gevaar voor deflatie” ontvallen en dat zijn voor analisten de codewoorden voor het gebruik van de geldpers. Echter, niets is minder waar. Draghi wees namelijk op de bijzondere en zeer onconventionele monetaire middelen die de ECB inzet om de huidige financiële status quo te handhaven. Op z'n hoogst was het een motivering voor de renteverlaging waartoe de ECB onlangs besloot.
Draghi lichtte toe dat de ECB banken van noodleningen verschaft omdat de interbancaire leenmarkt sinds het uitbreken van de crisis disfunctioneel is. Draghi meldde dat de ECB dit beleid zal voortzetten en zo het gevaar van “deflatie” bestrijdt. Het Europese bankwezen wordt op die manier behoed voor een implosie (hierbij geldt dat de controle over de geldhoeveelheid geheel bij de ECB ligt en te verkrappen is indien nodig). De geldpers die door de ECB gebruikt wordt om staatsobligaties te kopen, staat onder een “sterilisatie-regime”: de geldhoeveelheid wordt niet verruimd; er is slechts sprake van een “herindeling van de balansen”.
De ECB neemt feitelijk alleen de staatsobligaties over van financiële partijen en haalt tegelijkertijd “geld” weg bij banken zodat het gevaar voor inflatie wordt vermeden. Permanente directe of indirecte financiering van staatsobligaties sloot Draghi uit door te stellen dat het speciale programma beperkt in omvang is en blijft. Waar media en tal van financieel analisten de suggestie hebben gelezen dat Draghi gesuggereerd zou hebben dat de ECB eurobonds zou kopen – indien daartoe besloten wordt – is een raadsel.
Draghi liet echter geen enkele onduidelijkheid bestaan voor de noodzaak voor een “nieuw fiscaal kader”. Met zoveel woorden zei Draghi dat Europa snel strikte begrotingsregels moet afspreken en moet gaan naleven:
“Zoals we effectief een kader hebben die de essentie van monetair beleid beschrijft – een onafhankelijke centrale bank met een enkelvoudige doelstelling van het handhaven van de prijsstabiliteit – zo zou een fiscaal kader de essentie van “heilige” fiscale regels en tot nu toe aangegane overheidsverplichtingen vastleggen, en dit laatste moet volledige geloofwaardigheid, individueel alsook collectief, bewerkstelligen.”
Merkel & Sarkozy
President Sarkozy en Merkel volgden elk vorige week donderdag en vrijdag door in een belangrijke toespraak – Sarkozy via een bijeenkomst in Toulon rechtstreeks uitgezonden op de Franse televisie en Merkel in de Bondstag – hun inbreng kenbaar te maken: Europa moet fiscaal integreren. Sarkozy is bereid om fiscale soevereiniteit aan Brussel over te dragen. Achter de schermen blijven de “Franse geluiden” aanhouden dat Frankrijk blijft lonken naar een verbreding van het mandaat van de ECB. Anders gezegd, Frankrijk verlangt dat de ECB de geldpers aan zet. Indien dat zo is, dan moeten de statuten van de ECB aangepast worden en het enkelvoudig takenpakket zou dan linksom of rechtsom moeten resulteren in een meervoudig takenpakket, zoals de Federal Reserve.
Angela Merkel liet de dag erop aan de hand van een beeldspraak van een marathon, weten dat er geen makkelijke en snelle oplossingen bestaan. Zij wees daarbij eurobonds en een grotere rol voor de ECB resoluut van de hand. Merkel liet echter wel weten dat Europa aan een nieuw fiscaal kader werkt en sloot zich daarmee bij Draghi en Sarkozy aan. Merkel liet echter geen enkele onduidelijkheid bestaan wat er nodig is:
“De lessen zijn heel simpel: regels moet nageleefd worden, naleving moet gecontroleerd worden, niet-naleving van de regels moet consequenties hebben”, en voegde daaraan toe: “fundamentele gebreken in de constructie van de eurozone moeten worden verholpen”.
De ontwikkelingen van deze week..
Maandag hadden Sarkozy en Merkel een ontmoeting waaa zij hun inzet voor de komende Eurotop bekendmaakte: er moet een nieuw euro-verdrag komen waarbij verregaande fiscale begrotingsregels worden aangenomen en doorgevoerd. Over de exacte invulling zijn er opnieuw geen details te geven. Het enige dat Merkel en Sarkozy lieten weten is dat het Europese Hof niet de nieuwe begrotingsregels zal toetsen wat betreft de naleving, maar slechts zal toetsen of de nieuwe regels in de afzonderlijke lidstaten voldoende zijn geïmplementeerd. Daarmee blijven de nationale begrotingen in het soevereine domein, ook al worden automatische schuldrestricties nationaal geregeld.
Saillant is de mededeling dat bij voorkeur het verdrag door alle 27 EU-lidstaten wordt aangenomen. Echter, indien nodig zal het verdrag alleen gelden voor de 17 landen van de eurozone. Deze opmerking slaat op de Britse weerstand tegen (vrijwel alle) aanpassingen van Europese verdragen. Frankrijk en Duitsland laten het de Britten weten: “take it or leave it”, en dat is niet heel verwonderlijk. De Britten voeren eigenlijk al meer dan 1.000 jaar een Europese politiek die er op gericht is dat het Europese vasteland geen bedreiging vormt voor Europa's grootste eiland. Voor die “verdeel-en-heers politiek” zijn Frankrijk en Duitsland beducht en laten weten dat zij bereid zijn om alle Britse weerstand tegen verregaande fiscale inmenging vanuit Brussel opzij te schuiven door de aanpassingen alleen van toepassing te verklaren op de eurozone.
Van Rompuy: verdragswijziging beperkt nodig
Volgens de laatste berichten heeft “EU-president” Herman van Rompuy een manier gevonden om de wijzigingen van de verdragen mogelijk te maken zonder dat hier referenda of ratificatie door nationale parlementen noodzakelijk zijn. Door een wijziging in de aangenomen protocollen van het Lissabon-verdrag door te voeren, kunnen de afspraken zonder tussenkomst van parlementen aangenomen en doorgevoerd worden.
Via EU Observer geeft de volgende vertaling meer informatie:
Volgens het plan, zou de Europese Commissie de bevoegdheid krijgen om bezuinigingen op te leggen aan landen die een bail-out krijgen. De staten die de regels voor begrotingstekorten en staatsschulden overtreden kunnen hun stemrecht in Europa tijdelijk ontzegd worden. De lidstaten zouden tevens “gouden regels” invoeren die een sluitende begroting in nationale wetgeving verplicht. Voor het noodfonds van de eurozone zou er een banklicentie moeten komen die leningen bij de ECB, terwijl arbeidsrecht, pensioenstelsels en andere sociale beschermingen gestaag moeten worden geharmoniseerd.
Ondertussen heeft de Britse premier David Cameron gezegd dat hij een nieuw verdrag zal tegenhouden met een veto als er geen bescherming verkregen wordt voor de City van Londen, het Britse financiële district. “Zolang we die krijgen, dan kan [het] verdrag doorgaan. Als we die niet kunnen krijgen, niet”, zei [Cameron] tegen de nieuwslijn van Press Association [..].
Europees monetair, financieel en politiek mijnenveld
Het monetaire, financiële en politieke mijnenveld dat Europa in een zekere zin zelf gelegd heeft, zorgt dat de spanningen tussen de grote eurolanden Frankrijk en Duitsland en niet-euroland Groot-Brittannië oplopen. Voor de eurozone moet deze Britse horde genomen worden zonder dat een Europese struikelpartij het gevolg is. De harmonisering van belastingstelsel in de eurozone is stap twee, en de aangekondigde aanpassing van Europese BTW-stelsels vandaag kan dan ook in dit licht gezien worden. Samenvattend kan gesteld worden dat de ontwikkelingen van afgelopen week aansturen op het creëeren van de voorwaarden die Duitsland en de andere “sterke” eurolanden over de streep moeten halen om Europese staatsschulden te consolideren via eurobonds.
Hoe en op welke manier eurobonds tot stand zullen komen en wat eurobonds kunnen betekenen is voor deel 2; wordt dus vervolgd.
Lees ook onze eerdere analyses over eurobonds:
DNB geeft voorwaardelijke steun aan blauwdruk Europese fiscale unie
Duitse raad van economische adviseurs pleit voor consolidatie van Europese schulden
