In verband met vakantie van onze hoofdredacteur verschijnen er deze week en volgende week minder nieuwsartikelen op Marketupdate dan u van ons gewend bent. Ook bevat de nieuwsbrief van aanstaande vrijdag geen Weekendeditie. Vanaf begin mei kunnen we u weer dagelijks op de hoogte houden van de laatste belangrijke economische ontwikkelingen!
Voor de geïnteresseerden: Frank verblijft in Italië en maakt daar zijn fietskilometers in de bergen.
Zwitserse pensioenfondsen zijn binnen tien jaar bankroet, tenzij er op korte termijn radicale hervormingen aan het pensioenstelsel doorgevoerd worden. De druk op het Zwitserse pensioenstelsel – dat ongeveer 800 miljard francs aan vermogen beheert – is de afgelopen jaren sterk toegenomen door de negatieve rente op grote vermogens en de dalende rente op Zwitserse staatsleningen. Daar komt nog eens bij dat de bevolking steeds ouder wordt, wat betekent dat er meer premie uitgekeerd moet worden.
Volgens Martin Eling, professor economie aan de universiteit van St. Gallen, komen pensioenfondsen in 2030 ongeveer 55 miljard Zwitserse franc tekort als er niets aan het huidige pensioenstelsel veranderd wordt. De uitbetaling van de pensioenen werd voor het laatst herzien in 2003, toen de gemiddelde levensverwachting lager lag dan nu. Dat een een probleem dat op de lange termijn extra druk op de pensioenfondsen legt om meer rendement te maken. “Dit is geen houdbare situatie. Als we nog tien jaar op deze manier doorgaan zijn de pensioenfondsen bankroet en moeten de bedrijven die er aan meebetalen opdraaien voor de verliezen”, zo verklaarde Eling tegenover de Financial Times.
Rente
De renteverlaging die de Zwitserse centrale bank in januari doorvoerde drijft de pensioenfondsen tot wanhoop. Banken begonnen kosten in rekening te brengen voor de tegoeden van pensioenfondsen, kosten die de fondsen proberen te ontwijken door fysieke stapels bankbiljetten in kluizen op te slaan. Een ander Zwitsers fonds is naar verluid al begonnen met het verstrekken van hypotheken aan gepensioneerden, omdat dat meer rendement oplevert dan het aanhouden van cash. Een ander pensioenfonds probeert rendement te maken door leningen te verstrekken aan ziekenhuispatiënten.
Door de extreem lage rente op staatsobligaties zoeken veel pensioenfondsen alternatieven voor staatsobligaties. Zo lenen ze bijvoorbeeld geld uit voor de ontwikkeling van vastgoed en infrastructuur. De CFO van Credit Suisse David Mathers zei in februari dat de bank eind 2015 een tegenvaller van 500 miljoen franc kan verwachten als gevolg van de ongunstige renteontwikkeling voor het bedrijfspensioenfonds.
Volgens Jerome Cosandey, econoom van de Zwitserse denktank Avenir Suisse, halen pensioenfondsen bij de huidige lage rente niet genoeg rendement om de uitkeringen te betalen. Daardoor teren ze in op reserves die ze nodig hebben om rendement te maken. Er zijn al voorstellen om de pensioenpremies te verhogen, maar die ingreep gaat volgens kenners nog niet ver genoeg. Dat terwijl de Zwitsers zich nu al verzet tegen het idee dat ze meer moeten gaan betalen voor hun pensioen.
De Zwitserse centrale bank verlaagde begin dit jaar de rente om een kapitaalvlucht richting de Zwitserse franc en een snelle waardestijging van de munt af te remmen. Tegelijkertijd besloot de centrale bank het valutaplafond van de franc tegenover de euro op te heffen, waardoor de Zwitserse franc sterk in waarde steeg.
Rood: Rentetarief Swiss National Bank / Blauw: Rente op Zwitserse 10-jaars staatsobligaties (Bron: SNB)
De centrale bank van Rusland heeft in maart 30 ton goud aan haar reserves toegevoegd, de grootste maandelijkse aankoop sinds september vorig jaar. De eerste twee maanden van dit jaar besloot de centrale bank nog even te wachten met goud kopen, maar met de toevoeging van 30 ton goud is duidelijk geworden dat Rusland nog steeds meer goud wil hebben.
In de laatste negen maanden van vorig jaar heeft het land onafgebroken edelmetaal aan de reserves toegevoegd. Cijfers van de World Gold Council bevestigden dat Rusland vorig jaar van alle landen met afstand het meeste goud gekocht heeft.
Diversificatie
De totale goudreserve van Rusland groeide door deze aankoop naar 1.238 metrische ton, waarmee het land op de vijfde plaats komt van landen met de grootste goudvoorraden. De Bank of Russia blijft goud kopen ter diversificatie van de valutareserves en ter versterking van de roebel, zo verklaarde de centrale bank gouverneur Elvira Nabiullina.
Dat Rusland ondanks de crisis en de waardedaling van de roebel edelmetaal blijft kopen is een zeer positief signaal voor de goudmarkt, zo verklaarde analist David Jollie van Mitsui & Co. Precious Metals tegenover Bloomberg. Gemeten in roebels stond de goudprijs eerder dit jaar op een winst van meer dan 20%, maar door het herstel van de Russische munt is de prijs van een troy ounce goud in Rusland weer terug op het niveau van begin dit jaar.
Rusland koopt al jaren goud bij
Nieuwe strategie
De centrale bank van Rusland besloot in 2005 haar monetaire beleid volledig om te gooien. Na jaren van goud verkopen kwam de centrale bank terug op de markt als koper van goud. In een tijdsbestek van amper tien jaar heeft het land haar goudreserve weten uit te breiden van minder dan 300 naar meer dan 1.200 ton, een verviervoudiging. Op het balanstotaal is de positie in goud nog sterker toegenomen, omdat de centrale bank sinds 2006 haar edelmetaal naar de marktprijs waardeert. Eerder werd een (veel lagere) historische goudkoers gehanteerd.
Het aandeel goud in de totale reserves van Rusland stijgt door deze nieuwe aankoop naar 13 procent van het totaal. Volgens de World Gold Council zullen centrale banken wereldwijd dit jaar netto tenminste 400 ton goud aan hun reserves toevoegen, wat gelijk staat aan ongeveer 10% van het jaarlijkse aanbod van het edelmetaal.
Volgens een onderzoek van de universiteit van de Verenigde Naties is er vorig jaar wereldwijd 1.000 ton zilver en 300 ton goud in de vorm van elektronisch afval op vuilnisbelten terechtgekomen. Deze twee edelmetalen worden vanwege hun goede elektrische geleiding gebruikt in tal van elektrische apparaten. Met de juiste installaties kunnen vrijwel alle metalen uit het afval gerecycled worden, maar dat gebeurt in heel veel landen nog niet.
Vorig jaar werd er volgens het onderzoek wereldwijd bijna 42 miljoen ton aan elektronisch afval gedumpt, afval met een potentiële waarde van $50 miljard. Alleen al het goud dat jaarlijks ‘gedumpt’ wordt vertegenwoordigt meer dan 10% van de totale jaarlijkse productie van goudmijnen.
Het meeste elektronische afval wordt geproduceerd door de Verenigde Staten en China, maar omgerekend naar het aantal inwoners is de afvalproductie van Europeanen het grootst. Noorwegen spant de kroon, zij gooien jaarlijks meer dan 28 kilogram per persoon aan elektronisch afval weg. Het minste afval wordt geproduceerd door Afrikaanse landen, gemiddeld 1,7 kilogram per persoon per jaar.
“Elektronisch afval vertegenwoordigt wereldwijd een waardevolle ‘urban mine’ – een potentieel reservoir aan herwinbare materialen”, zo verklaarde David Malone van de Verenigde Naties naar aanleiding van het rapport.
Schadelijke metalen
Naast de waardevolle edelmetalen bevat het elektronische afval ook materialen die schadelijk zijn voor het milieu, zoals 4.400 ton aan stoffen die de ozonlaag aantasten en 2,2 miljoen ton aan lood dat het grondwater en de bodem verontreinigt.
Vorig jaar werd er naar schatting al 42 miljoen ton aan zogeheten ‘e-waste’ weggegooid en volgens de onderzoekers die dit rapport opstelden groeit die hoeveelheid met naar schatting 2 miljoen ton per jaar. De toename is het gevolg van stijgende verkopen van gadgets en een steeds kortere economische en technische levensduur van apparaten.
Weinig recycling
Het rapport stelt dat slechts 16 procent van al het elektronische afval in de wereld op een zorgvuldige manier wordt verwerkt en gerecycled. De rest belandt samen met ander afval op de vuilnisbelt. Dat terwijl een Britse organisatie genaamd ‘Wrap’ beweert dat tot 23 procent van alle elektronica die op de vuilnisbelt nog functioneel was of met een simpele reparatie functioneel gemaakt kon worden. Veel elektronisch afval werd de afgelopen jaren naar Afrikaanse landen geëxporteerd, waar meestal geen infrastructuur aanwezig is om het elektronische afval te verwerken.
Een bedrijf dat zich gespecialiseerd heeft in de recycling van edelmetalen uit elektronisch afval is het Belgische Umicore. Bij Goudstandaard kunt u deze Umicore goudbaren kopen in afmetingen van 5 gram tot 1 kilogram.
Bron: The IndependentZie ook:
Griekse overheid heeft bijna geen geld meer om salarissen te betalen, maar dat is volgens ECB geen reden voor een ‘Grexit’. Verder in het nieuws: Venezuela krijgt een noodlening van $5 miljard van China, centrale bank van Mexico maakt zich zorgen over het klimaat van extreem lage rentes, Rusland koopt 30 ton goud bij en Chinezen beginnen met verbeteren van handelsroutes naar Europa en Rusland.
De ECB houdt rekening met een scenario waarin Griekenland zonder geld komt te zitten en een tweede munteenheid moet invoeren om ambtenaren te kunnen betalen. Dat schrijft Reuters op basis van goed ingevoerde bronnen. Met de komst van de euro heeft Griekenland haar monetaire beleid uit handen gegeven, waardoor ze net als een normaal huishouden letterlijk zonder geld kan komen te zitten. In mei moet het land ongeveer €1 miljard aflossen aan het IMF en binnen de ECB groeien de twijfels of Griekenland wel in staat is die schuldenlast te financieren.
Griekenland heeft keer op keer benadrukt dat ze bereid is alle schulden te betalen, maar volgens de ECB is daarmee niet gezegd dat het de Grieken ook werkelijk zal lukken. Een woordvoerder van de centrale bank gaf aan niet te willen speculeren over de scenario’s die zich in Griekenland kunnen ontvouwen. De staatskas is bijna leeg en er is niet genoeg geld aanwezig om tegelijkertijd de ambtenarensalarissen en pensioenen te betalen en de schulden af te lossen.
Een tijdelijke oplossing voor Griekenland is om een complementair geldsysteem op te zetten naast de euro. Zo kan het land euro’s betalen aan internationale schuldeisers en een nieuw soort schuldbewijzen in omloop brengen om de ambtenaren mee te betalen.
De volledige versie van dit artikel verscheen eerder op een partner blog.
Liquiditeitscrisis kan Griekenland dwingen een tweede munt in te voeren
Afgelopen zondag was financieel historicus James Grant te gast bij Buitenhof. Hij behoorde tot de minderheid die de grote financiële crisis van 2008 zag aankomen en waarschuwde zijn lezers via zijn nieuwsbrief ‘The Interest Rate Observer’. Volgens hem schuilt er een groot gevaar in ons huidige financiële systeem, omdat het geen degelijk fundament meer heeft. Het geld dat we vandaag de dag gebruiken heeft geen referentiepunt meer, zoals dat voor 1971 wel het geval was onder het Bretton Woods systeem. De dollar was toen nog gekoppeld aan goud, waardoor de munt altijd een zekere waarde had. Daarvoor was er een goudstandaard, waarin een bepaalde hoeveelheid geld gelijk stond aan een bepaald gewicht in goud.
Rente
Vandaag de dag ontbreekt die waardestandaard, met als gevolg dat het financiële systeem compleet uit de hand gelopen is. In plaats van een vrije marktrente, die tot stand komt door vraag en aanbod, bepaalt een groep centrale banken vandaag de dag wat de rente is. Dat leidt volgens Grant tot verkeerde prikkels en verkeerd gedrag. Door de extreem lage rente nemen mensen teveel risico met geleend geld. Stijgende huizenprijzen en aandelenkoersen zijn volgens hem voorbeelden van het verstorende effect dat centrale banken hebben op de economie. Ook in de aanloop naar de grote crisis van 2008 zag James Grant zorgwekkende signalen in de economie. Iedereen kon heel gemakkelijk kredieten krijgen voor van alles en nog wat, zonder dat daar strenge voorwaarden aan verbonden waren.
Kapitalisme
James Grant zei in Buitenhof dat ons huidige economische systeem niet meer kapitalistisch te noemen is. Winsten worden geprivatiseerd, terwijl de verliezen worden gesocialiseerd. Door monetaire verruiming van centrale banken worden de verliezen onder het tapijt geveegd, maar daarmee zijn ze niet verdwenen. James Grant pleit voor een economie waarin meer zaken aan de vrije markt worden overgelaten en de macht van centrale bankiers wordt ingeperkt. Ook moeten de risico's van het omvallen van banken terug bij de stakeholders van de bank neergelegd worden (spaarders, obligatiehouders, aandeelhouders) en niet bij de belastingbetaler. Pas als deze structuren weer hersteld worden kan de markt normaal functioneren en zal men weer in staat zijn een goede inschatting te maken van de risico's.
"Als ik moet kiezen tussen een dirigistisch systeem gerund door niet gekozen oud-hoogleraren, of een gedecentraliseerd, door de markt aangestuurd, individualistisch systeem, dan kies ik voor het laatste", zo verklaarde James Grant. "Centrale banken hebben mensen in een roes gebracht en wijsgemaakt dat alles er rooskleurig uitziet, maar het ziet er niet zo rooskleurig uit", zo voegde hij eraan toe. Volgens Grant moeten we stoppen met overheidsmanipulatie van rentetarieven en aandelenkoersen om een gezond evenwicht in de economie terug te brengen.
Griekenland
Volgens Grant is Griekenland niet in staat al haar schulden te betalen. Linksom of rechtsom moet er volgens hem verlies worden genomen en het lijkt het meest waarschijnlijk dat andere Eurolanden die het krediet verstrekt hebben op de blaren moeten zitten. Frankrijk heeft €70 miljard aan de Grieken uitgeleend, Italië ongeveer €60 miljard. We moeten er serieus rekening mee houden dat dat geld niet terug komt, zo stelt de financieel historicus.
Het wordt pas echt gevaarlijk als Griekenland besluit uit de Eurozone te stappen. In dat geval kunnen ook andere landen, zoals bijvoorbeeld Spanje, besluiten uit de euro te stappen. De gevolgen voor de financiële markten zijn dan niet te overzien, net zoals de val van Lehman Brothers veel meer schade berokkende dan men dacht.
Kabinet overweegt aanpassing vermogensrendementsheffing, pensioenfondsen zijn weer terug op het niveau van 2008 en Draghi weet niet hoe het afloopt als de situatie in Griekenland verslechtert. Verder in het nieuws: Toenemende druk op IMF om Chinese yuan op te nemen in de SDR, Merkel wil handelsrelatie met Rusland herstellen en ECB denkt na over alternatieve munt voor Griekenland in het geval van een ‘default’.
De goudprijs daalde de afgelopen week van €1.138,79 naar €1.114,46 per troy ounce (-2,14%), terwijl de prijs van een kilo zilver van €499,46 naar €484,08 daalde (-3,08%). De daling is voor een gedeelte toe te schrijven aan het aansterken van de euro ten opzichte van de dollar, maar ook in de Amerikaanse valuta werden edelmetalen de afgelopen week iets goedkoper.
Euro stabiliseert
Na een grote koersdaling van de euro over de afgelopen zes maand schommelt de wisselkoers nu al een aantal weken binnen een bandbreedte van $1,05 tot $1,10 tegenover de euro. Het uitblijven van richtinggevend nieuws van zowel de ECB als de Federal Reserve houdt de wisselkoers op het huidige niveau. Aanvankelijk gingen de financiële markten nog uit van een renteverhoging door de Amerikaanse centrale bank, maar door een zwak banencijfer en uitspraken van Yellen is dat vooruitzicht op de lange baan geschoven. Afgelopen donderdag besloot de ECB - conform verwachtingen - de rente niet te veranderen. De munt noteert op het moment van schrijven $1,08, terwijl de wisselkoers een week geleden nog op $1,067 stond.
Goudprijs in euro per troy ounce (Bron: Goudstandaard)
Zilverprijs in euro per kilo (Bron: Goudstandaard)
Indiase goudmarkt blijft sterk
De vraag naar goud in India, de tweede grootste afnemer van goud ter wereld volgens Thomson Reuters GFMS, blijft robuust. In maart importeerde het land maar liefst 125 ton goud, een verdubbeling ten opzichte van dezelfde maand van vorig jaar. Indiërs profiteren van de relatief gunstige goudprijs in roepies en van de versoepeling van importbeperkende maatregelen.
De nieuwe regering lijkt positiever te staan tegenover de import van goud, maar dat neemt niet weg dat ze worstelt met het probleem op de betalingsbalans. Door de import van honderden tonnen goud op jaarbasis - voornamelijk uit Zwitserland - heeft het land te maken met een aanhoudend tekort op de betalingsbalans. Om de goudhonger van de Indiase bevolking te stillen werden er onlangs al plannen gepresenteerd om de bevolking aan te sporen hun goud in te leveren bij de bank.
Het nieuwste voorstel is nog gekker, want nu wil de overheid ook tempels aanmoedigen goud in te leveren. De goudschatten die daar in liggen kunnen volgens berekeningen de import van het edelmetaal met een kwart omlaag brengen. We vragen ons af hoeveel tempels bereid zijn hieraan mee te werken.
Geen schaarste aan zilver
De Chinese economie groeide in het eerste kwartaal van dit jaar minder hard en dat zien we ook terug in de vraag naar zilver. De afgelopen maanden kocht zowel de juweliers als de industrie minder zilver in vanwege een tegenvallende vraag. De groeiende zilvervoorraad in China bewijst dat ervan tekorten aan zilver geen sprake is. Dat schaarste geen goed argument is om zilver te kopen wordt ook in de volgende video van 'Momentsintrading' helder uitgelegd.
De zilvervoorraden in China zijn dit jaar als gevolg van een relatief zwakke binnenlandse vraag sterk toegenomen, zo schrijft Bloomberg. Volgens de Shanghai Futures Exchange lag er op 9 april een voorraad van 341,5 metrische ton zilver, het hoogste niveau in een jaar tijd. In de laatste week van 2014 had de zilvervoorraad in China nog een omvang van slechts 122,8 ton. Ook op de Shanghai Gold Exchange stapelt het zilver zich de laatste maanden op. Op 3 april lag daar een voorraad van 263,97 ton opgeslagen, een verdubbeling ten opzichte van een jaar eerder.
De groei van de voorraad zilver heeft te maken met een relatief zwakke vraag vanuit de markt. De Chinese economie liet in het eerste kwartaal van dit jaar een relatief zwakke groei zien, wat suggereert dat er ook minder zilver gebruikt werd door de industrie. Het grijze edelmetaal wordt veel gebruikt in onder meer elektronica, batterijen en zonnepanelen, omdat het een zeer goede geleider is.
Niet alleen de industrie had minder zilver nodig, ook juweliers kochten minder van het edelmetaal in. “De vraag naar zilveren sieraden was de laatste maanden relatief zwak”, zo verklaarde edelmetaalanalist Jin Xiangyun van Beijing Antaike Information Development Co. “Producenten kopen normaal gesproken veel zilver in na het Chinese Nieuwjaar, maar dat gebeurde dit jaar niet”.
Vandaag komen centrale bankiers en vertegenwoordigers van een aantal andere instanties bijeen in Washington om te praten over goud, de Chinese yuan en het systeem van verschillende valuta. Dat schrijft GATA consultant Ronan Manly op basis van verschillende documenten die hij wist op te sporen.
De bijeenkomst wordt georganiseerd door de World Gold Council en het Official Monetary and Financial Institutions Forum (OMFIF) en duurt van vrijdag tot en met zondag. Het is een besloten bijeenkomst waar alleen op uitnodiging mensen bij aanwezig mogen zijn.
Besloten bijeenkomst
Deelnemers kunnen vrijuit spreken. Men past de zogeheten Chatham House Rule aan, wat betekent dat de aanwezigen alle informatie die ze ontvangen vrij mogen gebruiken, maar dat de identiteit van sprekers en deelnemers niet onthuld mogen worden. Daardoor kunnen centrale bankiers meer zeggen dan ze zouden doen in de aanwezigheid van camera's en pers. Door het besloten en geheimzinnige karakter van de bijeenkomst is het niet vreemd dat er zo weinig aandacht aan wordt geschonken door de reguliere media.
Het is begrijpelijk dat centrale banken op discrete wijze met elkaar in gesprek willen tijdens een bijeenkomst als deze. We weten maar al te goed hoeveel invloed zij hebben op de financiële markten en op de goudkoers.
BRICS
Donderdag kwamen de ministers van Financiën en centrale bankiers van de BRICS-landen al bijeen in Washington om de laatste voorbereidingen te treffen voor de nieuwe BRICS Development Bank, een nieuw instituut dat met een reserve van $100 miljard hulp kan geven aan landen die in de problemen komen. Het zal geen toeval zijn dat deze ontmoeting zo vlak voor het topoverleg van aankomend weekend is ingepland.
OMFIF
Twee jaar geleden publiceerde het OMFIF een rapport over goud, de renminbi en het internationale monetaire systeem met verschillende valuta. Het rapport beschrijft de opkomst van de euro en de Chinese yuan als alternatieve wereldmunten naast de Amerikaanse dollar. Dat terwijl het wereldwijde monetaire systeem nog steeds de dollar als uitgangspunt neemt.
In het voorwoord van dat rapport schrijft Meghnad Desai, voorzitter van het OMFIF, dat goud voor het eerst sinds lange tijd weer gereed is richting het midden van ons internationale monetaire systeem te bewegen. Is dat de onvermijdelijke uitkomst waar de wereld al sinds het uiteenvallen van het Bretton Woods systeem in 1971 op wacht? We blijven de ontwikkelingen in de gaten houden!