Categorie: Nieuws

Rusland uit de G8 geschopt

De Amerikaanse president Obama en andere wereldleiders hebben besloten Rusland uit de G8 te zetten. Het is de nieuwste stap die ‘het Westen’ zet om Rusland te straffen voor het militaire machtsvertoon op de Krim. “Internationale wetgeving verbiedt de acquisitie van (een gedeelte van) een ander land door middel van dwang. Dat schendt de principes waarop het internationale systeem gebouwd is. We veroordelen het illegale referendum in de Krim, omdat het een schending is van de Oekraïense grondwet”, zo valt te lezen in een persverklaring.

De G8 is een groep van acht industriële staten, waar Rusland in 1998 als achtste lid bij kwam. De groep werd in 1975 opgericht en had op dat moment zes leden. De groep houdt jaarlijks een bijeenkomst, waar ook de Europese Unie, China, India en Brazilië als niet-leden bij aanwezig zijn. De G8 heeft haar relevantie al enigszins verloren, omdat veel opkomende economieën niet vertegenwoordigd zijn in deze groep. Daarom is de G20 veel belangrijker geworden. tot de G7 behoren de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Canada, Frankrijk, Duitsland, Japan en Italië.

Rusland uit de G8
De Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergei Lavrov, laat merken dat hij niet onder de indruk is van het besluit van de groep: "De G8 is een informele organisatie die geen lidmaatschapskaarten uitdeelt en die, per definitie, geen leden uit de groep kan verwijderen. Alle economische en financiële vraagstukken worden tijdens de G20. De G8 heeft bestaansrecht als forum voor het dialoog tussen leidende Westerse landen en Rusland." Hij is van mening dat het besluit onrechtvaardig en irrationeel is en dat het onnodige barrières opwerpt in het overleg. Lavrov zei dat Rusland nooit zo veel waarde heeft gehecht aan deze constructie en dat zijn land het niet betreurenswaardig vindt om niet bij de G8 betrokken te worden. De Russische minister van Buitenlandse Zaken vat het op als een mooi moment voor Rusland om te experimenteren hoe het is om niet bij de G8 betrokken te zijn. Nu Rusland uit de groep is gezet gaat ook het geplande overleg in juni in Sochi niet door. De Russische stad die begin dit jaar nog de Olympische Spelen verzorgde wordt door het G7-gezelschap geruild voor Brussel. Daar zal nu het overleg van juni plaatsvinden.
Sancties
Indien Rusland haar militaire aanwezigheid in de Krim verder uitbreidt en een bedreiging begint te vormen voor de rest van Oekraïne zal 'het Westen' nieuwe economische sancties uitoefenen. De Verenigde Staten gaan een directe militaire confrontatie uit de weg en zetten momenteel in op een diplomatieke oplossing, die afgedwongen moet worden met louter economische sancties. Er zijn op dit moment naar schatting 20.000 Russische troepen gestationeerd in de Krim.

Sergei Lavrov is niet onder de indruk van het besluit van de G8

25 maart 2014
Irak koopt 36 ton goud

Irak heeft in maart 36 ton goud gekocht, de grootste maandelijkse aankoop van het land in drie jaar tijd. De centrale bank kocht goud als middel om de Iraakse dinar te stabiliseren ten opzichte van buitenlandse valuta. Het is de eerste aankoop sinds eind 2012, toen Irak in korte tijd haar voorraad van 5,8 naar ongeveer 31 ton uitbreidde. Sinds augustus vorig jaar stond de officiële goudreserve van het olie-exporterende land op 29,8 ton. Met deze uitbreiding van 36 ton (die tegen marktprijs slechts $1,56 miljard waard is) wordt Irak de veertigste in de ranglijst van landen met de grootste goudvoorraden. Sinds maart 2011 heeft het IMF niet meer een dergelijk grote aankoop van goud geregistreerd. Toen kocht Mexico in één maand 78,5 ton van het gele metaal.

Centrale banken blijven goud kopen
Centrale banken blijven goud kopen. In 2012 voegden ze gezamenlijk netto 546 ton aan hun reserves toe ter diversificatie van valutareserves. In 2013 werd er opnieuw veel gekocht, al was de totale hoeveelheid van 369 ton minder indrukwekkend. Daar staat tegenover dat China in 2013 veel meer fysiek metaal van de markt haalde dan in 2012. Centrale banken over de hele wereld blijven goud accumuleren, een trend die niet meer te ontkennen valt. Tegen de huidige goudprijs hebben de opkomende economieën nog relatief weinig geel metaal in verhouding tot hun valutareserves. Ook Irak heeft volgens de statistieken van het IMF minder dan 2% van haar reserves in goud zitten. Irak had in 2012 volgens de Wereldbank in totaal $70,3 miljard aan reserves. De Iraakse centrale bank verklaarde tegenover Bloomberg dat er geen plannen zijn om binnenkort goud te verkopen. Of er na deze aankoop van 36 ton meer aankopen zullen volgen, dat weten we niet.

Irak kocht in maart 36 ton goud

25 maart 2014
Kapitaal vlucht massaal weg uit Rusland

Sinds de Russische inval in de Krim is er een heuse kapitaalvlucht op gang gekomen. Buitenlandse investeerders hebben in het eerste kwartaal van dit jaar naar schatting $70 miljard weggehaald. Andrei Klepach, de Russische staatssecretaris van Economische Zaken, bevestigt de grote uitstroom van kapitaal en erkent dat deze veel groter is dan waar men op gerekend had. Investeerders vrezen dat de uitstroom van kapitaal vroeg of laat zal leiden tot kapitaalcontroles en sluizen om die reden preventief geld weg uit Rusland.

“Het is schokkend, de financiële markten hebben extreem zelfvoldaan gereageerd en hebben zichzelf voor de gek gehouden door te geloven dat Rusland met haar bijna $500 miljard aan valutareserves onkwetsbaar is. Maar die reserves kunnen compleet irrelevant worden in een crisis als deze”, zo verklaarde Bartosz Pawlowski van BNP Paribas tegenover de Telegraph. volgens Lars Christensen van Danske Bank kunnen de Russische autoriteiten terugvallen op een vorm van financiële dwang om geld gevangen te houden in Rusland. “Kapitaalcontroles zijn een serieus risico en mogen niet buiten beschouwing worden gelaten. Wat er nu ook gebeurd, er is al permanente schade aangericht aan de Russische economie, omdat buitenlandse investeerders de acties van Rusland niet snel zullen vergeten.”

Sancties
Afgelopen maandag legden Europa en de Verenigde Staten economische sancties op tegen Rusland als vergeldingsactie voor de Russische annexatie van de Krim. Maandag werd bekendgemaakt dat de VS meer vloeibaar gas (LNG) beschikbaar gaat stellen aan landen die het nodig hebben. LNG dat oorspronkelijk bestemd was voor de Aziatische markt zal nu voor een deel in Europa afgeleverd worden. "Daarmee geven we, gezien de situatie in Oekraïne, een positief signaal af naar onze bondgenoten", zo verklaarde Lisa Murkowski van het Amerikaanse Energy Committee. Carlos Pascual van het Amerikaanse departement van Energie verklaarde afgelopen weekend dat bijna 80 miljard kubieke meter aan Amerikaans schaliegas op jaarbasis voor gebruik in Europa beschikbaar kan worden gesteld. Op dit moment importeert Europa als geheel 130 miljard kubieke meter gas uit Rusland. Volgens de Brusselse denktank Brueghel kan de EU haar afhankelijkheid van Russische gas binnen een jaar naar nul terugbrengen door meer te importeren uit Noorwegen, door de productie in Nederland op te schroeven, door strategische reserves aan te spreken en door de consumptie van aardgas terug te brengen. Europa kan 20 miljard kubieke meter gas besparen door alleen al de verwarming in alle woningen 1,5 graad Celsius lager te zetten.
Kapitaalvlucht
De grootste druk ligt momenteel op de financiële sector van Rusland. De Russische Sberbank heeft de groeiverwachtingen voor de economie van Rusland naar nul verlaagd en waarschuwde afgelopen weekend zelfs voor een recessie, indien de vlucht van kapitaal de $100 miljard overstijgt. "De huidige situatie heeft wereldwijd een negatieve impact op de economie, zowel in Rusland als in Europa", zo verklaarde directeur German Gref. Kredietbeoordelaar Fitch verlaagde de kredietstatus van Sberbank en vier andere Russische banken. De kredietbeoordelaar verlaagde tevens de 'outlook' voor tien buitenlandse banken die in Rusland filialen hebben. De Russische centrale bank probeert de waardedaling van de Russische roebel (10% ten opzichte van de Amerikaanse dollar sinds het begin van dit jaar) af te remmen en verhoogde daarom de rente met 1,5%. Die renteverhoging is nodig om vertrouwen in de munt terug te winnen, maar is beknellend voor de Russische economie. Volgens Pawlowski kan de Russische economie serieus in de problemen komen, indien de rente nog twee of drie maanden op dit niveau blijft. "Je kunt je munt verdedigen, maar als je dat doet sloop je de economie". Een devaluatie van de Russische roebel is ook niet echt een optie, omdat banken en bedrijven in Rusland schulden ter waarde van $650 miljard hebben in buitenlandse valuta. Als de roebel gedevalueerd worden neemt de last van deze schulden toe. Van die schulden in vreemde valuta moet ongeveer een kwart binnen een jaar doorgerold worden.

Kapitaalvlucht uit Rusland

25 maart 2014
The Wolf of Wall Street

Afgelopen weekeinde heb ik de film the Wolf of Wall Street bekeken. De film is zonder twijfel een documentaire en een commentaar op de morele staat van het laat twintigste eeuws kapitalisme, zoals hoofdrolspeler Jordan Bellfort het zelf omschrijft. De film laat zien hoe niet alleen kleine beleggers meedogenloos over de financiële kling werden gejaagd, maar ook de rijke belegger. Ook die liet zich verblind door hebzucht troep verkopen.

Stratton Oakmont, de firma van Jordan Belfort, symboliseert min of meer de opmars van het meritocratisch denken en handelen, maar dan in het extreme. Het is de culminatie van een trend die al sinds het einde van de 19^de eeuw zichtbaar is. Overgeërfde rijkdom en een discrete levensstijl moeten het geleidelijk aan afleggen tegen de giga bonussen en een zeer hedonistische levensstijl.
Het oud geld, de wasps (white, AngloSaxon and Protestant) was geen partij meer voor deze hongerige wolven, die niet alleen binnen de muren van Stratton Oakmont te vinden waren, maar binnen de muren van elke bank op Wall Street. Niet alleen the wolf of Wall Street was een jager. Heel Wall Street was en is dat. Het zijn allemaal wolven in schaapskleren!
Figuur 1 Leonardo Dicaprio speelt Jordan Belfort
Wat is immers de kerntaak, de kernfunctie van een fatsoenlijk bancair systeem. Dat is in de eerste plaats het in bewaring nemen van deposito’s en vervolgens het bij elkaar brengen van spaarders en investeerders. Spaargeld gaat naar een bank, omdat we die vertrouwen en bewaren kost geld. De overeenkomsten die banken arrangeren tussen spaarders en leenders zijn van levensbelang voor de moderne economie. Er is ook risico aan verbonden en daar mogen banken zich goed voor laten belonen. Maar het kan nooit zo zijn, dat die compensatie een vorm van woeker wordt. Dat is wat er aan het einde van de vorige eeuw en het begin van deze eeuw is gebeurd. Compensatie verwerd tot een vorm van woeker. Dat kon en dat kan, omdat steeds meer zogeheten bancaire assets zich ophopen bij steeds minder banken. De concentratie in bankenland is enorm met als uitschieters een land als Nederland. Hier domineren drie banken 90% van de markt. Die tendens tot een steeds grotere concentratie gaat gepaard met een steeds toenemende onderlinge verbondenheid. Dat kan, omdat je allemaal in de City bivakkeert of op Wall Street. Het kan ook door de snelle ontwikkeling van allerlei derivate producten. Die moeten op papier de stabiliteit van het systeem verhogen. In de praktijk is het omgekeerde gebeurd. Deze derivate producten verspreidden het bancaire risico over heel de wereld. Concentratie en onderlinge verbondenheid zijn factoren die elkaar ook nog eens versterken. De groei van de balans van het Britse bakwezen vloeit voor meer dan 60% voort uit claims die banken op elkaar hebben in plaats van op de buitenwacht. Veel hervormers willen het bankwezen hervormen door bonussen te beknotten, de omvang te beperken of door banken op te splitsen. Misschien is het beter het systeem te vereenvoudigen. De grootste uitdaging daarbij is om de groei van derivate producten te smoren. Die werden en worden uitgedacht door financial wizzards en verhandeld door handelaren die beide denken te begrijpen wat de risico’s zijn. Nee, dus. Misschien heeft daarom Jordan Belfort wel gelijk als hij stelt, dat mensen werkzaam in de financiële sector niet al te slim moeten zijn. Dan denken ze minder en richten ze minder schade aan. Cor Wijtvliet Bron: Robert Skidelsky, the wolves of Wall Street. March 14 2014

25 maart 2014
Nieuw kluis voor 600 ton zilver in Singapore

Deze week wordt in Singapore een nieuwe kluis voor zilver geopend, zo schrijft Bloomberg. De kluis biedt plaats aan maximaal 600 ton zilver, wat omgerekend naar de actuele prijs gelijk staat aan een waarde van ongeveer €278 miljoen. De verhuurder van de kluisruimte is Silver Bullion Pte, een handelaar in edelmetalen die eveneens in Singapore gevestigd is.

Het bedrijf verkoopt ook goud, maar de meeste omzet wordt gerealiseerd met de verkoop van het grijze metaal. In 2013 wist het bedrijf 1,04 miljoen troy ounce zilver te verkopen, bijna een verdubbeling ten opzichte van de 517.000 troy ounce die het bedrijf in 2012 wist te verkopen.

Prijsdaling
Hoewel de zilverprijs vorig jaar een flinke buiteling maakte (-36%) trok de vraag naar fysiek zilver juist aan. Munthuizen zagen de vraag naar beleggingsmunten toenemen en de aandelen van zilver-ETF's werden niet massaal van de hand gedaan (in tegenstelling tot die van goud-ETF's). Silver Bullion Pte zag de vraag naar fysiek zilver vorig jaar ook aantrekken, met name vanuit de Verenigde Staten. Daar haalt het bedrijf het grootste deel van haar omzet. Met de nieuwe kluisruimte kan het bedrijf nog meer zilver in combinatie met opslag aanbieden aan klanten.

De nieuwe kluis biedt plaats aan 600 ton zilver (Afbeelding van Bloomberg)

Zilver in opslag
In de zomer van vorig jaar werd er door Malca-Amit ook al een kluis voor zilver geopend in Singapore. Deze kluis bood plaats aan 200 ton zilver. Die kluis ligt volgens Joshua Rotbart, manager bij Malca-Amit, inmiddels vol. Vanuit Azië is er veel vraag naar fysieke edelmetalen. Zowel goud als zilver zijn in trek bij vermogende particulieren die op zoek zijn naar diversificatie van hun bezittingen. Vaak kiezen ze voor opslag van edelmetalen.
Overschot
Ondanks de toenemende vraag naar fysiek zilver is er nog steeds sprake van een overschot op de wereldwijde zilvermarkt. Volgens analisten van Barclays is het aanbod van zilvermijnen en uit recycling dit jaar 6.482 ton groter dan de vraag. Een overschot in de zilvermarkt wordt ieder jaar in de statistieken vermeldt als 'Net Implied Investment', omdat men de vraag niet toe kan schrijven naar één van de andere categorieën. Men gaat er dan van uit dat dit zilver gekocht is door beleggers.
Veilige haven
Beleggers zien zilver (net als goud) als een veilige haven. Het is een waardevol en tastbaar bezit buiten het financiële systeem, dat bovendien veel nuttige industriële toepassingen kent. De zilverprijs is sinds het begin van dit jaar met bijna 4% gestegen, terwijl goud inmiddels ruim 10% meer waard is dan aan het begin van dit jaar.

Man verplaatst zilverbaren in de kluis (Afbeelding van Bloomberg)

24 maart 2014
Huizenmarkt China koelt af?

Het lijkt erop dat de Chinese huizenmarkt begint af te koelen. Een groep boze huiseigenaren in China vraagt geld terug, nadat vastgoedontwikkelaar Wharf Ltd besloot de prijzen van een aantal woningen met 16% te verlagen. Door de prijsverlaging voelen de mensen die onlangs een huis gekocht hebben voor de hogere prijs zich tekort gedaan.

De Wall Street Journal schrijft dat dit niet het enige geval is. Bij een ander project van dezelfde projectontwikkelaar in dezelfde stad werden de prijzen van twintig nieuwe appartementen ook al verlaagd. In plaats van 11.000 yuan per vierkante meter vraagt men nu nog maar 8.200 yuan, een verlaging van meer dan 20%.

Op één van de borden die de gedupeerden bij zich hadden stond de tekst “Wharf, geeft ons rechtvaardigheid. Geef het zuur verdiende geld terug aan ons”.

Huizenmarkt China verzadigd?
De huiseigenaren lijken slachtoffer te worden van een lange speculatieve golf in Chinees vastgoed. We hebben op Marketupdate al verschillende keren geschreven over de alsmaar stijgende huizenprijzen en over de Chinese spooksteden waar bijna niemand woont. De Chinese regering probeert de hausse in vastgoed, die voor een belangrijk deel gedreven wordt door schulden, al vier jaar af te remmen. Die maatregelen lijken langzaam maar zeker effect te hebben, want de projectontwikkelaar in kwestie verlaagde de prijzen naar eigen zeggen om voorraad af te bouwen.

Huizenprijzen China zijn in 2013 extreem hard gestegen

Prijsverlagingen
De stijging van de huizenprijzen in zeventig grote Chinese steden zwakte in februari af tot 9% vergeleken met een jaar geleden. Door zwakkere economische groei, dalende huizenverkopen en een toenemend aantal onverkochte woningen kiezen steeds meer projectontwikkelaars in China eieren voor hun geld. Ze verlagen de prijzen van onverkochte woningen en appartementen, zodat ze op korte termijn het geld binnen kunnen halen om schuldeisers te betalen. Eén van de slachtoffers kocht in december vorig jaar een appartement van 120 vierkante meter voor 730.000 yuan. Nu kan iemand een vergelijkbaar appartement in dezelfde toren kopen voor 610.000 yuan. Huiseigenaren werden van de prijsverlaging op de hoogste gesteld via een sms-bericht van de projectontwikkelaar. In dat bericht kregen de huizenkopers de vraag voorgelegd of ze niet een tweede appartement wilden kopen voor de gereduceerde prijs.

Chinese vastgoedmarkt begint af te koelen? (Afbeelding van de WSJ)

24 maart 2014
“Britse pond moet devalueren”

Volgens miljonair en ondernemer John Mills moet het Verenigd Koninkrijk haar munt devalueren om de economie weer aan de gang te krijgen. Dinsdag start hij een nieuwe campagne om de politiek te overtuigen van het nut van een zwakkere pond.

Onderdeel van de campagne is de publicatie van een onderzoek van Civitas, een denktank die de economische gevolgen van een zwakkere pond heeft doorgerekend. In het artikel staat dat het Verenigd Koninkrijk ‘veroordeeld’ is tot jaren van schulden opstapelen en bezuinigen, indien er niet spoedig een nieuwe weg wordt ingeslagen die de productiviteit en de industriële activiteit van de Britse economie verbetert.

Handelsbalans
Het Verenigd Koninkrijk heeft al meer dan tien jaar een tekort op de handelsbalans. Ze importeert veel goederen uit het buitenland, omdat de import vaak goedkoper is dan productie in eigen land. Volgens ondernemer Mills moet de waarde van het Britse pond omlaag worden gebracht om daar verandering te brengen: "Britse politici focussen zich alleen op fiscaal en monetair beleid, maar het wisselkoersbeleid wordt totaal genegeerd. Dat is de grootste fout die beleidsmakers op dit moment maken."
Devalueren
Een zwakkere munt kan met name de kleine industrie weer winstgevend maken, zo betoogt Mills. In het onderzoek dat Mills heeft laten uitvoeren lezen we dat de groei van de Britse economie weer kan aantrekken tot 3% in het eerste jaar en 5% in het vijfde jaar.

24 maart 2014
Goud en zilver report (Week 12)

De goudprijs daalde de afgelopen week van €994,60 naar €967,32 per troy ounce (-2,74%), terwijl de prijs van een kilo zilver zakte van €495,41 naar €473,58 per kilo (-4,41%). In dollars zakte de goudprijs van $1.383,31 naar $1.334,36 per troy ounce (-3,54%) en ging de zilverkoers onderuit van $21,44 naar $20,32 per troy ounce (-5,22%). Beide edelmetalen werden begin deze week al in de verkoop gedaan, nadat duidelijk werd dat de inwoners van de Krim zich in grote meerderheid wilden aansluiten bij Rusland. Ook de uitspraken van Janet Yellen wisten de prijzen van goud en zilver onder druk te zetten.

Goudprijs in euro per troy ounce (Bron: Goudstandaard)

Zilverprijs in euro per kilogram (Bron: Goudstandaard)

Referendum
Hoe onrechtmatig het referendum ook mag zijn, het volk heeft haar voorkeur luid en duidelijk uitgesproken. De uitslag van het referendum bracht Europa en de VS niet in een positie om harde taal uit te slaan naar Rusland. Het bleef beperkt tot sancties die de Russen niet op andere gedachten zullen brengen. De wederzijdse afhankelijkheid van Rusland en Europa maakt het voor beide partijen moeilijk zware economische straffen op te leggen. Het wordt een heus schaakspel en Europa noch de VS kan het zich permitteren een misstap te maken die tot escalatie leidt.
Tapering
Woensdag maakte Janet Yellen bekend dat de Federal Reserve het stimuleringsprogramma, dat we kennen als quantitative easing (QE), opnieuw met $10 miljard af naar $55 miljard per maand afbouwt. Gedurende het jaar wil de Amerikaanse centrale bank het stimuleringsprogramma in stapjes van $10 miljard volledig afbouwen, zodat er begin volgend jaar helemaal geen staatsobligaties en hypotheekleningen meer opgekocht worden. Halverwege 2015 zou zelfs de rente weer wat omhoog kunnen, als we de prognoses van de centrale bank volgen. Of de Federal Reserve haar balanstotaal daarna ook weer kan verkleinen valt te betwijfelen. Op de financiële markten daalden de prijzen van goud en zilver en ging de wisselkoers tussen de euro en de dollar omlaag. Bereikte de euro begin deze week nog een niveau van $1,3940, eind van de week stond er $1,3796 op de borden. In een week tijd werd de euro dus 1% zwakker ten opzichte van de dollar.

De euro wordt iets goedkoper door uitspraken Yellen (Bron: Yahoo Finance)

Jeugd koopt goud
Zaterdag konden we op de voorpagina van de Telegraaf lezen dat met name jongeren steeds vaker goud kopen. Deze doelgroep heeft steeds minder vertrouwen in de pensioenen en heeft door de extreem lage rente steeds meer reden om goud te kopen. Volgens Jaap Raijmans, directeur van Goudstandaard, kiezen jonge mensen die wat spaargeld hebben er steeds vaker voor om een deel daarvan om te zetten in fysiek goud. Het hele artikelen is te lezen in de Telegraaf en een korte versie van het artikel is online te vinden.

23 maart 2014
Welke gevolgen hebben verdere economische sancties tegen Rusland?

Afgelopen maandag stelden wij de vraag of sancties tegen Rusland nut hebben? Tot op heden zijn de ingestelde sancties voornamelijk symbolisch. Een lijst met betrokken Russen en Oekraïners krijgen geen reisvisum meer om de Europese Unie binnen te komen en hun in Europa aanwezige tegoeden worden bevroren. Gisteren vond een EU top plaats met de regeringsleiders van de lidstaten. Deze hebben de Europese Commissie opgeroepen om verdere economische sancties te onderzoeken. Een tweede ronde sancties maakt de kans dat Rusland en de EU in een vicieuze cirkel aan sancties en daarmee handelsoorlog raken echter een stuk groter. De volgende infographic toont de wederzijdse (economische) afhankelijkheid van de EU en Rusland.

Het is geen geheim dat de Russische exporten voor een groot deel uit fossiele grondstoffen bestaan. Grote hoeveelheden machines en voertuigen bewandelen vanuit de EU de tegengestelde richting. De onderstaande tabel toont de afhankelijkheid van de Russische gastoevoer van Europese landen. De tabel toont dat de meer naar het Oosten gelegen Europese landen en stuk afhankelijker zijn van Russische gas dan de West-Europese landen.

De annexatie van de Krim lijkt deze Oost-Europese landen te hebben wakker geschud. Hun blik lijkt zich nu te richten op NAVO bondgenoten die wel energievoorraden in overvloed hebben. Ambassadeurs van Tsjechië, Hongarije, Slowakije en Polen hebben deze week een brief gestuurd naar de voorzitter van het Amerikaanse huis van afgevaardigden, John Boehner. In deze brief vragen ze de Amerikanen om gasexporten te autoriseren. Momenteel mag gas (en olie) dat binnen de Verenigde Staten wordt gewonnen niet worden geëxporteerd. Dit valt binnen het Amerikaanse beleid om op het energievlak weer zelfvoorzienend te worden. Canada heeft nog niet een vergelijkbaar Europees verzoek ontvangen. Polen is inmiddels ook een dialoog gestart met de EU waarin zij willen zoeken naar de mogelijkheden om hun energie importen te gaan diversifiëren.

Zoals vaker het geval is lijkt de politieke mening van (economisch) zwaargewicht Duitsland de toon te zetten in het vaststellen van de sancties. Duitsland is in vergelijking tot bijvoorbeeld Frankrijk en Verenigd Koninkrijk nauw verbonden met de Russische energiesector. Economische sancties zou dan ook het Duitse bedrijfsleven hard kunnen raken. Het kan ook zijn dat de transportkosten om energie vanuit Noord-Amerika naar Europa te krijgen niet afwegen ten opzichte van het Russische gas. Ondanks de snel dalende energieprijzen in de VS. Het is daarom ook niet ondenkbaar dat een deel van de Europese politieke beleidsbepalers hoopt dat de Oekraïense crisis geen vervolg krijgt en rustig overwaait.

21 maart 2014
De Krim (2014), Sudetenland(1938)

Het aantrekkelijke van geschiedenis is, dat er voor bijna elk voorval wel een interessante historische parallel te vinden is. De huidige crisis in de Krim is daar geen uitzondering op. Worden Europese en Amerikaanse leiders anno 2014 op dezelfde manier voor voldongen feiten gesteld als in 1938?

In dat jaar eiste Hitler, dat Sudetenland met een meerderheid aan Duitstaligen, losgeweekt zou worden van Tsjechië Slowakije. Het zou onder protectie van Duitsland geplaatst moeten worden. Voor de toenmalige leiders van het Westen, de Fransman Edouard Daladier en de Brit Neville Chamberlain was Sudetenland net zoiets als Verweggiestan. Het was niet de moeite waard om er een conflict met Hitler over aan te gaan.

Natuurlijk is Poetin absoluut geen Hitler en lijkt Rusland in genen delen op Nazi Duitsland. Toch is de verleiding te groot om op enkele parallellen te wijzen. Ook in de Krim draait het om een meerderheid van de bevolking, die geen of amper banden heeft met Oekraïne, maar wel met het Moederland. In 1938 was dat ook het geval.

Hoewel Poetin tot voor kort amper belangstelling had voor de Krim en haar bevolking, is daar door de revolutie in Oekraïne plotseling verandering in gekomen. Rusland wil nu ineens de Russische bevolking op de Krim beschermen tegen de fascisten in Kiev. Dat rechtvaardigt een militaire interventie. Hitler bewandelde een gelijksoortige weg in 1938 om Sudetenland los te weken uit Tsjechië-Slowakije. Dat vond hij trouwens geen land of natie, maar een toevallig samenraapsel van volkeren en regio’s, een historische aberratie. Voor Poetin is Oekraïne evenmin een echte natie, het is in zijn ogen domweg onderdeel van het groter Russisch geheel.

Figuur 1 Poetin wil terug naar de glorie van het verleden

Uiteraard is het Poetin niet alleen om de Krim of Oekraïne te doen. Oké, dat land moet zijn zelfstandigheid opgeven. Het is de president van Rusland er vooral om te doen zijn land neer te zetten als een belangrijke actor op het wereldtoneel, als een heuse wereldmacht. De annexatie van Sudentenland was een stap in Hitler ’s obsessie Duitsland om te vormen tot een wereldrijk.

Niet alleen de werkwijze van Poetin lijkt op die van Hitler, maar de manier van doen van de huidige westerse leiders lijkt op die van hun voorgangers. Ze waarschuwen veel en luidkeels, maar weigeren de consequenties te aanvaarden van hun eigen verbale dapperheid. Dat sterkt Poetin uiteraard in zijn overtuiging, dat hij zijn gang kan gaan met de Krim en Oekraïne. De houding van het westen nu is niet fundamenteel anders dan het peace in our time van 1938.

Natuurlijk is er geen gemakkelijke oplossing voorhanden, maar leiders in Europa zouden er goed aan doen op te houden om met ‘Shock and Awe te reageren op het doen en laten van de Russische president. Shock, omdat Poetin domweg doet waar hij zin in heeft. Awe, omdat hij volgens veel Europeanen tactisch briljant te werk gaat. Ze gaan er echter aan voorbij, dat Rusland een nagenoeg verkalkt politiek systeem heeft. Dat heeft zijn langste tijd gehad. Bovendien verkeert het land economisch niet in te beste vorm. Bovendien zou een beetje meer ruggengraat op zijn plaats zijn om de vaak uitgedragen hooggestemde waarden daadwerkelijk te verdedigen. Ruggengraat is temeer nodig, omdat Poetin het credo huldigt dat the weak get beaten.

Cor Wijtvliet

Bron:
Bob Lo, Crimea’s Sudeten Crisis. Project-syndicate, March 18 2014

20 maart 2014
Onze kinderen krijgen het (niet) beter

Het is als het ware een axioma geworden. Dan bedoelen we de opvatting, dat elke nieuwe generatie het materieel beter krijgt dan de vorige. En dat is ook tot op zekere hoogte zo in de meeste Westerse landen. En hetzelfde idee begint nu ook in veel Opkomende Landen post te vatten. Ook daar zien we dat de jongste generaties het beduidend beter hebben dan de oudste.

Maar de vraag is uiteraard, of deze schijnbare wetmatigheid ook in de toekomst blijft bestaan. Of zullen doemdenkers als Thomas Malthus en Karl Marx uiteindelijk toch het gelijk aan hun kant krijgen? Zullen toekomstige generaties zich met heel wat minder tevreden moeten stellen? Dat is beslist niet uit te sluiten, want de generaties van vandaag wachten enkele formidabele uitdagingen. De tragiek is, dat die vaak terug te voeren zijn op politiek falen en disfunctioneren.

Om maar eens wat te noemen. Sommige problemen winnen sluipenderwijs aan kracht en omvang zonder dat beleidsmakers er naar omkijken en oog hebben voor de consequenties. Neem nu het milieu. Wanneer recht op zaken als water en schone lucht slecht geregeld zijn, dan moet juist de overheid voor regelgeving zorgen. Waar dat niet gebeurd is, daar zullen op korte termijn grote spanningen kunnen ontstaan. Denk maar aan het bijna letterlijk opdrogen van fris en betrouwbaar drinkwater in delen van deze wereld, zoals het Midden Oosten.

Een tweede bron van potentiële tweedracht en grote problemen is het vigerende economische systeem. Dat moet fair en redelijk zijn voor de meeste mensen. Een fair economisch systeem is ook de basis voor politieke stabiliteit. Maar is het huidig systeem nog wel fair? Het geloof erin is snel tanende nu de combinatie van technologische ontwikkeling en globalisering de enkeling bevoordeelt boven de massa, waardoor ongelijkheid in veel landen weer toeneemt. Ongelijkheid werkt corruptie in de hand en verlamt op den duur zowel het politieke als economische systeem.

Het derde probleem is wel het grootste en dat is de vergrijzing. Die stelt de politiek voor de prangende vraag hoe en hoeveel te besteden aan ouderenzorg. Die vraag dient zich aan op het moment dat economische groei laag is en publieke schulden hoog. De huidige pensioenstelsels in veel landen lijken onbetaalbaar geworden. Een strijd tussen generaties dreigt. Het laatste probleem is dat van regulering van een zich explosief ontwikkelende technologie. Wat matig tot slechte regulering kan aanrichten, bewijst de huidige financiële crisis. Maar opnieuw is het de vraag, of overheden en politici hiervoor terdege zijn toegerust. Twijfel is op zijn plaats.

Voor alle genoemde problemen zijn voor de korte termijn oplossingen voor handen. De vraag is echter, of de politiek de wil en de moed heeft om daadwerkelijk in actie te komen. De ongelijkheid kan bijvoorbeeld deels aangepakt worden via de belastingen. Het verhogen van belastingen is echter bij de meeste partijen nog taboe. Daarom zijn belastingen op CO2 uitstoot evenmin erg populair. In veel Westerse landen zal een voorstel om massa-immigratie te bevorderen om de vergrijzing te bestrijden geen lang politiek leven beschoren zijn.
Het is feitelijk toch een wezenlijk probleem van het kapitalistisch systeem. Het werkt uitstekend als het gaat om groei in het private domein. Als het om groei in het publieke domein gaat, dan is het systeem een stuk minder succesvol. Zaken als gezondheidszorg, onderwijs en het milieu mogen op veel ijverige lippendienst van politici en beleidsmakers rekenen, maar veelal blijft het daar bij. juist deze bange en vaak fantasieloze opstelling brengt de betere toekomst van de nieuwe generaties in gevaar. Grote problemen vragen om grootse daden en niet om een boekhoudersmentaliteit. Cor Wijtvliet Bron: Kenneth Rogoff, Malthus, Marx and modern Growth. Project-Syndicate, March 4 2014

18 maart 2014