Blog

De rol van Europa in high-tech lijkt uitgespeeld

Sinds jaar en dag belijdt Europa met de mond het belang van de Informatie technologie voor de toekomst van Europa. In het Verdrag van Lissabon uit 2007 wordt deze sector met name genoemd als bouwsteen voor een nieuw Europa. Het oude continent zou in deze sector een leidende rol kunnen en moeten spelen.

Toegevoegde waarde

Uit een nieuwe studie van de consultants van AT Kearny, Rebooting Europe’s High-Tech Industry blijkt dat – alle goede bedoelingen ten spijt – er weinig terecht komt van de geformuleerde ambities. Enkele koele cijfers maken dat al snel duidelijk. Van de top 100 IT bedrijven hebben er slechts negen hun hoofdkantoor in Europa en die bedrijven genereren slechts 10% van de wereldwijde revenuen. En dan staan we nog op het punt het Finse Nokia te verliezen aan het Amerikaanse Microsoft.

De opstellers van het rapport zijn het overigens eens met de Europese Commissie. Ook zij onderschrijven het belang van deze sector voor de toekomst van Europa. Het is immers schier onmogelijk om in dit deel van de wereld op kosten van arbeid te concurreren. Dat moet wel op basis van kennis. Maar als Europa de IT-sector kwijt speelt, dan verliest het juist die kennisclusters die essentieel zijn voor innovatie en groei, zo denken ze bij AT Kearny. Een voorbeeld maakt duidelijk wat de auteurs bedoelen. In 2025 zal embeddded software voor 65% de toegevoegde waarde van een auto bepalen. Deze industrie, maar ook bijvoorbeeld industrial engineering kan niet zonder ICT.

Europese strijd voor marktaandeel in de ICT

Oorzaken
Er is niet een duidelijke oorzaak aan te wijzen voor het teruglopen van het Europese aandeel in de IT-sector. Er zijn er meerdere aan te wijzen. Een belangrijke oorzaak is in ieder geval het ontbreken van voldoende goed geschoolde werknemers. Volgens de Financial Times zal er in 2020 alleen al in het Verenigd Koninkrijk een tekort zijn van 1,25 miljoen IT- professionals met uiteenlopende vaardigheden en kennis. Het ziet er bovendien niet naar uit, dat hier op korte termijn verandering in zal komen. The US National Science Board heeft berekend dat in de Europese Unie slechts 17% van de studenten de juiste studie volgt voor een carrière in de IT sector. In Zuid-Korea ligt dat percentage op 29%. Een andere belangrijke oorzaak is het financieel lage niveau van R&D. De EU investeert 1% van het bruto nationaal product minder in R&D dan de VS en 1,5% minder dan bijvoorbeeld Japan. Europese IT-bedrijven doen wel erg hun best, maar hun inspanningen vallen in het niet bij die van bedrijven in Azië en de VS. Zo investeerde een bedrijf als het Koreaanse Samsung in 2013 $13 miljard in R&D. Dat was ruim 6% van hun omzet. In Nederland moeten we al blij zijn met 1%.
Master plan
Het is niet verwonderlijk, dat de auteurs pleiten voor een Europees master plan voor de lange termijn. Overheden, instellingen bedrijven en investeerders moeten de handen gaan ineen slaan om de ICT in Europa nieuw leven in te blazen. Het zou aan te bevelen zijn als alle betrokken partijen zouden gaan samenwerken in strategische partnerships om langdurige projecten tot een goed einde te brengen. Daar zijn in het niet al te verre verleden goede ervaringen mee opgedaan. Zo is indertijd GSM ontwikkeld. Dat was 2G netwerk voor mobiele telefonie. De auteurs dringen aan op urgentie, omdat steeds meer landen deze manier van werken omarmen. Landen als China en Korea zijn al druk doende een nieuwe generatie mobiele netwerken te ontwikkelen. Of de roep om urgentie iets zal uithalen, is nog maar de vraag. Sinds 2007 is er eigenlijk maar heel weinig gebeurd in dit deel van de wereld. Er is een nieuw plan op tafel gelegd, Horizon 2020 innovation and research strategy. Dat is bedoeld om een deel van de geschetste problemen bij de kop te pakken. Daarvoor is tot 2020 het lieve sommetje van € 70 miljard gereserveerd. AT Kearny is echter niet optimistisch over de uitkomst van dit nieuwe initiatief. Er worden in hun ogen geen echte keuzes gemaakt om zo segmenten in de IT sector, die veel potentie voor groei hebben, vooruit te helpen. Er is kortom opnieuw geen beleid, alleen maar mooie plannen. Dat is trouwens een mooie traditie in Brussel en in Den Haag.

Figuur 2: Geen daden maar woorden door de commissaris voor de digitale agenda
Cor Wijtvliet Bron: Financial Times, Europe’s high-tech sector losing ground. February 20, 2014 Vragen en opmerkingen kunt u richten aan [email protected]

4 maart 2014
Goudprijs stijgt naar hoogste niveau in vier maanden

De goudprijs zit door het laatste nieuws uit Oekraïne sterk in de lift, want aan het eind van de middag werd het hoogste niveau bereikt in vier maanden tijd. Russische troepen hebben zich gestationeerd in de Krim en de Russische regering heeft een ultimatum gesteld aan de Oekraïense troepen.

Op het moment van schrijven staat de goudprijs op €31.618 per kilogram, een winst van 2,7%. In dollars kwam de goudprijs voor het eerst in lange tijd weer boven de $1.350 per troy ounce uit, een winst van ruim 2,4%. Ook zilver werd vandaag meer waard. De prijs steeg met 2,29% naar €503 per kilogram. In dollars steeg de zilverprijs met 1,62% naar $21,55 per troy ounce. De olieprijs blijft opvallend genoeg dicht bij huis. Op het moment van schrijven staat de prijs van een vat WTI olie slechts 0,19% hoger op $102,59. Brent olie kost op dit moment $109,07 per vat, een stijging van 0,10%.

De goudprijs stijgt naar het hoogste niveau in vier maanden door de Russische dreiging in Oekraïne

3 maart 2014
Maximaal €110 pinnen in Oekraïne

Op de website van UniCredit lezen we dat de bank met ingang van vandaag een limiet van 1.500 hryvnia (ongeveer €110) heeft ingesteld op het maximale bedrag dat men kan pinnen bij Oekraïense filialen van de bank. Deze ingrijpende maatregel is nodig om alle klanten toegang te kunnen geven tot spaartegoeden, zo schrijft UniCredit vandaag op haar website. Wie geen klant is van UniCredit kan nog minder geld pinnen bij de bank, namelijk 500 hryvnia. Omgerekend is dat iets meer dan €37 per dag. De bank belooft dat het om een tijdelijke maatregel gaat die wordt teruggetrokken zodra de situatie in Oekraïne normaliseert.

UniCredit had begin dit jaar ruim 43 miljard hryvnia aan bezittingen op de balans staan, omgerekend ongeveer €3,2 miljard. De portefeuille van leningen heeft een omvang van 27,37 miljard hryvnia, wat bij de wisselkoers op het moment van schrijven ongeveer €2 miljard is. Eerder schreven we op Marketupdate al over limieten op het pinnen van contant geld bij de bank. Hoewel we ons dat in Nederland nog niet voor kunnen stellen is het in sommige landen praktijk geworden. Ook in Cyprus mochten spaarders op een gegeven moment een beperkte hoeveelheid cash per dag opnemen bij de bank. Als een rampscenario zich ontvouwt, zorg dan dat u spaargeld veilig en toegankelijk is.

UniCredit beperkt maximale opname spaartegoeden in Oekraïne

3 maart 2014
Willem Middelkoop over The Big Reset, Bitcoin en goud

Paul Buitink van DeBitcoin ging met Willem Middelkoop in gesprek om te praten over zijn nieuwste boek The Big Reset. In dit Engelstalige boek beschrijft Middelkoop wat hij bedoelt met ‘The Big Reset’ en beschrijft hij de mogelijke plannen die achter de schermen gemaakt worden om het huidige geldsysteem te hervormen. In het interview komt niet alleen goud ter sprake, maar ook Bitcoin.

Paul Buitink in gesprek met Willem Middelkoop

3 maart 2014
Grootste daling Chinese yuan in vijf jaar

Afgelopen donderdag daalde de waarde van de Chinese yuan met 0,9% tegenover de dollar, de grootste daling sinds december 2008. Vorig jaar apprecieerde de munt nog tegenover de dollar, maar de afgelopen week wordt de munt opeens in de verkoop gedaan.

De Financial Times schrijft dat deze trend potentieel zeer schadelijke kan zijn voor Chinese bedrijven, omdat deze veel derivaten bezitten die profiteren van een dalende wisselkoers met de dollar. Nu wisselkoers opeens weer oploopt dreigt er een miljardenverlies. Sinds het begin van 2013 hebben banken tenminste $150 miljard aan complexe derivaten verkocht, zo verklaarden analisten tegenover de Financial Times.

Derivaten
Volgens valuta-analisten moeten we de wisselkoers goed in de gaten houden. Als deze boven de 6,20 yuan per dollar stijgt zullen de eerste verliezen zichtbaar worden. Naast derivaten hebben Chinese bedrijven ook veel leningen uitstaan in buitenlandse valuta, leningen die lucratief zijn als de yuan in waarde toeneemt ten opzichte van andere belangrijke valuta. Als de recente waardedaling van de yuan doorzet worden deze leningen juist duurder, gemeten in de lokale valuta. De Financial Times schrijft dat Chinese bedrijven halverwege 2013 voor $220 miljard aan dollarleningen hadden uitgeschreven, terwijl dat eind 2010 nog maar $50 miljard was.

Plotselinge waardedaling Chinese yuan (grafiek via Zero Hedge)
Dit artikel verscheen afgelopen vrijdag in de Marketupdate Weekendeditie. Schrijf u hier in en ontvang iedere vrijdag onze nieuwsbrief!

3 maart 2014
Goud en zilver report (Week 9)

De goudprijs daalde afgelopen week van €964,05 naar €961,01 per troy ounce, een minimaal verlies van 0,32%. Vorige week bleef de goudprijs ook al vrijwel onveranderd, toen werd er op weekbasis een winst van slechts 0,1% gerapporteerd. De prijs van zilver wist het niveau van afgelopen vrijdag niet vast te houden. Afgelopen week daalde de koers van €511,39 naar €494,37 per kilo. Wist zilver vorige week nog een winst van 1,41% te behalen, de afgelopen week ging er weer 3,33% van de prijs af. Door de prijsontwikkeling van de afgelopen week staat de goud/zilver ratio nu op 61,5.

In dollars waren de veranderingen ongeveer gelijk. De goudprijs steeg van $1.324,48 naar $1.326,30 per troy ounce (+0,14%) en de zilverprijs zakte van $21,85 naar $21,23 per troy ounce (-2,84%). Deze percentages laten zien dat de euro opnieuw sterker is geworden ten opzichte van de dollar. De EUR/USD wisselkoers steeg de afgelopen week van 1,3721 naar 1,3805 (+0,61%).

Goudprijs in euro per troy ounce (Bron: Goudstandaard)

Zilverprijs in euro per kilogram (Bron: Goudstandaard)

China blijft veel goud importeren

We beginnen zo langzamerhand in herhaling te vallen met Chinese importcijfers, maar tegelijkertijd mogen we niet onderschatten hoe belangrijk deze ontwikkeling is in de goudmarkt. China importeerde in 2013 aanzienlijk meer edelmetaal dan in 2012 en dit jaar blijven de Chinezen opnieuw vastberaden goud kopen. In januari kwam de netto import via Hong Kong uit op 83,6 ton, aanzienlijk meer dan in dezelfde maand van vorig jaar. Het blijft overigens een raadsel hoeveel goud de Chinese centrale bank koopt, want daar hebben we nog steeds geen actuele cijfers van. De officiële reserve (data uit 2009) is 1054 ton.

"Fixing goudprijs wordt al tien jaar gemanipuleerd"

Bloomberg publiceerde afgelopen vrijdag een uitgebreid artikel over mogelijke manipulatie van de goudprijs fixing. Rosa Abrantes-Metz (Stern School of Business) en Albert Metz (Moody's Investor Service) schrijven in een voorlopige versie van hun onderzoek naar de goudprijs fixing dat ze inderdaad ongebruikelijke handelspatronen hebben waargenomen tijdens de dagelijkse PM fixing.

Bloomberg heeft het artikel - dat op het moment van schrijven nog niet gepubliceerd is - al kunnen bestuderen. Ze lichten de volgende passage eruit (vrij vertaald): "De structuur van de benchmark is zeker gevoelig voor manipulatie. De empirische gegevens wijzen op kunstmatige prijsvorming". De financiële toezichthouders in Groot-Brittannië en in Duitsland doen momenteel onderzoek naar deze fixing. Op Marketupdate schrijven we al sinds 2011 over de mogelijke (waarschijnlijke) manipulatie van de goudprijs, zie ook ons dossier over dit onderwerp.

Uitstroom van goud uit GLD gestopt?

Het grootste goud-ETF ter wereld (GLD) zag in februari voor het eerst in meer dan een jaar weer een maandelijkse instroom van goud, zo schreef Reuters eerder deze week. Vorig jaar werden er nog honderden tonnen goud onttrokken aan het GLD, een trend die gelijk liep met de daling van de goudprijs. Dit jaar kwam de prijs van goud goed uit de startblokken, met als resultaat een toenemende belangstelling voor de aandelen van dit ETF.

Als beleggers bereid zijn een hogere prijs te betalen voor de aandelen GLD ontstaat er een premie ten opzichte van de goudprijs. Diverse grote banken (authorized participants) reageren op deze ontwikkeling door fysiek goud naar het GLD fonds te brengen. Daarmee kunnen ze vervolgens nieuwe aandelen GLD op de markt brengen. Het verschil tussen de koers van een aandeel GLD en de spotprijs van goud is dan winst voor de bank.

We hebben een nieuwe grafiek in elkaar gedraaid die de maandelijkse in- en uitstroom van goud van het GLD in beeld brengt. In februari was er sprake van een netto instroom van 10,5 ton.

GLD ziet weer een instroom van goud

2 maart 2014
Banken kunnen goudprijs niet voorspellen (update)

Vorig jaar schreven we al dat banken de goudprijs niet kunnen voorspellen. Begin 2013, toen de goudprijs ongeveer op $1.650 per troy ounce stond, waren hun verwachtingen voor het komende jaar overwegend zeer optimistisch. De analyses liepen uiteen van een gelijk blijvende goudprijs tot een stijging naar meer dan $2.000 per troy ounce. Uit de selectie van tien verschillende banken was er op dat moment niet één die voorzag dat de goudprijs in 2013 scherp naar beneden zou gaan. Gemiddeld voorzagen de banken een goudprijs van $1.824 per troy ounce voor dat jaar.

We weten allemaal wat er sindsdien gebeurd is… In dollars daalde de goudprijs vorig jaar met ruim 28% en in euro’s ging er zelfs meer dan 32% van de prijs af over heel 2013.

Verwachting goudprijs voor 2014?
Maar wat heeft die prijsdaling gedaan met de vooruitzichten van bankanalisten? Goudstandaard verzamelde begin dit jaar de meest actuele koersdoelen van een groot aantal verschillende banken, waaronder Goldman Sachs, Bank of America, Deutsche Bank, Barclays, UBS, Credit Suisse, HSBC, Société Générale en Morgan Stanley. We hebben deze cijfers toegevoegd aan de bestaande reeks, met als resultaat de volgende grafiek.

Meeste banken hebben hun verwachting voor de goudprijs in 2014 drastisch bijgesteld

Bankanalisten extrapoleren rendementen uit verleden?
Na de scherpe prijsdaling in de eerste helft van 2013 hebben veel banken hun veel te positieve koersdoel voor goud naar beneden bijgesteld. De rode en groene balkjes in bovenstaande grafiek laten zien hoe banken plotseling hun vooruitzichten hebben aangepast op de nieuwe werkelijkheid. Vergeleken met het begin van 2013 werd het koersdoel van veel banken met honderden dollars per troy ounce naar beneden bijgesteld. Op dit moment verwachten de banken dat de goudprijs in 2014 zal zakken naar $1.187 per troy ounce, dicht bij de absolute bodem van vorig jaar. In tegenstelling tot wat de meeste banken verwachten maakte goud in de eerste twee maanden van het nieuwe jaar een goede comeback. De prijs van goud is al meer dan 10% gestegen en is voor het eerst in ruim een jaar weer door het 200-daags gemiddelde gebroken. Als gevolg daarvan staat de goudprijs nu al meer dan $75 per troy ounce boven het koersdoel van banken. Het lijkt er dus op dat analisten van banken - net als veel beleggers - resultaten uit het verleden extrapoleren naar de toekomst. Hun koersdoelen bleken begin 2013 veel te optimistisch, terwijl hun meest recente koersdoelen te pessimistisch lijken te zijn.

Koersdoelen banken wijken soms sterk af van werkelijke prijsontwikkeling

28 februari 2014
32% Rabobank hypotheken onder water

De Rabobank merkt als één van de grootste hypotheekverstrekkers van Nederland ook de gevolgen van dalende huizenprijzen. Uit een presentatie van de jaarcijfers van de bank blijkt dat in 32% van de gevallen de hypotheekschuld hoger is dan de waarde van het huis. Over de hele linie is de waarde van het onderpand nog wel groter dan de schuld, want de totale hypotheekportefeuille van de Rabobank is ongeveer 81% van de waarde van het bijbehorende onderpand.

Door de daling van de huizenprijzen moedigen banken hun klanten aan versneld de hypotheek af te lossen. Dat brengt niet alleen de maandlasten voor de schuldenaar omlaag, maar ook het risico van de bank. Het afgelopen jaar werd er al beduidend meer afgelost op de hypotheekschuld, wat mede te verklaren is door de lage spaarrente.

Het volgende taartdiagram laat zien hoe de LTV-ratio van de Rabobank hypotheekportefeuille eruit ziet:

Een derde hypotheken Rabobank onder water

27 februari 2014
Grafiek: Huizenmarkt Spanje ligt in coma

De overstimulering van de Spaanse huizenmarkt met goedkope kredieten en speculatief geld uit het buitenland heeft een verwoestend effect gehad op de huizenmarkt. Sinds het uitbreken van de crisis is de vraag naar Spaans vastgoed sterk afgenomen. Tegelijkertijd is er veel leegstand die weggewerkt moet worden. Soms zegt een goede grafiek meer dan duizend woorden…

Aantal bouwvergunningen voor nieuwbouw in Spanje (via twitter, afkomstig uit dit BBVA rapport)

27 februari 2014
Banks cannot forecast gold prices

Based on a short analysis of bank forecasts, we can conclude they are clueless about the direction of the goldprice. Last year we already gathered some forecasts by a number of big commercial banks and now we’ve added the most recent forecasts for 2014. Early 2013, when the gold price was about $1.650 per troy ounce, almost all banks expected prices would rise to $1.800 or even more dollars per troy ounce. Deutsche Bank and Merrill Lynch even expected the price would reach or surpass $2.000 per troy ounce in 2013. The lowest forecast was still $1.650 per troy ounce, so basically none of these banks expected the drop in price we saw last year.

Gold price forecasts by ten different banks through time

Bank analysts extrapolate past gold returns?

After the violent price drop of gold in the first half of 2013, many banks slashed their forecasts for both 2013 and 2014. The red and green bars in the graph show the sudden adjustment to the new reality. Compared to just one year ago, banks slashed their forecasts by hundreds of dollars. For 2014, these banks expect a further price drop to on average $1.187 per troy ounce. That's as low as the 2013 bottom!

Contrary to what most banks expected, the yellow metal made a nice rebound in early 2014. This year, the price of gold has already gained more than 10% and surpassed the 200 day moving average. This year, the difference between the average gold price and the predicted gold price for 2014 is already $75 per troy ounce, as you can see from the chart below. It seems like bank analysts tend to extrapolate past returns. They were too optimistic in early 2013 and they seem to be too pessimistic on gold right now.

Difference between gold forecast and the actual gold price

27 februari 2014
Het monster van deflatie bedreigt economisch herstel

Figuur 1 Lagarde blijft waarschuwen voor deflatie in Europa

De afgelopen weken heeft de directeur van het Internationaal Monetair Fonds bij herhaling de kat de bel aangebonden. Ook tijdens het World Economic Forum in het Zwitserse Davos waarschuwde ze ervoor. Het fragiele economische herstel in de Westerse wereld wordt bedreigd door het monster van de deflatie. Voor Lagarde is vooral Europa kwetsbaar voor deflatie. Tot december van 2013 bedroeg de inflatie 0,8% en dat is ver onder het gewenste niveau van 2%. Maar ook in de VS is er met een inflatieniveau van 1,5% sprake van disinflatie. Dat is min of meer de laatste stap op weg naar deflatie. Als afschrikwekkend voorbeeld noemde de directeur Japan. Daar tiert deflatie al 20 jaar welig en is de economie in een soort coma is beland. Van enige dynamiek is amper meer sprake.

Figuur 2 Meer dan 20 jaar in de ban van deflatie

Van deflatie is sprake wanneer lonen en prijzen in een neerwaartse spiraal terecht komen. Voor de korte termijn hoeft dit patroon niet schadelijk te zijn. Vooral de werknemer, wiens inkomen onder druk staat, kan profijt hebben van dalende prijzen. Zo blijft zijn koopkracht op peil. Ook landen kunnen profijt hebben van korte periodes van deflatie. Een land als Spanje heeft er voordeel van. Door de daling van lonen en prijzen heeft het land aan concurrentiekracht gewonnen.

Op de wat langere termijn is de neerwaartse spiraal dodelijk voor een economie. Consumenten en bedrijven stellen hun aankopen steeds maar weer uit in de bijna zekerheid, dat prijzen alleen nog maar verder zullen dalen. Bedrijven zullen daarom hun investeringen ook steeds verder de tijd in verschuiven. Voor schuldenaars betekent een dalend inkomen, dat hun schulden feitelijk steeds hoger worden. Dat geldt ook voor staten die hun belastinginkomsten zien teruglopen.

In een reactie op de woorden van mevrouw Lagarde sprak de president van de ECB, Mario Draghi, sussende woorden. Hij achtte de kans op deflatie in de eurozone niet zo heel groot. Het huidige zeer lage niveau was volgens hem te wijten aan enkele eenmalige statistische bijzonderheden in Duitsland.

Niettegenstaande deze geruststellende woorden, ging de bankpresident uitvoerig in op de mogelijkheden die de ECB ter beschikking staan om het monster van de deflatie te bestrijden. Daarbij verwees hij naar de mogelijkheid van een Europese variant van Quantitative Easing, als middel om de inflatie aan te wakkeren, naar het rijk der fabelen. Het is de ECB niet toegestaan schuldpapier van staten rechtstreeks op te kopen. Het opkopen van schuldpapier van grote bedrijven heeft evenmin zin volgens Draghi.

Figuur 3 Geen inflatie maar disinflatie in het Westen

Het is in Europa een relatief kleine markt, die bovendien goed functioneert. De enige mogelijkheid, die hem wel aan staat is het grootschalig opkopen van gebundelde leningen van het MKB en consumenten. Voorwaarde is echter wel, dat de markt voor deze zogeheten asset backed securities in Europa weer tot leven komt. Nu is die zo dood als een pier. Dat hoeft niet zo’n groot probleem te zijn voor banken als ze beseffen, dat er zich wel een heel grote klant voor dit soort papier meldt.

Het voordeel van deze werkwijze is, dat het voor banken gemakkelijker wordt kredieten te verlenen, wat rechtstreeks aan de economie ten goede komt.

Er hoeft dus geen vuiltje aan de lucht te zijn. Toch is voorzichtigheid geboden. Het beleid van de ECB is de afgelopen jaren er vooral een geweest van veel praten en beloven. Dat is nu duidelijk weer de inzet. Het gevaar daarbij is reëel, dat de ECB te lang wacht met actie. In dat geval kan 2014 wel eens het jaar worden van heel onconventionele maatregelen van de Bank, die veel verder gaan dan in Davos gesuggereerd.

Figuur 4 Veel woorden, weinig daden

Cor Wijtvliet

Vragen en Opmerkingen kunt u richten aan [email protected]

27 februari 2014