Categorie: Nieuws

Negatieve rente voor ruim €1.500 miljard aan staatsobligaties

Meer dan €1.500 miljard aan staatsobligaties van landen in de Eurozone wordt op dit moment verhandeld tegen een negatieve rente, zo schrijft Bloomberg. De belangrijkste reden hiervoor is het stimuleringsprogramma van de ECB, dat bestaat uit het maandelijks opkopen van €60 miljard aan staatsobligaties. Daardoor is het kwalitatief hoogwaardige schuldpapier nog schaarser en dus ook duurder geworden.

Beleggers parkeren hun vermogen bij voorkeur in schuldpapier dat veilig en makkelijk te verhandelen is. Binnen de Eurozone zijn dat vooral de staatsobligaties van Duitsland en Frankrijk, maar ook van landen als Nederland en België. De volgende grafiek van Bloomberg laat zien waar de meeste obligaties met negatieve rente zitten.

Negatieve rente op met name Duitse en Franse staatsobligaties (Bron: Bloomberg)

Gratis lenen

De financiële markten vertrouwen erop dat de ECB voorlopig haar koers niet zal wijzigen en staatsobligaties zal blijven opkopen, want ook het kortlopende Italiaanse en Spaanse schuldpapier wordt vandaag de dag verhandeld tegen een negatieve rente. Maar weinig mensen hadden dat kunnen voorspellen, toen in 2011 de Europese schuldencrisis oplaaide en de 10-jaars leningen van deze landen tegen een rente van meer dan 7% verhandeld werden.

Het stimuleringsprogramma van de ECB werd onlangs nog verlengd tot en met maart 2017. Het zal voor de centrale bank een uitdaging worden om voldoende schuldpapier uit de markt te halen, omdat ze geen schuldpapier mag kopen met een hogere negatieve rente dan de depositorente van -0,3%. Duitse obligaties met een looptijd van twee jaar zijn al ’te duur’ geworden voor de ECB met een rente van -0,337%. Bloomberg becijferde dat van de €1.500 miljard aan staatsobligaties met een negatieve rente meer dan €550 miljard een negatieve rente heeft hoger dan die grens van -0,3%.

28 december 2015
Tip: Radar over de betrouwbaarheid van banken

Vanavond staat in Radar Extra de vraag centraal of ons banksysteem nog wel zo betrouwbaar is. Tijdens de crisis was iedereen het er wel over eens dat banken too big to fail waren (waarop grappige en treffende varianten bedacht werden als ’too big to jail’ en ’too big to bail’), maar de praktijk leerde dat banken sinds de crisis eigenlijk alleen nog maar groter zijn geworden. In plaats van de gewenste diversiteit kwam er juist meer eentonigheid in het bankenlandschap, ook in ons land. De vier grootste Nederlandse banken hebben bijvoorbeeld 90% van de markt in handen.

Is dat een risico? En in hoeverre zijn banken nu echt bestand tegen een nieuwe schok in het financiële systeem? En hebben de banken wel genoeg eigen vermogen in kas? Dat zijn de vragen die Antoinette Hertsenberg zal stellen aan deskundigen als Arnoud Boot, Dirk Bezemer en Joris Luyendijk.

De uitzending wordt vanavond uitgezonden op NPO1 om 20:25

Radar Extra over de bankensector

28 december 2015
“Olieprijs kan naar $15 per vat”

Sommige speculanten verwachten dat de olieprijs volgend jaar verder zal dalen tot $15 per vat, zo schrijft Bloomberg. Het besluit van de OPEC-landen om de productie te maximaliseren, gecombineerd met het reeds aanwezige overschot in de markt en de verwachting dat Rusland en Iran hun olieproductie volgend jaar verder zullen opschroeven, zijn de redenen die genoemd worden voor een verdere daling van de olieprijs.

Het scenario dat sommige speculanten voorzien wordt bevestigd door grondstoffenanalist Jeffrey Currie van Goldman Sachs. Hij voorziet al enige tijd een daling van de olieprijs die zal aanhouden tot een niveau van $20 per vat bereikt is. Ook voor volgend jaar voorziet Currie een overaanbod van olie op de wereldwijde oliemarkt. Dat scenario wordt nog waarschijnlijker bij een zachte winterperiode.

Olieprijs naar $15
Op de New York Mercantile Exchange worden al opties verhandeld voor levering van olie tegen prijzen van $30, $25, $20 en zelfs $15 per vat. De 'open interest' is het grootst voor levering van olie in december 2016 tegen een prijs van $30 per vat, maar de afgelopen week verdubbelde ook het aantal optiecontracten voor levering van olie in juni 2016 tegen een prijs van $25 per vat. Het totale aanbod van opties op $15 olie is met 640.000 vaten minimaal, maar het feit dat deze opties aangeboden worden geeft al aan dat een halvering van de olieprijs vanaf het huidige niveau een niet uit te sluiten scenario is. Het zijn niet alleen speculanten die dergelijke opties schrijven, maar ook vermogensbeheerders en handelaren met een long positie in oliebedrijven als Shell en Exxon Mobil. Zij kopen put opties op olie die in waarde stijgen bij een daling van de olieprijs, zodat ze een deel van het koersverlies van de oliebedrijven compenseren. Vorige week zakte de olieprijs naar $34, het laagste niveau sinds 2004.

Aantal opties voor $25 olie is in een week tijd verdubbeld (Bron: Bloomberg)

28 december 2015
Verenigde Arabische Emiraten wil Chinese yuan gebruiken

De Verenigde Arabische Emiraten moet in de toekomst ook rechtstreeks in Chinese yuan kunnen betalen, zo maakte de centrale bank afgelopen zaterdag bekend. In een persbericht schrijft de centrale bank dat er eerder deze maand al overeenstemming bereikt is over de oprichting van een zogeheten ‘clearing bank’, waarmee rechtstreekse betalingen in yuan mogelijk worden.

De kroonprins van Abu Dhabi, Mohammed bin Zayed al-Nahayan, bracht deze maand al een bezoek aan China. Tijdens dat bezoek werd ook besloten de bestaande valutaswap tussen beide landen ter waarde van $5,42 miljard met drie jaar te verlengen. De Verenigde Arabische Emiraten handelen steeds meer met China en zien in de Chinese munt een alternatief voor de Amerikaanse dollar. De afgelopen tien jaar is de handel tussen beide landen jaarlijks met gemiddeld 35% gestegen, tot een recordhoeveelheid van $16 miljard dit jaar.

Chinese yuan
De yuan speelt een steeds grotere rol in wereldwijde handel, investering en financiering. Vergeleken met de Amerikaanse dollar is de munt nog weinig significant, maar dat neemt niet weg dat er een duidelijke trend in gang is gezet richting de internationalisering van de yuan. Onlangs werd de munt opgenomen in de SDR, een belangrijke mijlpaal in de erkenning van de renminbi als wereldmunt. Een andere interessante ontwikkeling is de lancering van een nieuw goudcontract in Chinese yuan aan de grondstoffenbeurs van Dubai. Net als Saoedi-Arabië heeft ook de Verenigde Arabische Emiraten haar eigen munteenheid gekoppeld aan de Amerikaanse dollar. Deze muntkoppelingen staan onder druk door de lage olieprijs, die een gat geslagen heeft in de begroting van deze olieproducerende landen. Om de koppeling van de munt te verdedigen moeten de olieproducerende landen een groot deel van hun valutareserves aanspreken. Zijn de Verenigde Arabische Emiraten met deze stap richting de yuan aan het voorsorteren op een tijdperk waarin olie niet alleen meer in dollars verhandeld wordt?

Centrale bank van de Verenigde Arabische Emiraten wil handel in yuan mogelijk maken

28 december 2015
Grafiek: De AEX in dollars, olie en goud

Begin dit jaar plaatsten we op Marketupdate een grafiek van de AEX index, uitgedrukt in dollars, olie en goud. We kwamen toen al tot de conclusie dat goud sinds 1999 een veel beter rendement heeft behaald dan de aandelenmarkt, maar dat de twee sinds het uitbreken van de financiële crisis het netto ongeveer even goed gedaan hebben.

Het jaar loopt bijna ten einde en dat betekent dat we opnieuw de balans op kunnen maken. Het afgelopen jaar kwam de AEX index nauwelijks van haar plaats, maar tegelijkertijd zagen we grote verschuivingen in onder meer de waarde van de dollar en de olieprijs. Met de nieuwste cijfers van Quandl levert dat het volgende plaatje op.

AEX index in olie, dollars en goud

De conclusies zijn in feite niet veel anders dan begin dit jaar. Na een korte opleving is de AEX-index in dollars toch verder gedaald. Gemeten naar grammen goud is de beursgraadmeter het afgelopen jaar opnieuw opvallend stabiel gebleven. De olieprijs, die tot en met vorig jaar redelijk gelijk op ging met goud, is in een vrije val terechtgekomen.

28 december 2015
Jaaroverzicht 2015: Aandelenmarkt terug bij af

Het jaar 2015 was ook voor de aandelenmarkt een bewogen jaar. De eerste zes maanden zagen we een geleidelijke opwaartse trend, mede geholpen door dalende rentes, verdere monetaire verruiming door centrale banken en een positiever sentiment onder beleggers. Aan het begin van de zomer bereikte verschillende aandelenindices zelfs het hoogste niveau sinds het uitbreken van de crisis.

In maart sloot de AEX index voor het eerst in zeven jaar tijd boven de 500 punten, terwijl de Duitse aandelenmarkt voor het eerst de barrière van 12.000 punten wist te doorbreken. Twee maanden later was het ook zo ver in de Verenigde Staten, toen de S&P 500 een nieuw record van 2.121 punten aantikte en de Dow Jones index een all-time high bereikte van 18.351 punten.

Beurscrash in China

Bijna niemand had toen het vermoeden dat het feestje op de beurs zou eindigen in China, waar de aandelenkoersen begin juni waren opgelopen tot het hoogste niveau sinds 2008. De stijging werd gedreven door vele miljoenen particuliere beleggers, die aangetrokken werden door waanzinnige rendementen op de Shanghai Stock Exchange.

Een speculatieve bubbel eindigt doorgaans als de massa zich ermee gaat bemoeien en dat was ook in China het geval. De koersen gingen steeds hoger, maar het handelsvolume daalde. Eind juni klapte de Chinese aandelenbubbel uiteen, toen de index in één dag met 7,4% onderuit ging. Dat was het begin van een flinke correctie, want drie maanden later stond de beurs bijna 40% lager!

Chinese aandelen gingen hard onderuit en sleurden aandelenmarkten elders in de wereld mee

AEX naar dieptepunt
Het duurde een paar weken voordat beleggers elders in de wereld gegrepen werden door het 'China virus', maar de klap kwam desondanks niet minder hard aan. Op 24 augustus 2015 was het 'zwarte maandag', toen de AEX index op een gegeven moment meer dan tien procent lager stond. Uiteindelijk bleef het verlies die dag beperkt tot ruim zeven procent, waarmee deze dag de top tien haalde van slechtste beursdagen. Eind september bereikte de AEX index een dieptepunt van 408 punten en was het positieve rendement omgezet in een verlies. De afgelopen maanden wist de AEX het verlies goed te maken. Op het moment van schrijven staat de index op 441,44 punten, goed voor een koersrendement van 4% sinds het begin van dit jaar. Een relatief mager rendement in vergelijking met de beurzen in Frankrijk en Duitsland, die year-to-date ongeveer acht procent hoger staan. Toch deden de aandelenmarkten het in Europa beter dan in de Verenigde Staten. De Dow Jones index staat op het moment van schrijven op een year-to-date verlies van 1,5%, terwijl de meer representatieve S&P 500 index weer terug is op het niveau van begin dit jaar. Technologieaandelen wisten zich deels aan het negatieve sentiment te onttrekken, want de NASDAQ lijkt het jaar met een koerswinst van 6,6% af te sluiten.
Vooruitblik 2016
Zorgen over de wereldeconomie hebben het afgelopen jaar een negatieve impact gehad op de aandelenmarkt. De vraag is of die trend zich in 2016 verder zal voortzetten. De verwachting is dat de rente ook volgend jaar laag zal blijven, ondanks een kleine renteverhoging door de Amerikaanse centrale bank. Een lage rente is in de regel positief voor aandelen, omdat geld op een spaarrekening of in obligaties maar weinig oplevert. Alleen voor het dividend kan het dan al gunstig zijn om in aandelen te stappen. Ook is een lage rente gunstig voor de winstgevendheid van bedrijven, omdat daardoor de financieringskosten dalen. Sinds 2009 hebben de aandelenmarkten wereldwijd een uitstekend rendement weten te behalen, geholpen door het soepele beleid van centrale banken. Dat zou ook in 2016 een drijfveer kunnen zijn voor hogere koersen. Maar andere berichten wekken juist de indruk dat de aandelenmarkt aan de vooravond staat van een nieuwe crash. Onlangs schreven we op Marketupdate dat meer dan honderd procent van het rendement van de S&P 500 index voor rekening komt van slechts vijf bedrijven uit de index. In het verleden was dat regelmatig (maar zeker niet altijd) een aankondiging van een beurscrash.

28 december 2015
Zwitserland houdt referendum over geldsysteem
In Zwitserland wordt binnenkort een referendum gehouden over het aan banden leggen van geldcreatie door banken, zo schrijft de Telegraph. Een petitie over dit onderwerp kreeg meer dan 100.000 handtekeningen, waarmee het onderwerp op de politieke agenda is gekomen. De campagne werd georganiseerd door het Zwitserse ‘Vollgeld‘ initiatief en heeft als doel een einde te maken aan het fractioneel bankieren.

Voorstanders van deze campagne zijn van mening dat speculatieve bubbels in de economie veroorzaakt worden door een fractioneel geldsysteem, waarin banken veel meer geld kunnen uitlenen dan wat ze aan spaartegoeden beheren. Van al het geld dat in Zwitserland in omloop is bestaat meer dan 90% uit digitale banktegoeden, geld dat gecreëerd is door commerciële banken. Fysiek geld in de vorm van munten en bankbiljetten, dat alleen door de centrale bank in omloop kan worden gebracht, vertegenwoordigt minder dan 10% van al het geld.

Banken hebben dus een zeer grote invloed op de totale geldhoeveelheid in de economie. Geven ze veel krediet, dan kan dat speculatieve bubbels in de hand werken. Draaien ze de kredietkraan dicht, dan kan dat een deflatoire crisis teweeg brengen. Om deze grote schommelingen in de economie tegen te gaan moet de kredietcreatie door banken aan banden gelegd worden, zo menen de voorstanders van het referendum.

100% reserve

Het Zwitserse ‘Vollgeld’ initiatief streeft met dit referendum naar een geldsysteem waarbij banken niet meer geld kunnen uitlenen dan de totale spaartegoeden. “Banken zullen niet meer in staat zijn eigenhandig geld te creëren, ze kunnen alleen nog maar het geld uitlenen dat ze hebben gekregen van spaarders”, zo verklaarde een woordvoerder van de campagne.

Als het referendum wordt aangenomen krijgt de Zwitserse centrale bank niet alleen het monopolie op de creatie van munten en bankbiljetten, maar ook op de creatie van digitale banktegoeden. “Het besluit om meer geld in omloop te brengen komt dan in handen te liggen van de overheid”, zo stelt de campagne ‘Vollgeld’.

In het huidige financiële systeem wordt de geldcreatie slechts beperkt door reserveverplichtingen die van bovenaf op commerciële banken worden opgelegd, zoals de eisen van Basel III. Maar ook deze eisen blijken onderhevig aan veranderingen. In een opwaartse economische cyclus zal men geneigd zijn de teugels los te laten en weinig beperkingen op te leggen aan de kredietverlening door banken. Keert de economische cyclus weer, dan worden de reserveverplichtingen opeens aangescherpt, waardoor de recessie langer kan voortduren.

Grote Depressie

De discussie over geldcreatie is niet nieuw, want begin jaren dertig van de vorige eeuw gingen er ook al stemmen op om de kredietcreatie door banken te beperken. De Amerikaanse econoom Irving Fisher wees toen ook al naar het fractioneel banksysteem als bron van speculatie en als oorzaak voor roekeloos leengedrag. In 2008 stond ook in IJsland het fractioneel banksysteem ter discussie en in Nederland probeert Burgerinitiatief Ons Geld hetzelfde doel te bereiken als de Zwitserse ‘Vollgeld’ beweging.

Het is nog niet bekend op welke datum Zwitserland dit referendum zal houden.

Lees ook:
28 december 2015
Grafiek: Ontwikkeling goudprijs in 2015

Wat heeft de goudprijs het afgelopen jaar gedaan? Het jaar loopt bijna ten einde, dus is het tijd de balans op te maken. We weten dat de prijs van goud in dollars het afgelopen jaar gedaald is, een daling die voornamelijk toegeschreven kan worden aan de waardestijging van deze munt. Ook in andere valuta die gekoppeld zijn aan de dollar, zoals de Saudische rial en de dirham uit de Verenigde Arabische Emiraten, ging de goudprijs het afgelopen jaar met bijna 12% omlaag.

Ook in de Zwitserse franc en in Japanse yen ging de goudprijs het afgelopen jaar omlaag, met respectievelijk met 11,8% en 10,7%. Ook in euro’s ging de prijs van het edelmetaal iets omlaag, maar de daling was met 1,69% aanzienlijk kleiner. Het grootste deel van het jaar stond goud in euro nog in de plus door de waardedaling van de euro.

Belangrijke grondstof producerende landen als Rusland, Canada en Zuid-Afrika zagen de waarde van hun munt dalen, met als gevolg dat de goudprijs in deze valuta tegen het einde van dit jaar hoger staat dan aan het begin van dit jaar.

Ontwikkeling goudprijs in 19 verschillende valuta

Ontwikkeling goudprijs in 19 verschillende valuta in een grafiek

28 december 2015
Video: Willem Middelkoop in gesprek met Arnoud Boot

Arnoud Boot is somber over de economische vooruitzichten van Europa en verwacht dat het continent ook de komende jaren zal achterblijven bij de Verenigde Staten. Dat zegt hij in gesprek met Willem Middelkoop bij Café Weltschmerz. De heren praten uitvoerig over de complexiteit en dynamiek van de financiële markten en behandelen onder andere Bretton Woods, Keynes en de gekte op de aandelenmarkt van eind jaren negentig. Een uitermate interessant en openhartig interview!

Over Arnoud Boot

Arnoud Boot is hoogleraar Corporate Finance en Financiële Markten en co-director van het Amsterdam Center for Law & Economics aan de Universiteit van Amsterdam. Hij is tevens voorzitter van de Bankraad (DNB) en lid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR).

26 december 2015
Marketupdate wenst u fijne feestdagen toe!

Als hoofdredacteur van Marketupdate wens ik alle lezers fijne feestdagen en een voorspoedig 2016 toe!

Het jaar loopt langzaam ten einde en dat betekent dat het tijd is om terug te blikken op alle belangrijke ontwikkelingen van het afgelopen jaar, zowel in economisch als in geopolitiek opzicht. Houdt onze site in de gaten, want volgende week zal ik de belangrijkste trends van dit jaar aan de hand van een aantal jaaroverzichten voor u samenvatten!

Marketupdate wenst u fijne feestdagen en een voorspoedig 2016!

24 december 2015
China heeft belangstelling voor Russische goudmijnsector?
De goudmijnsector van Rusland kan een nieuwe impuls krijgen met investeringen uit China. Dat zegt Sergey Kashuba, directeur van de Unie van Russische Goudproducenten, in een gesprek met Bloomberg. Chinese investeerders zouden interesse hebben in de hoogwaardige goudreserves in de Russische bodem, die door het gebrek aan investeringen nog niet geëxploiteerd worden.

“Chinees geld kan binnenkort opduiken in de Russische goudmijnsector. Chinese goudmijnen hebben in eigen land de meest hoogwaardige goudreserves al opgegraven en daarom kijken ze nu met belangstelling naar Rusland. De waardedaling van de roebel maakt de goudwinning in Rusland nog interessanter”, zo verklaarde Kashuba tegenover Bloomberg.
- Lees verder bij Goudstandaard
24 december 2015