Marketupdate

Categorie: Nieuws

  • Goud en zilver report (Week 24)

    De goudprijs steeg de afgelopen week van €918,61 naar €943,34 per troy ounce (+2,69%), terwijl de koers van zilver van €13,96 naar €14,54 per troy ounce steeg (+4,15%). Beide edelmetalen lieten herstel zien na een relatief zwakke periode, waarin de prijs van goud naar het laagste niveau in een paar maanden tijd en zilver naar het laagste niveau in bijna vier jaar zakte. In dollars steeg de goudkoers van $1.253,14 naar $1.277,04 per troy ounce (+1,9%) en de zilverkoers van $19,05 naar $19,69 (+3,36%). De lagere winst in dollars weerspiegelt een relatief zwakkere euro ten opzichte van de Amerikaanse munt. De wisselkoers daalde van 1,3662 naar 1,3535, een daling van 0,93%.

    Goudprijs in euro per troy ounce

    Goudprijs in euro per troy ounce (Bron: Goudstandaard)

    Zilverprijs in euro per kilogram

    Zilverprijs in euro per kilogram (Bron: Goudstandaard)

    China verdubbelt rechtstreekse import goud

    China heeft in het eerste kwartaal van dit jaar twee keer zoveel goud rechtstreeks geïmporteerd als in dezelfde periode van vorig jaar. Dit is import die niet via Hong Kong, maar via andere importkanalen als Shanghai, Shenzhen en Beijing het land binnen komt. Als gevolg van deze ontwikkeling worden de importcijfers van Hong Kong steeds minder belangrijk als leidinggevende indicator voor de totale Chinese import van goud. Chinezen kopen goud omdat ze minder vertrouwen hebben in de waarde van schuldpapier. Ook zijn Chinezen minder geneigd in aandelen te stappen dan bijvoorbeeld Westerse beleggers. Zo is de Chinese beursgraadmeter de afgelopen vijf jaar veel minder hard gestegen dan bijvoorbeeld de Amerikaanse.

    Deutsche Bank opent goudkluis in Londen

    Het afgelopen jaar werd er naar schatting 800 ton goud weggehaald uit goudkluizen in Londen. Toch weerhoudt dat Deutsche Bank er niet van een nieuwe kluisruimte te openen in 'The City'. De kluisruimte heeft een capaciteit van 1.500 ton, een veelvoud van de 200 ton die opgeslagen kan worden in de kluis die Deutsche Bank vorig jaar opende in Singapore. De Financial Times schrijft dat er naar schatting 10.000 ton goud opgeslagen ligt in Londen, ongeveer evenveel als de totale goudvoorraad van alle landen van het Eurosysteem samen.

    Deutsche Bank ziet een toenemende belangstelling voor opslag van edelmetalen en heeft daarvoor kluisruimte beschikbaar in onder andere Hong Kong, Singapore en Zurich. Lees verder op Goudstandaard.

  • Zilver: het supermetaal

    De volgende infographic vat de talloze en snel groeiende applicaties van zilver samen. Zilver wordt vaak omschreven als het poor man’s gold. In tegenstelling tot het gouden edelmetaal komt zilver echter terug in ons dagelijkse leven.

    zilver-infographic

  • Marketupdate in gesprek met Herman Meester

    Marketupdate sprak onlangs met Herman Meester, docent Hebreeuws en NT2. Meester studeerde rechten en heeft zich verdiept in de economie. Daarbij heeft hij zich gespecialiseerd in de modern monetary theory (MMT), een beschrijvende economische theorie die de geldstromen volgt in de economie. We kwamen Herman Meester voor het eerst op internet tegen in een gesprek met Lex Hoogduin, waarmee onze interesse gewekt werd. Zijn alternatieve invalshoek op de economie levert ook voor onze lezers wellicht nieuwe inzichten op. In elk geval heeft zijn verhaal ons zodanig geïnspireerd dat we hem een aantal pittige vragen wilden voorleggen. Herman Meester is te volgen op twitter (@hermanovice) en heeft ook een aantal columns geschreven voor Joop.nl.

    Vragen aan Herman Meester

    1. Kun je de modern monetary theory (MMT) kort omschrijven? Modern Money Theory beschrijft het modern geldsysteem zo:
    • Alle geld is schuld;
    • De (monetair soevereine) overheid stelt een rekeneenheid vast, en heft belastingen in die eenheid;
    • De overheid creëert geld door het uit te geven, door het kopen van goederen en diensten uit de private sector;
    • Er is geen mogelijkheid dat een soevereine overheid onvrijwillig in gebreke blijft voor haar betalingsverplichtingen;
    • Het heffen van belastingen in de eigen munt is voldoende om waarde te geven aan de munt;
    • Het begrotingstekort van de overheid is het begrotingsoverschot van de private sector (binnenlands en buitenlands).
    Je kan ook zeggen dat MMT een synthese is van chartalisme, de sectorbalans van Wynne Godley en Abba Lerners Functional Finance. MMT beschrijft de monetaire operaties in detail en stelt dat je de centrale bank en het ministerie van financiën van “monetair soevereine staten” kan beschouwen als één geconsolideerde “sector overheid”. Daar krijgt MMT erg veel commentaar op, want veel mensen beschouwen de zelf-opgelegde beperkingen van de overheid als reële beperkingen. Voor monetair soevereine staten bestaan dus geen financiële beperkingen voor de hoogte van het begrotingstekort (deze overheden kunnen dus nooit zeggen dat “het geld op is”). Maar MMT beweert niet dat het overheidstekort zo hoog kan zijn als regeringen maar willen, en ook niet dat belastingen niet noodzakelijk zijn. Inflatie is goed mogelijk als de economie volledige werkgelegenheid bereikt en alle productiecapaciteit volledig benut, en de overheid dan toch zonodig meer geld wil uitgeven. MMT wil dus niet per se een Grote Overheid. Belastingen zijn een belangrijke voorwaarde om waarde te verlenen aan de munt, maar zijn niet de bron van bestedingen van de (monetair soevereine) overheid. In detail kijken naar de balansen van Financiën, van de Centrale Bank en van de macro-economische sectoren is erg belangrijk. Monetaire en fiscale operaties zijn nodeloos ingewikkeld, doordat de overheid zich allerlei beperkingen oplegt. Maar als je ze reduceert tot de essentie komt het erop neer dat overheidsuitgaven belastinggeld financieren, en niet andersom; en overheidsuitgaven financieren de aankoop van staatsschuldpapier, en niet andersom. MMT beschrijft hoe het werkt, maar heeft ook voorstellen voor een stabielere economie. Abba Lerner was student van Friedrich Hayek en John Maynard Keynes. Lerner verwierp al in de jaren 1940 het idee van 'Sound Finance' (begrotingsdiscipline) en verving dit door zijn Functional Finance. Heel in het kort: begrotingstekorten moeten net zo groot zijn als nodig is om de reële tekorten in de economie – waaronder de werkloosheid – op te lossen. Ze moeten ook net zo laag zijn (of desnoods in een overschot veranderen) als nodig is om een oververhitte economie af te koelen. 2. Je gelooft sterk in Modern Money Theory (MMT). Hoe ben je op dat spoor terecht gekomen en waarom ben je zo overtuigd van deze benadering van het monetaire systeem? Het woord geloof is wat sterk, het is goed als er altijd kritisch debat is. Ik heb o.a. Hebreeuws gestudeerd en in de oudheid was schuld al een belangrijk thema. Economie en godsdienst lopen dwars door elkaar heen. Neem bijvoorbeeld de mensenoffers in Carthago en in andere regio's. Mensen offerden soms hun eigen kinderen om schulden aan de goden “terug te betalen.” Het staat in de bijbel vol van de verwijzingen naar schuldkwijtschelding. Dat was nodig om de maatschappij niet in chaos te laten ontaarden als schulden sneller waren gegroeid dan de reële economie aankon. Jezus komt in het Onze Vader-gebed met de zin “vergeef ons onze schulden”. Waarom zou dat niet gegaan zijn over echte, financiële schulden in plaats van alleen over morele dingen? Het is niet de eerste hervormer die de elite in het Romeinse Rijk laat ombrengen om zijn privileges te beschermen. Ook Julius Caesar werd vermoord door de elite omdat hij de schulden van de bevolking aan diezelfde elite wilde saneren. Maar op het gymnasium leer je dat hij “dictatoriale neigingen” had en daarom werd vermoord. Flauwekul, want andere dictators, die veel vriendelijker waren voor de “1%” lieten ze netjes in leven. Dus de economische geschiedenis vind ik erg interessant. Michael Hudson (Super Imperialism) is zo'n historicus, die werkt aan de “MMT”-universiteit UMKC. Ook MMT kijkt naar de geschiedenis van geld om te begrijpen wat geld nou eigenlijk is. 3.Volgens de Oostenrijkse economische school is de spaardrift van de bevolking een belangrijk fundament voor nieuwe investeringen en economische groei. Dat terwijl MMT stelt dat spaardrift leidt tot onderbesteding en onvolledige benutting van het potentieel van de economie. Dat is een fundamenteel verschil. Hoe is dat volgens jou te verklaren? Volgens mij is er geen echt verschil. Voor investeringen die burgers en bedrijven uit hun eigen spaargeld (dus hun eigen neergeslagen inkomen) financieren is iedereen het eens over het belang van spaargeld. Maar spaargeld financiert geen nieuwe kredieten, als we het over de banken hebben. Als er een kredietwaardige klant is verlenen banken nieuwe kredieten, die tegelijkertijd nieuwe deposito's creëren, en zoeken ze pas achteraf naar de vereiste bankreserves. Bankgeld is endogeen, niet exogeen. In de banken creëert krediet spaargeld, niet andersom. MMT beweert dat als het netto spaargeld van de private sector onder een bepaalde grens komt, of zelfs negatief wordt, er vaak een te laag tekort of zelfs een overschot van de overheidssector tegenover staat. Als je kijkt naar de economische geschiedenis van bijv. de Verenigde Staten, dan wordt elke periode waarin de overheid een begrotingsoverschot had gevolgd door een recessie. De begrotingsoverschotten van de regering Clinton worden vaak gezien als een groot succes. Maar MMT ziet dit juist als slecht beleid: daardoor zakte de private sector in het rood, met een recessie als gevolg. 4.Volgens MMT kunnen overheden met een eigen munt en een eigen centrale bank nooit in de problemen komen, omdat er altijd meer geld in omloop gebracht kan worden. Een hoge staatsschuld of een structureel begrotingstekort is in dat geval geen enkel probleem. Toch zijn er talloze gevallen van hyperinflatie geweest waarin het geld al haar koopkracht verloor. Spreekt de praktijk de MMT theorie niet tegen? Onverstandig beleid is onverstandig beleid. Als de economie op volle toeren draait maar de overheid voert het begrotingstekort op, krijg je mogelijk hoge inflatie. Als het probleem aan de aanbodkant zit (zoals de oliecrisis in de jaren 1970) maar er wordt meer geld tegenaan gegooid en er komen geen structurele aanpassingen aan de aanbodkant, krijg je inflatie, zelfs met hoge werkloosheid. Maar hyperinflatie is toch een vrij uniek verschijnsel. Als het belastingstelsel instort, zoals in Zimbabwe, verliest geld snel elke waarde omdat mensen kunnen overstappen op stabielere valuta zoals bijv. Amerikaanse dollars. Als de reële productie instort door grote sociale conflicten, door (burger)oorlog, en ook als er hoge schulden zijn in buitenlandse valuta of goud zoals in de Weimarrepubliek, en de wisselkoers raakt in vrije val, krijg je mogelijk hyperinflatie. Het idee dat je volgens MMT nooit te hoge begrotingstekorten zou kunnen hebben is dus een karikatuur. Maar een flexibele wisselkoers, geen schulden aangaan in buitenlandse valuta, en goed een functionerend belastingstelsel zorgen voor de meeste beleidsruimte voor een soevereine overheid. Zolang de overheid de private sector niet probeert te overbieden, is hoge inflatie niet waarschijnlijk. De causale relatie tussen (hyper)inflatie en hoge overheidsuitgaven is niet automatische eenrichtingsverkeer. Hoge overheidsuitgaven kunnen ook veroorzaakt worden door hogere prijzen, i.p.v. omgekeerd. Stoppen met het indexeren van overheidsuitgaven en het verhogen van de belastingen kunnen pijnlijk maar noodzakelijk zijn om hoge inflatie te lijft te gaan – ook volgens Modern Money Theory. 5. Volgens de Oostenrijkse economische school is de overheid altijd minder productief dan de private sector. Het laten stijgen van de overheidsbestedingen is onwenselijk, omdat daarmee waarde vernietiging plaatsvindt. Wat vind je van deze argumentatie? Over de hele wereld zijn de meest succesvolle economieën allemaal gemengde economieën, waarin de overheid een grote maar niet allesoverheersende rol speelt. Je moet de overheid wel goed in de gaten houden, maar dat geldt ook voor (grote) bedrijven. Ook private bedrijven kunnen bureaucratisch, corrupt, inefficiënt en zelfs gewoon crimineel zijn. Als ze eenmaal failliet gaan is de schade al aangericht. Het probleem is dat de private sector in zijn eentje niet kan zorgen voor duurzame volledige werkgelegenheid. Als de reële economie veel ongebruikte hulpbronnen heeft (zoals nu, met vele miljoenen werklozen in heel Europa) dan is het juist waardevernietiging om deze niet in te schakelen om zo waarde toe te voegen aan de economie. En daar heb je hogere begrotingstekorten voor nodig. Blijkbaar is de private sector niet in staat om zelf die verspilling van arbeid tegen te gaan. Dat hoeft ook niet, daar kan de overheid een rol in spelen. Ik denk dat de Oostenrijkse school geld ziet als een soort “grondstof”, dus als het geld op is, moet er weer gegraven worden zodat er weer geld is. Er zit een moralistische kant in de Oostenrijkse kijk op de wereld, ik snap ook waarom dat mensen aanspreekt. Maar geld is puur krediet, een techniek om slapende rijkdommen te mobiliseren om nieuwe welvaart te maken. En geld graaf je niet uit de grond, dat creëer je op het toetsenbord. Uiteraard kunnen hogere begrotingstekorten ontstaan door belastingverlagingen in plaats van hogere overheidsuitgaven. MMT is dus op zich niet links of rechts. In zijn Modern Money Theory-introductie schrijft L. Randall Wray expliciet dat MMT goed samen kan gaan met de Oostenrijkse school en het ideaal van een zo groot mogelijke private sector en een kleine overheid (ook al kijkt hij er zelf anders tegenaan). 6. Hoe kijk je vanuit de MMT benadering naar de onconventionele monetaire stimuleringsprogramma’s van centrale banken? Denk aan QE, operation twist, LTRO? Er is veel ongerustheid over het “bijdrukken” van geld door centrale banken, maar bankreserves zijn assets, geen geld dat de economie in kan vloeien. Banken hebben ook geen reserves nodig om geld te kunnen scheppen, die regelen ze achteraf. Dus behalve een lage rente (lucht voor debiteuren), carry trade en het verlossen van de banken van slechte leningen doet het eigenlijk niets voor de economie. Wat mij betreft moeten banken niet gered worden; pure moral hazard. Het is veel efficiënter om de reële economie te redden. Dus het “cash for trash” deel van de “onconventionele” programma's is een regelrechte ramp. Slechte leningen moet je wegvagen. MMT'ers vergelijken bankreserves vaak met een betaalrekening, en staatsobligaties met een spaarrekening bij de centrale bank. De aankoop van obligaties voor reserves is dus het equivalent van een afboeking van de spaarrekening en een bijboeking van de betaalrekening; er wordt netto geen nieuw geld gecreëerd. Dat betekent niet dat “QE” ook een goed idee is, want begrotingsmaatregelen zijn nodig, in plaats van monetaire trucs die het leven van de zeepbeleconomie maar verlengen. 7. Hoe zou de economische situatie in de VS en in Europa eruit hebben gezien als centrale banken geen stimuleringsprogramma’s hadden opgestart? Tegen de lage rente kan ik niet zijn, want hoe kan een hoge rente bijdragen aan de welvaart van de productieve economie? Een hogere rente maakt de private schuldenlast zwaarder, en dan zou de schulddeflatie en dus de krimp sterker zijn. Maar het monetair beleid doet erg weinig, dus ook zonder dat waren we weinig opgeschoten. We hebben begrotingsbeleid nodig. In de Eurozone is het probleem dat landen geen eigen munt meer hebben, en dat we idiote begrotingsregels hebben afgesproken. Zelfs als we de falende banken failliet hadden laten gaan (zodat ze de staatsschulden niet hadden laten exploderen), zouden we daarna van onszelf niet het beleid mogen voeren (met begrotingstekorten ver boven de 3% om puin te ruimen) dat we moesten voeren in zo'n diepe crisis. 8. De Federal Reserve bouwt haar stimuleringsprogramma af. Wat is de volgende stap? Kan de centrale bank het stimuleringsprogramma ook weer terugdraaien? Of is dit het new normal? Je kunt niet terug in de tijd maar de aankoop van financiële assets kun je terugdraaien, door ze weer te verkopen – als iemand ze wil hebben. Warren Mosler, een drijvende kracht achter MMT is 'berucht' om zijn uitspraak: “the natural rate of interest is zero.” Hij bedoelt dat er onder normale omstandigheden, waarin de overheid een begrotingstekort heeft, automatisch overtollige bankreserves in het systeem zitten. Behalve als de centrale bank er rente over betaalt of Financiën ze laat ruilen voor staatsobligaties, is de rente over die reserves 0%. De Fed kiest er nu voor om rente te betalen over die reserves, maar dat is net als het uitgeven van obligaties een onvrijwillige keuze. Veel MMT'ers pleiten ervoor om nooit rente te betalen over risicovrije financiële assets. Maar ik denk dat de druk vanuit de pensioensector zal oplopen om de staatsrente weer op te schroeven als er weer eens een aandelenzeepbel is doorgeprikt. Het is schijnwelvaart maar mensen willen graag gefopt worden. 9. Er dreigt deflatie in de Eurozone. Is de terughoudendheid van de ECB een verstandige aanpak? Het wordt zomaar aangenomen dat centrale banken in de reële economie even de inflatie aan kunnen wakkeren, maar dat is helemaal niet zo. Geld groeit endogeen, als banken een kredietwaardige klant zien, niet omdat de rente zo laag is. Maar met de euro zijn de mogelijkheden van begrotingsbeleid erg beperkt. Als de ECB iets nuttigs wil doen zou ze veel grotere hoeveelheden overheidsschuld moeten aankopen, zodat de rente daarover tot nul daalt, en de overheidstekorten op een peil kunnen komen waarbij de werkgelegenheid echt kan toenemen. Begrotingsbeleid is het enige effectieve in een schulddeflatie/balansrecessie zoals we die hebben. Politiek nu niet haalbaar, maar dat kan misschien veranderen als Frankrijk echt dwars zou gaan liggen met het begrotingsbeleid. 10. Met de komst van een gemeenschappelijke munt hebben Europese regeringen het devaluatie instrument ingeleverd. Daardoor kunnen ‘probleemlanden’ als Spanje, Italië, Frankrijk, Portugal en Griekenland niet meer devalueren zoals ze dat in het verleden deden. Is dat naar jouw inzicht een goede of een slechte ontwikkeling? In het licht van het alternatief dat we nu zien (van de “interne devaluatie” die neerkomt op een economische depressie) is het een slechte ontwikkeling geweest. Dat hoeft het op zichzelf niet te zijn. De euro schept een paradijs voor één categorie: de exporterende bedrijven. Maar een land dat netto exporteert, exporteert ook zijn werkloosheid de grens over. Die onbalansen op zichzelf kunnen alleen niet het probleem zijn, want over de hele wereld bestaan er binnen muntunies altijd regio's met tekorten en regio's met overschotten. Ook de Verenigde Staten – vergelijkbaar met de EMU – heeft structurele 'onbalansen' tussen staten. Stel dat Californië op de betalingsbalans structurele overschotten heeft en Alabama structurele tekorten. Waarom lezen we daar nooit iets over in de krant? Omdat het niets uitmaakt, en niemand het weet. Met het begrotingsbeleid van de federale overheid wordt werkgelegenheid gecreëerd in de chronische tekortstaten (daar worden dan bijv. de nieuwe tanks van het leger in elkaar gezet, en gevangenissen of windmolenparken uit de grond gestampt – met geld van de federale overheid). Niemand klaagt erover dat “de belastingbetaler” in Texas de chronische tekorten van South Carolina financiert. Het probleem van de Eurozone zit dus niet in de betalingsbalans maar in het feit dat de lidstaten geen monetair soevereine staten meer zijn. En dat zonder dat er een sterk begrotingscentrum zoals Washington voor in de plaats is gekomen. We willen niet vooruit, en we kunnen niet achteruit, en zo zit de Eurozone met zijn wielen vast in de modder. 11. Hoe kijk je vanuit het MMT perspectief naar de extreem lage rente van centrale banken? Zijn hier positieve of negatieve externaliteiten aan verbonden. Veel economen (o.a. Oostenrijkse) geloven in de rol van de rente als de “prijs” van geld, waarbij het mechanisme van vraag en aanbod essentiële informatie overbrengt. De centrale bank zou die informatie maar verstoren met “kunstmatig” rentebeleid. Maar elke centrale bankrente boven (of onder) de 0% is eigenlijk kunstmatig, want een rentevergoeding over overheidsschuld (bankreserves, obligaties) is voor een soevereine staat helemaal vrijwillig. Als banken vrij concurreren en hun huiswerk maken staat niets ze in de weg om klanten de 'juiste' rente te rekenen. Banken lenen hun reserves niet uit aan hun klanten, dus lage rentes hebben op zichzelf geen invloed op de kredietverstrekking. Overheden die vrijwillig rente betalen over hun staatsschuld voegen netto die rentebetalingen toe aan het saldo van de private sector. In die zin bevorderen hoge rentes juist de inflatie die ze zogenaamd moeten bestrijden! Je hoort wel dat een te lage rente de oorzaak is van hypotheekgestuurde huizenzeepbellen, maar dat is te simpel. In de jaren 1960 was de rente laag, maar er werden geen zeepbellen geblazen. Deregulering, fraude, een regressief belastingstelsel, renteaftrekbaarheid, stagnerende reële lonen, zijn allemaal veel belangrijke oorzaken. Eigenlijk zou je banken gewoon moeten verbieden om de aankoop van bestaande assets zoals huizen en grond te financieren (in plaats van echte investeringen). 12. Hoe kijk je vanuit het MMT perspectief naar de klassieke goudstandaard, waarin de waarde van geld gekoppeld is aan goud en bankbiljetten inwisselbaar zijn voor goud? Het is niet noodzakelijk voor het behoud van de waarde van geld, daarvoor is een goed functionerend en eerlijk belastingstelsel genoeg. Elke claim van inwisselbaarheid van goud is een belofte waarvan je nog maar moet zien dat die gehouden wordt. De overheid beperkt er de eigen beleidsvrijheid mee. In de jaren '30 was de depressie het diepst en hardnekkigst in Nederland. Nederland bleef koppig vasthouden aan de goudstandaard. Ik zie goud nu vooral als een enorme milieuramp, kijk eens naar Suriname en hoe ze daar het oerwoud vergiftigen om dat spul tevoorschijn te halen. Een goudstandaard op alleen internationaal niveau is zinvoller, dan worden de goudstromen tussen centrale banken gestuurd door schommelingen op de betalingsbalans. Het werkt in een machtsevenwicht maar in 1971 zagen we dat een supermacht als de VS die belofte eenzijdig kan intrekken als een overschot omslaat in een tekort. De VS stond voor de keus: bezuinigen op oorlog voeren of stoppen met goud leveren voor dollars. Hoe kun je een goudstandaard afdwingen als de VS alle bommen en granaten heeft? 13. Centrale banken hebben de afgelopen jaren veel goud aan hun reserves toegevoegd. Wat is daar de gedachte achter? Ook als het voorzorg is betekent het nog niet dat een nieuwe goudstandaard er in de toekomst echt aan zit te komen. Vergelijk het met de bewapeningswedloop. Rusland, de VS en China hebben langeafstandsraketten, atoomwapens enz., maar dat betekent nog niet dat ze ermee schieten. Soms is de dreiging alleen al genoeg. De toekomst is fundamenteel onzeker. Centrale banken mogen in feite zoveel goud aantrekken als ze willen, terwijl ze voor het kopen van printers of koffiezetapparaten netjes de bonnetjes moeten inleveren. De Griekse overheid probeert te bezuinigen en de Grieken raken massaal werkloos, maar de Griekse centrale bank kocht vrolijk goud! Wat veel goudhandelaren misschien niet helemaal beseffen is dat centrale banken ook strategisch goud kunnen dumpen, als het in hun straatje past, waardoor handelaars in de problemen kunnen komen. Goudspeculanten die veel risico namen worden dan weggevaagd. 14. De ECB waardeert de goudreserve van het Eurosysteem eens per kwartaal naar de actuele marktwaarde. Op die manier kan een waardedaling van valutareserves opgevangen worden door een waardestijging van het goud. Wat vind je van dit systeem? Je moet voor niet-financiële assets op de een of andere manier een getal op de balans zetten, dus of dat marked-to-market is of niet lijkt me niet essentieel. Wat wel opvallend is, is dat bekende goudkevers zoals Willem Middelkoop het vaak hebben over de manipulatie van de goudprijzen – ongetwijfeld wordt er van alles gemanipuleerd, maar als de koersen stijgen horen we die klacht niet. Dat is niet erg consequent: als er gemanipuleerd wordt, is dat zowel omhoog als omlaag. 15. Hoe kijk je vanuit de MMT visie naar rol van goud binnen het monetaire stelsel? Geld is altijd schuld, het zijn de getallen op de 'spreadsheet' (het scorebord) van de economie. Geld is geen stof die uit de grond komt. Iedereen houdt van glimmend spul dat niet vergaat, maar ergens snap ik niet waar al die goudkoorts en boosheid richting het “fiat geld” vandaan komt. Stel, je hebt geen vertrouwen in fiat geld, en je koopt goud. Dat kan gewoon! Wat voegt het toe als de overheid je belooft om een bepaalde hoeveelheid goud per zoveel euro of dollar te geven? De fundamentele onzekerheid blijft, want je weet dat beloften kunnen worden gebroken. Achter de goudkoorts zit de illusie dat bezitters van een zak “fiat geld” een soort grondrecht hebben op het behoud van de reële waarde van dat geld. De maatschappij, de economie ontwikkelt zich in een bepaalde richting, de welvaart neemt toe, de bevolking groeit – maar toch moet je voor $100 uit 2014 net zoveel kunnen kopen als voor $100 uit 1914? Veel van wat nu te koop is bestond in 1914 niet eens, en omgekeerd. Het idee dat er een vorm van bezit bestaat met een gegarandeerde waarde past niet in een dynamische wereld. Geld moet rollen en geïnvesteerd worden voor productieve doelen zodat de mensheid er wat aan heeft. Stel, je hebt een mooie dure viool uit 1717, en er is een gebrek aan violen zodat de marktwaarde van je viool de lucht in schiet. Je bent – op papier – miljonair. Maar dan worden er opeens veel nieuwe, goede vioolbouwers opgeleid die geweldige nieuwe violen bouwen. Goede kans dat je viool minder waard wordt omdat er nu ruime keus aan alternatieven bestaat. Ga je dan protesteren tegen de vioolinflatie, omdat er zoveel mooie nieuwe violen bijkomen? 16. Velen voorspellen een crash van de dollar, bijvoorbeeld in de vorm van een devaluatie of in de vorm van hyperinflatie. Wat vind je daarvan? De Verenigde Staten leven als economie al decennia op veel te grote voet. Niet zozeer door de netto import van consumptiegoederen, maar meer door het Amerikaanse leger dat wereldwijd in honderden bases in tientallen landen aanwezig is, en gefinancierd wordt met fiat dollars. Veel van de rest van de wereld wil van die dominantie af, maar ziet erg op tegen de instabiliteit die het gevolg kan zijn van een echte “crash” van de dollar. Dus er is zoveel onzekerheid dat je onmogelijk een duidelijke voorspelling kan doen. Je moet dus vooral kijken naar het Amerikaanse leger. Zolang de VS nog overal “satellietstaten” heeft waarvan de overheid goed naar Washington luistert, en die blijven de Amerikaanse legerbases overal van voorzien, zie ik geen gevaar voor de status van de dollar. Maar aan elk privilege komt een eind. Misschien komt dat in stroomversnelling wanneer China van overschotland omslaat naar tekortland, zodat de Chinese munt een belangrijke reservemunt kan worden. 17. Wat vind je van Bitcoin? De techniek is interessant, als betaalmiddel (hoe schimmig ook) is het altijd goed als de banken concurrentie krijgen. Banken moeten gewoon netjes concurreren zodat hun diensten niet te duur zijn. Het is ook tekenend dat de afkeer van de banken zo groot is dat iets als Bitcoin zoveel stof doet opwaaien. Maar het is nog onbetrouwbaarder dan de banken en de waarde ervan is 0 als het gaat om waardeopslag. Leuk voor speculanten maar als ik dan moet kiezen, geef mij dan maar goud...

  • Video: Mike Maloney over de val van de dollar

    Mike Maloney van Goldsilver.com is er nog steeds van overtuigd dat het dollarsysteem in de huidige vorm haar beste tijd gehad heeft. Dat heeft niet alleen te maken met het onconventionele beleid van de Amerikaanse centrale bank, maar ook met het feit dat opkomende markten steeds meer handelen in hun eigen valuta. Daardoor daalt de vraag naar de Amerikaanse munt in het handelsverkeer. Vooral de snelheid waarmee deze ontwikkelingen elkaar opvolgen is opvallend.

    Valutaswaps tussen centrale banken en overeenkomsten tussen landen om euro's, yuan en roebels te gebruiken als alternatief voor de dollar komen steeds vaker in het nieuws. Daarmee lijkt de status van de dollar als wereldmunt onhoudbaar geworden. Een recent voorbeeld daarvan is het plan van Gazprom om gas in euro's, yuan en roebels af te rekenen.

  • Directe import goud in China bijna verdubbeld

    Chinese banken importeren steeds meer goud rechtstreeks via de vrijhandelszone van Shanghai, zo schrijft Reuters. Hoewel er geen officiële cijfers gepubliceerd worden van de totale Chinese import van goud wist Reuters op basis van data van Global Trade Information Services toch een inschatting te maken van rechtstreekse import van goud in China. In het eerste kwartaal van dit jaar was dat bijna 150 ton goud, een verdubbeling ten opzichte van dezelfde periode van vorig jaar.

    De afgelopen jaren was Hong Kong met afstand het belangrijkste importkanaal voor de Chinese goudmarkt, maar de laatste tijd wordt er steeds meer goud ingevoerd via andere importkanalen, zoals Shenzhen, Shanghai en Beijing. Daardoor worden de importcijfers van goud via Hong Kong steeds minder relevant in het vaststellen van de totale Chinese vraag naar goud. “Als het goud China binnenkomt via Shanghai, dan is het niet meer zo eenvoudig conclusies te trekken over de Chinese vraag op basis van cijfers van Hong Kong”, zo verklaarde Carsten Fritschvan Commerzbank.

    Shanghai neemt rol van Hong Kong over

    Ook Koos Jansen van In Gold We Trust erkent dat de importgegevens van Hong Kong steeds minder relevant zullen worden voor de vaststelling van de Chinese vraag naar goud. In een interview met Marketupdate zei hij dat de vrijhandelszone van Shanghai steeds belangrijker zal worden. Uit het interview: "De cijfers van Hong Kong zullen steeds minder relevant worden omdat China inderdaad meer direct zal importeren via Shenzhen, Shanghai, Beijing, etc. Als de “SGE international board” wordt gelanceerd zal de Shanghai FTZ de rol van Hong Kong overnemen, namelijk een depot voor goud voordat het China mainland in gaat, of naar andere Aziatische landen word verscheept. Aan de hand van “SGE withdrawals” zullen we hopelijk kunnen blijven inschatten hoeveel er in totaal wordt geïmporteerd in China wordt voor “non-government demand” (hoeveel de PBOC opkoopt heb ik geen kijk op). Dit zal afhangen van hoe de SGE zijn cijfers gaat publiceren als de “international board” in werking is." Reuters schrijft dat de Shanghai Gold Exchange (SGE), het grootste handelsplatform voor fysiek goud wereldwijd, al met diverse buitenlandse banken en producenten in gesprek is over een nieuwe beurs in de vrijhandelszone van Shanghai. Daar moet in de toekomst ook goudhandel in Chinese yuan plaatsvinden. Hoewel deze beurs nog niet operationeel is wordt de vrijhandelszone van Shanghai al wel gebruikt om goud te importeren.

    Directe import goud

    Veel van het goud dat China importeert via Hong Kong komt terecht in Shenzhen, omdat daar veel goud gebruikt wordt door juweliers. Beleggingsgoud in de vorm van gouden munten en goudbaren wordt doorgestuurd naar Shanghai, waar het in de kluizen van de SGE terecht komt. Steeds meer van dat goud komt rechtstreeks via Shanghai binnen. Misschien heeft deze ontwikkeling bijgedragen aan de dalende import van goud via Hong Kong in de maanden maart en april.

    Steeds meer goud gaat rechtstreeks naar Shanghai

    Steeds meer goud gaat rechtstreeks naar Shanghai (Afbeelding via Reuters, gemaakt door Petar Kujundzic)

  • Saoedi-Arabië lanceert staatsfonds

    Saoedi-Arabië lanceert een nieuwe staatsfonds dat de verantwoordelijkheid zal dragen over de enorme valutareserves van het land, zo meldt Arabianbusiness. Het grootste olieproducerende land ter wereld heeft naar schatting $700 miljard aan reserves opgebouwd met de export van olie, reserves die volgens experts voor het grootste deel worden aangehouden in de vorm van Amerikaans schuldpapier. Het is nog onduidelijk of het staatsfonds, dat het beheer over de reserves overneemt van de centrale bank, ook een andere beleggingsstrategie zal hanteren. Andere olieproducerende landen in de regio hebben de laatste jaren aanzienlijke investeringen gedaan in vastgoed, met name in Europa.

    Het staatsfonds heeft de taak gekregen de financiële stabiliteit van het Koninkrijk te beschermen. Ieder jaar groeit de spaarpot van Saoedi-Arabië als gevolg van de aanhoudend hoge olieprijs. De afgelopen drie jaar was het overschot op de begroting ongeveer $232 miljard.

    Saoedi-Arabie heeft een overschot aan dollars

    Saoedi-Arabië heeft een overschot aan dollars

  • Grafiek: De verloren generatie

    Er lijkt een nieuwe crisisgeneratie te ontstaan van jongeren die wel een opleiding hebben, maar die geen goede baan kunnen vinden. In Europa ligt het werkloosheidspercentage onder jongeren volgens cijfers van Eurostat twee keer zo hoog als onder de totale beroepsbevolking en ook in de VS is de werkloosheid onder jongeren relatief hoog. Niet alleen het vinden van werk verslechtert de vermogenspositie van de jongere generatie, maar ook steeds hogere studieschulden. Uit een onderzoek van Pew Charitable Trusts blijkt dat slechts twee op de drie huishoudens van de ‘Generatie X’ minder vermogen heeft opgebouwd dan hun ouders op dezelfde leeftijd.

    De volgende grafiek illustreert de zwakke positie van de jonge generatie op de arbeidsmarkt. Sinds het uitbreken van de financiële crisis zijn er veel meer banen bij gekomen voor de oudere dan voor de jongere generatie.

    Participatiegraad onder jongeren daalt snel

    Participatiegraad onder jongeren daalt snel (Bron: Bianco Research, via Zero Hedge)

  • Hoeveel goud bevat de FIFA World Cup beker?

    Donderdag vindt de aftrap van het WK in Brazilië plaats, een toernooi waar de hele wereld naar uit heeft gekeken. De winnaar krijgt niet alleen eeuwige roem, maar mag ook de originele FIFA World Cup wereldbeker vasthouden. De gouden beker die omhoog wordt gehouden door de winnaar van het WK werd in 1973 gemaakt door de Italiaan Silvio Gazzaniga, zo blijkt uit dit document op de website van de FIFA. De beker is 36,8 centimeter hoog en heeft bij de voet een diameter van 12,5 centimeter.

    Bijna 5 kilo goud

    De World Cup beker bevat 6,175 kilogram aan 18 karaat goud, wat een netto gewicht van bijna 5 kilogram oplevert, om precies te zijn 4.927 gram zuiver goud. Omgerekend naar de goudprijs van vandaag is dat een bedrag van €147.480. Dat is het bedrag dat de tien best betaalde voetballers in minder dan een week verdienen. De winnaar van elk kampioenschap krijgt helaas geen volledig gouden beker mee naar huis. In plaats daarvan krijgen ze een vergulde replica. Het origineel wordt na afloop van het WK weer veilig opgeborgen door de FIFA.

    De FIFA World Cup beker bevat bijna 5 kilo goud

    De FIFA World Cup beker bevat bijna 5 kilo goud (Afbeelding via Dhakatribune)

  • Meer Britten in de schulden

    Uit een onderzoek van Money Advice Trust (MAT) blijkt dat steeds meer Britten vast komen te zitten in de schulden, zo schrijft de BBC. De liefdadigheidsinstelling heeft het afgelopen jaar naar eigen zeggen 150.000 mensen met schuldproblemen geholpen, een stijging van 140% ten opzichte van 2007. Veel mensen durven niet voor hun schuldenprobleem uit te komen, waardoor het werkelijke probleem misschien veel groter is dan over het algemeen wordt aangenomen.

    Volgens Joanna Elson, directrice van MAT, is de voortdurende erosie van het bedrag dat mensen maandelijks overhouden de bron van veel problemen. Terwijl de vaste maandlasten steeds hoger worden blijven de inkomens gelijk, waardoor er aan het eind van de maand steeds minder geld overblijft. Vanuit die positie wordt het heel lastig om uit de schulden te komen, zelfs als het een relatief kleine schuld is van een paar duizend pond.

    Kleine schulden problematisch

    "We horen dat steeds meer mensen een schuldprobleem hebben dat kleiner is dan £5000. Als er weinig ruimte overblijft in het huishoudbudget lijkt het bijna onmogelijk te worden een kleine schuld af te lossen. Plannen van de Britse regering om het minimuminkomen te verhogen zijn een stap in de goede richting, maar er kan meer gedaan worden", zo concludeert Elson. Er ontstaat volgens de BBC een nieuwe generatie mensen met schulden die zeer kwetsbaar zijn. Uit een onderzoek van BBC North dat eind mei gehouden werd onder duizend respondenten bleek dat 69% van de Britse volwassenen met schulden geen hulp zoekt met managen van deze schulden.

    Steeds meer Britten met kleine en hardnekkige schuldproblemen

    Steeds meer Britten met kleine en hardnekkige schuldproblemen (Afbeelding via Yourmoney)

  • Waar zijn aandelen het goedkoopst?

    Waar in de wereld zijn aandelen op dit moment het goedkoopst? De volgende illustratie van de Telegraph laat dat in één oogopslag zien. Als we de wisselkoersen buiten beschouwing laten zien we dat beleggers op dit moment het beste in Griekse, Chinese, Indiase en Japanse aandelen kunnen stappen. Ook is de aandelenmarkt van Rusland en Turkije relatief gunstig geprijsd. Het duurst zijn de aandelen in de Verenigde Staten, Indonesië, Pakistan en Sri Lanka. Ook in Latijns-Amerika beginnen de aandelen duur te worden, terwijl ze in veel Europese landen nog vrij gunstig geprijsd zijn.

    De volgorde van goedkoop naar duur is gebaseerd op drie bekende waarde-indicatoren, namelijk de normale koers/winst verhouding, de gemiddelde koers/winst verhouding over de afgelopen tien jaar (CAPE) en de waarde van aandelen ten opzichte van de boekwaarde van het bedrijf.

    Value investing: Kiezen voor goedkope aandelen

    Deze financiële ratio's geven volgens waardebeleggers een goede indicatie van de prijs van een aandeel. Vanuit de gedachte dat aandelenkoersen fluctueren tussen overwaardering en onderwaardering zijn de aandelen met een lage koers/winst verhouding en met een hoge boekwaarde ten opzichte van de aandelenkoersen. Een boekwaarde van minder dan 1 betekent dat de waarde van de aandelen in verhouding lager is dan de waarde van de bedrijfsbezittingen. Een hoge marktwaarde ten opzichte van de boekwaarde betekent dat beleggers bereid zijn meer te betalen voor een aandeel dan wat de onderliggende bezittingen waard zijn. In de rekensom van de Telegraph zijn alle drie factoren meegenomen in de berekening. Afgaande op de wetenschappelijke studies naar value investing kunnen we concluderen dat aandelen met een gunstige waardering in de regel een beter rendement laten zien dan aandelen met een hoge waardering.

    Waar zijn de aandelen het goedkoopst?

    Waar zijn de aandelen het goedkoopst? Een analyse van de Telegraph

  • Infographic: De financiële geschiedenis van Nederland vanaf 1600

    Altijd al willen weten wanneer de eerste aandelen in Nederland werden verhandeld? Wanneer eerdere financiële crashes plaats vonden waar Nederland last van had? Wanneer Nederland de gouden standaard los liet? Of wanneer instanties als het CPB, CBS of De Nederlandsche Bank werden opgericht?

    De website EconomieDocu.nl bestaat één jaar en heeft speciaal voor deze gelegenheid een infographic over de Financiële Historie van Nederland gemaakt. Naast de infographic is er ook een interactieve tijdlijn van de Financiële historie van Nederland. Hier zijn nog wat extra belangrijke data, extra links aan toegevoegd en videofragmenten te bekijken.

    De financiële historie van Nederland

    De financiële historie van Nederland (Bron: Economiedocu)