Blog

Goud en zilver report (Week 25)

De goudprijs steeg afgelopen week van €943,34 naar €966,77 per troy ounce, een winst van 2,48%. Ook zilver wist in prijs te stijgen, in een week tijd ging de koers voor een kilo zilver van €467,47 naar €493,45. Omgerekend is dat een winst van maar liefst 5,55%. Vooral de prijsstijging van zilver zal beleggers tevreden stemmen, aangezien het grijze metaal nog niet zo lang geleden de laagste prijs sinds juli 2010 bereikte.

De koersbeweging vond donderdag plaats en voor zover wij weten was er op dat moment geen belangrijk richtinggevend macro-economisch nieuws achter deze stijging. In dollars steeg de goudprijs van $1.277,04 naar $1.314,72 per troy ounce (+2,9%) en klom de zilverprijs van $19,69 naar $20,88 per troy ounce (+6,04%). De hogere winsten in dollars weerspiegelen wel een verzwakking van de dollar tegenover de euro in de afgelopen week. De wisselkoers was bij sluiting van de handel op vrijdag 1,3599. Vergeleken met het niveau van 1,3555 van een week eerder is dat een stijging van 0,32%.

Goudprijs in euro per troy ounce (Bron: Goudstandaard)

Zilverprijs in euro per kilogram (Bron: Goudstandaard)
De olieprijs blijft al enige tijd op een verhoogd niveau. Voor WTI olie wordt op het moment van schrijven $107,26 per vat gerekend, terwijl Brent olie voor $114,81 per vat van eigenaar wisselt. Omgerekend naar de actuele goudprijs is dat een ratio van 12,25 vaten WTI en 11,45 vaten Brent per troy ounce goud. Sinds 1975 was de goudprijs gemiddeld 15x zo hoog als de prijs van een vat olie. Als we die waardering toepassen is goud nog steeds relatief gunstig gewaardeerd. De afgelopen veertig jaar kenmerkt zich door sterke schommeling in de goud/olie ratio. De laatste beweging was in de zomer van 2008, toen de olieprijs door het uitbreken van de financiële crisis van bijna $150 naar minder dan $40 per vat zakte. We zitten nog steeds in de crisis, maar nu met een olieprijs die terug is op het niveau van voor de crisis.
Nieuwe zilver benchmark in de maak?
In augustus stopt de 117 jaar oude fixing van de zilverprijs, een benchmark die nu nog dagelijks door drie verschillende banken wordt vastgesteld. Deze week heeft de Londen Bullion Market Association (LBMA) voorstellen van verschillende marktpartijen aangehoord voor alternatieven op de fixing. De fixing van de goudprijs en de zilverprijs begint steeds meer aandacht te krijgen, terwijl haar relevantie vandaag de dag veel minder groot is dan in het verleden. Anno 2014 wordt er van seconden tot seconde in goudcontracten en zilvercontracten gehandeld, waardoor er voortdurend een actuele prijs bekend is. Een van de voorstellen voor een nieuwe fixing baseert zich op daadwerkelijke transacties, in plaats van de hypothetische transacties waar de huidige goud en zilver fixings op gebaseerd zijn. Dat is transparanter en makkelijker te controleren voor toezichthouders, zo stelt de World Gold Council. Lees verder op Bloomberg.
Chinese vraag naar goud daalde in eerste kwartaal
De vraag naar fysiek goud vanuit China was in het eerste kwartaal minder groot dan een jaar geleden om dezelfde tijd, zo concludeert de China Gold Association. Desondanks rekent de organisatie voor dit jaar opnieuw op een vraag van meer dan 1.000 ton goud, net als in 2013. Volgens Xin Song van de China Gold Association zijn Chinezen iets terughoudender geworden met het kopen van goud, omdat ze eerst willen zien of de goudprijs nog verder daalt. Hij deed die uitspraak op de dag dat de goudprijs meer dan 3% steeg, de grootste intraday prijsstijging sinds sinds oktober 2013. In juli publiceert de China Gold Association cijfers over de Chinese goudmarkt in het tweede kwartaal, zo meldt Kitco. We zullen hier op Marketupdate uiteraard over berichten.
Rusland kocht in mei 9,33 ton goud
Rusland heeft in mei 300.000 troy ounce goud gekocht, omgerekend een volume van 9,33 metrische ton. Dat blijkt uit de nieuwste cijfers op de website van de Russische centrale bank. Het land begon in 2005 stelselmatig goud te kopen en heeft inmiddels meer dan 1.000 ton van het gele metaal in haar kluizen liggen. In 2005 was dat nog maar iets meer dan 250 ton. De volgende grafiek van Nick Laird (Sharelynx) laat de ontwikkeling van de Russische goudreserve zien. Rusland koopt goud ter diversificatie van haar valutareserves.

Rusland kocht in mei opnieuw goud (Afbeelding van Nick Laird van Sharelynx)

22 juni 2014
Gold Trail: De rush naar fysiek goud (Deel IX)
Al in 2000 sprak FOA over het uit elkaar vallen van de papieren goudmarkt, het huidige prijsvormingsmechanisme van goud. Is dat waar we veertien jaar later (!) getuige van zijn? Vorig jaar daalde de goudprijs richting productiekosten en kwam de fixing van de goudprijs ter discussie te staan. De crash van de goudmarkt zal gepaard gaan met een crash van de goudprijs, omdat de papieren claims tegen een discount verhandeld zullen worden ten opzichte van het fysieke metaal. Op dit moment is de prijs van papiergoud nog leidend voor de fysieke goudmarkt, maar als we FOA moeten geloven zal dat niet voor altijd zo blijven.

Lees ook eerdere delen van de Gold Trail op Marketupdate:
- Deel I
- Deel II
- Deel III
- Deel IV
- Deel V
- Deel VI
- Deel VII
- Deel VIII
Deel IX: De rush naar fysiek goud

FOA (1 april 2000): Iedere keer als de goudprijs in dollars omlaag wordt gedrukt horen we overal op het internet wanhoopskreten. Begrijp goed dat dit niet de geluiden zijn van fysieke pijn, maar van het eeuwen oude litteken dat voortkomt uit het feit dat iemand zijn vermogen geeft aan een ander en er niets voor terug krijgt. Als pleitbezorger van fysiek goud horen we dit aan als een signaal dat er meer goedkoop goud onze kant op komt. Als koper van fysiek goud wordt het feest alleen maar groter en neemt ons vermogen toe!

Een pleitbezorger van goud ziet dit edelmetaal als vermogen en zal dit blijven accumuleren wanneer de prijs gunstiger wordt. Volg je diegene die in papiergoud beleggen of zelfs in de goudmijnsector, dan zie je waar de meeste verliezen vandaan komen bij dalende prijzen. Sommige goudmijnen zijn misschien een goede koop, maar de meeste niet. Sommigen zullen goud beschouwen als een vertrapte reliek en zullen zweren nooit meer goud te kopen. Echter, vanuit onze visie hebben ze nooit goud gekocht. Hun idee van vermogen hedgen met goud bevat de aanname dat papiergoud hetzelfde is als fysiek goud. Dat is nooit zo geweest en dat zal het ook nooit worden. Handel in papier werkt alleen als de wereld van papierhandel intact is. En juist die wereld valt op dit moment uit elkaar! Er is een groot risicoverschil tussen het gokken op de goudprijs voor korte termijn winsten en het kopen van een stuk vermogen voor een aanstaande crisis. Voor mij persoonlijk zit het grootste verschil in de werkelijke waarde die verkregen wordt in de toekomst, niet vandaag. Als gevolg het politieke goudbeleid van afgelopen vijftien jaar leken de beleggers in papiergoud meer op dronken matrozen. Hun beleggingen hebben daar ernstig onder geleden. Wachtend op de grote omslag deden ze steeds één stap voorwaarts en dan weer twee naar achteren. Al die tijd gaven ze hun dollars op zonder daar iets voor terug te krijgen zodra de verwachte omslag eindelijk komt. Aan het eind van de rit worden ze ontnuchterd wakker en komen ze erachter dat ze weinig vooruitgang geboekt hebben met hun goudbeleggingen. Echter, zij die fysiek goud bezitten zullen zoveel rendement behalen dat bijna iedere belegging van vandaag erbij zal verbleken. Een voorbeeld: Goud heeft het bij lange na niet zo slecht gedaan als sommige handelaren in papier ons deden geloven. Als man van de wereld bezit ik veel verschillende valuta (inclusief dollars) en die gaan allemaal even veel omhoog en omlaag als goud. Sommigen zelfs meer. Omdat ik een groot deel van mijn vermogen in goud heb is de wisselkoers van belang. In januari 1985 kocht je met een dollar 1/300ste troy ounce goud. Op datzelfde moment kocht je er 3,25 Duitse Marken en ongeveer 250 Japanse yen voor. Tien jaar later, in 1995, koop je voor een dollar 1/375ste troy ounce goud, 1,4 Mark en minder dan 100 yen. Hier hebben we twee wereldklasse valuta die meer dan 100% in waarde stegen ten opzichte van de dollar! Goud was stabieler, omdat het slechts 25% in wisselkoers bewoog. Sinds januari 1999 is goud nog stabieler dan de euro. De wisselkoers van goud is sindsdien met minder dan 5% veranderd. Wat ik duidelijk probeer te maken is dat vandaag de dag alle valuta zullen stijgen en dalen in de race naar hun eindbestemming. Echter, in dit proces kunnen de veranderingspercentages tijdelijk veel groter zijn dan die van goud, waardoor het edelmetaal het meest stabiel lijkt te zijn van allemaal. En desondanks blijven de goudkevers jammeren over hoe de goudprijs crasht. In dit licht bezien moeten we onszelf beschouwen als verzekeraars die het risicobeleid van papiergeld moeten schrijven. Hoe meer een valuta fluctueert, hoe meer rente we moeten ontvangen om ons vermogen in papier vast te houden. Juist, precies zoals een verzekeraar het geluk kan hebben dat de renteopbrengst groot genoeg is om het wisselkoersverlies op te vangen. Desondanks zijn valuta niet zo aantrekkelijk in de hedendaagse realiteit. Fysiek goud wordt een uitstekend instrument om vermogen in aan te houden, één die een veel hogere premie betaalt dan welke andere valuta dan ook. Het ontbreken van een rentevergoeding op goud is een grote vergoeding in verhouding tot het falingsrisico dat inherent is aan papiergeld. In de toekomst zullen sommigen bereid zijn een negatieve rente te betalen om goud te kunnen verkrijgen. Hiermee bedoel ik dat men goudcontracten zal kopen waarvan de tegenpartij in gebreke is gebleven en dat men alsnog zal proberen de tegenpartij te dwingen het goud te produceren. Soms zal dat lukken, maar meestal niet! Voor iedereen van jullie met gevoel voor intrige is dit het moment om goud te kopen tegen negatieve rente. Als de VS stopt met het van de berg af gooien van rotsblokken van papiergoud en gewoon zou toekijken wat er gebeurde, dan zou ze zien dat de lawine zichzelf in gang heeft gezet en geen hulp meer nodig heeft. De hele berg van papiergoud is aan het schuiven. Al die tonnen aan contractueel goud die men vandaag de dag aan elkaar heeft toegezegd is nooit zo echt geweest als beleggers altijd dachten. Het was slechts een illusie van papieren aanbod. Het meeste goud dat de Europese centrale banken en andere centrale banken verkochten kwam niet verder dan de kluis van de volgende centrale bank. De wereld van de goudhandel bracht dit verhaal naar buiten als verkopen van fysiek goud, een verhaal dat de dollar ondersteunde. Vandaag de dag is Europa de grootste aanhanger van Freegold die de wereld sinds lange tijd gezien heeft. Terwijl zij hun beleid voeren zal de markt voor papiergoud in dollars, zoals we die nu kennen, falen. De volledig onverklaarbare verkoop van goud door de Bank of England zijn slechts een middel daartoe geweest. Ze zijn veel meer bezig om bij de euro te komen en hun gezichtsverlies te beperken dan om het dollarsysteem nog langer te redden. De VS staat er alleen voor, nu ze de 'dollarstrijd' en de 'oliestrijd' verloren hebben. De prijs van ruwe olie zal niet lang gevangen meer blijven in de huidige bandbreedte. Dit werd politiek geregeld om gezichtsverlies van de VS te beperken. Wij, de Verenigde Staten, doen nu beroep op iedereen door ons laatste beetje politieke kapitaal in te zetten en de dollar zonder enig resultaat verder te inflateren. Een grootste hyperinflatie in prijzen staat ons te wachten, een hyperinflatie die ingeluid zal worden door een grote breuk in de derivatenmarkt van valuta. Zodra dit proces zich ontvouwt zal de papieren goudmarkt spoedig afgewaardeerd worden tegenover fysiek goud. Een afwaardering die de de prijsvorming van goud en het systeem van fysieke goud toewijzing zal breken. Begrijp goed dat de grootste goud rush de vlucht zal zijn van papiergoud richting fysiek goud. Elke vorm van belegging in goud die als volgt te omschrijven is... "dit beleggingsproduct hoort in je portefeuille als het goud" ... zal gedumpt worden, om vervolgens van de restwaarde die er nog is wat echt goud te kopen. Kijk toe hoe dit zich zal voltrekken, je zult de druk gaan voelen. Ik hoop dat men de prijs van papiergoud verder omlaag kan drukken zonder het aanbod van fysiek goud te verstoren. Want zodra het geloof in het papier gebroken wordt is de markt voor fysiek goud slechts een korreltje zand aan de kust. Een jaar geleden stonden we ook voor dit kruispunt. Dezelfde stress die veroorzaakt werd door de totstandkoming van het 'Washington Agreement' in de zomer van 1999. Ik verwacht dat er deze keer sterkere medicatie toegediend zal worden nu goud onder de $280 per troy ounce staat! Het enige verschil vandaag is dat de euro meer volwassenheid krijgt en de olieproducerende landen steeds onafhankelijker worden. FOA, gids van de Gold Trail / Vertaling door Frank Knopers Dit artikel verscheen afgelopen vrijdag in de Marketupdate Weekendeditie. Schrijf u hier in en ontvang iedere vrijdag onze nieuwsbrief!
22 juni 2014
Koers Deutsche Bank naar dieptepunt

In 2013 sprak de Deutsche Bank (DB) over de noodzaak om de divisie Asset Wealth Management (AWM) sneller te laten groeien. Ceo Ansu Jain sprak in augustus van dat jaar nadrukkelijk de wens uit, dat in 2015 het aantal ultra rijke cliënten met meer dan 50% gegroeid zou zijn ten opzichte van 2013. In 2011 genereerde AWM een winst voor belastingen van € 800 miljoen. Voor 2015 voorzag het management graag een winst voor belastingen van € 1,7 miljard. Volgens het management bood de divisie AWM de kortste weg naar het herstel van de winstgevendheid van de hele bank. Die moest in 2015 uitkomen op een Return on Equity van 12%.

De man, die verantwoordelijk was voor deze missie, heette Michele Faissola, een veteraan en vertrouweling van Ansu Jain. Hij was in september 2012 aangesteld als eerste man bij AWM en zag zich voor een bijzondere opgave gesteld. In de periode 2011 – 2012 was er veel onduidelijkheid over de toekomst van deze divisie. Sommige onderdelen gingen in de verkoop. De onduidelijkheid over de toekomst van AWM en van heel de Deutsche Bank zorgde ervoor, dat in de eerste helft van 2012 meer dan € 16 miljard wegstroomde. Daar kon Faissola weinig tegen doen. Zolang er potentiële kopers op de deur klopten, was het juridisch not done om achter nieuwe en vertrekkende klanten aan te jagen. De uittocht van klanten ging gepaard met een even grote uittocht van ervaren medewerkers binnen alle divisies van de bank. In 2011 en 2012 waren er heel grote twijfels over de handel en wandel van de toenmalige ceo Joseph Ackerman. Aandeelhouders dwongen hem in 2012 op te stappen. Toch is het begrijpelijk, dat DB ondanks alle strubbelingen en onduidelijkheden in 2012 alsnog de knoop doorhakte en besloot opnieuw prioriteit te geven aan AWM. Deze activiteiten werken met heel aantrekkelijke marges. Zo kende de divisie wealth-management van marktleider een RoE van 53,5%. Wealth Managent van Credit Suisse kwam in 2012 tot een RoE van 33,7%. AWM kwam in datzelfde jaar niet verder 13%. Dat was heel magertjes, maar bood tegelijkertijd het nodige perspectief. Met een geschatte marktomvang van vele biljoenen euro’s leek dit de beste en snelste manier om de zwaar gehavende winstgevendheid van banken op te krikken en een van de snellere manieren om te werken aan de nieuwe kapitaalseisen. De opdracht van Faissola ging gepaard met veel tegenvallers. De belangrijkste was misschien wel de aanhoudende uittocht van belangrijke seniormedewerkers. Die uittocht duurt tot vandaag voort en heeft ertoe geleid dat de bank een proces is begonnen tegen HPM Partners in New York. De aanklacht luidt, dat deze beleggingsadviseur in een jaar tijd meer dan 12 medewerkers bij Deutsche Bank heeft weggelokt. Hun vertrek betekende ook, dat een onbekend aantal cliënten met hen meeging. Vermogensbeheer laat zich immers het best omschrijven als people’s business. Alleen al in 2012 ging er voor een bedrag van $ 550 miljoen samen met vier medewerkers de deur uit. De rechter moet nu bepalen of de ex-medewerkers en HPM Partners het spel netjes gespeeld hebben. Dat zal echter aan de feitelijke situatie weinig afdoen. Ondanks alle tegenslagen staat Deutsche Bank nog steeds binnen de wereldwijde top tien met 380 miljard onder beheer. Deutsche Bank is de laatste jaren herhaaldelijk op een kwalijke manier in het nieuws gekomen. De bank was betrokken bij het Liborschandaal en wordt ervan verdacht meegewerkt te hebben aan manipulatie van de goudprijs. Daarbij verbleken de problemen binnen AWM. Het is dan ook niet vreemd, dat de koers van het aandeel naar het laagste niveau gedaald is in 10 jaar. Is het aandeel daarmee aantrekkelijk voor de belegger? Met een verwachte koers-winstverhouding van nog geen 7 voor 2014 en een herstel van de omzet- en winstgroei in het eerste kwartaal van 2015 lijkt het antwoord ‘ja’ te moeten zijn. Er schuilen echter nog wel twee belangrijke addertjes onder het gras. De eerste is dat van de kapitaalseisen in het kader van Basel 3. Het ziet ernaar uit dat DB hieraan kan voldoen, maar zekerheid is er nog niet. De tweede is dat van de schandalen en de daarmee samenhangende boetes. Is met het goudmanipulatieschandaal het laatste lijk uit de kast gevallen? Overigens is het de verwachting, dat AWM in 2015 zijn doelstellingen zal waarmaken. BELANGRIJK: - Opmerkingen en vragen kunt u richten aan: [email protected] - Bezoek ook de website van Cor Wijtvliet en lees meer door hem geschreven artikelen - U kunt Cor Wijtvliet boeken voor een inspirerende spreekbeurt. Laat u verrassen! - U kunt zich hier abonneren voor het wekelijks Cor Wijtvliet Journaal, voor het geval u deze nog niet automatisch ontvangt. - Maak ook kennis met de nieuwsbrief Crash Investor.

19 juni 2014
De zon begint weer te schijnen voor Spanje

Na twee jaar pure ellende lijkt Spanje eindelijk op de weg terug. De bankensector lijkt weer gezond en de vraag naar Spaans schatkistpapier laat weer een gezonde groei zien. Spanje kan weer tegen normale tarieven terecht op de kapitaalmarkt. Dat wil natuurlijk weer niet zeggen, dat het land boven Jan is. Er is nog een lange weg af te leggen.

Natuurlijk is het prettig, dat beleggers weer vertrouwen in het land hebben en dat de tienjaars rente weer tot een niveau is gedaald op of onder 3%. Het is zeer zeker een zegen, dat het land dit jaar een groei zal laten zien van meer dan 1% en in 2015 waarschijnlijk op 2% zal uitkomen. Hiermee zal Spanje waarschijnlijk een outperformer worden binnen de eurozone. Een aantrekkende groei is natuurlijk een absoluut vereiste voor het herstel van de werkgelegenheid!

Veel van het Spaanse succes komt op naam van de exportsector. Die liet in 2013 een groei zien van meer dan 5% en liet daarmee zelfs kampioen Duitsland achter zich. Dankzij de combinatie van snelle exportgroei en dalende importen kon het handelstekort van het land met bijna de helft teruglopen. Het succes van de export is vooral gebouwd op een gezonde groei van de productiviteit. Die was echter voor een niet gering deel te danken aan massaontslagen. Vooral dalende kosten en een zeer lage inflatie bepalen het competitief vermogen van Spaanse bedrijven in Europees verband. De extreem lage inflatie heeft als positief effect, dat de daling van de koopkracht bepekt blijft. Dat is goed voor het economisch sentiment in het land en zeker voor het consumentenvertrouwen.

Ondanks deze ‘jubel’ verhalen is het herstel verre van een uitgemaakte zaak. Veel zal afhangen van de investeringsbereidheid in de komende maanden en kwartalen. Het niveau van investeringen ligt nog ver onder dat van de pré crisisjaren. Het niveau moet omhoog, maar er moet tegelijkertijd voor gewaakt worden, dat deze investeringen neerslaan in slechts enkele sectoren. In de jaren voor 2008 profiteerden vooral de bouw en de vastgoedsector. Daar ziet het trouwens op dit moment niet naar uit.

De grote uitdaging voor Spanje is, zoals in zoveel landen, de werkgelegenheid. Ruim 25% van de beroepsbevolking zit zonder werk. De jeugdwerkloosheid is met meer dan 50% veel en veel te hoog. Ondanks het herstel zijn er weinig voortekenen die doen vermoeden dat daar binnenkort echt verandering in gaat komen. Het overheidsbeleid is daarvoor teveel gericht op de langere termijn. De flexibiliteit van de werknemer moet omhoog en zijn loon flexibel omlaag! Er zijn nu maatregelen voor de korte termijn nodig. Gebeurt dat niet, dat kan Spanje op termijn daar een hoge rekening voor betalen in de vorm van een verloren generatie. Deeltijdbanen en meer stages kunnen snel enig soelaas bieden!

En dan is er nog altijd de torenhoge Spaanse schuld. Die bedraagt 100% van het Bruto Binnenlands Product. Tot nu toe heeft de overheid geprobeerd die schuld te beteugelen door te snijden in publieke voorzieningen als onderwijs en gezondheidszorg. Dat heeft niet veel opgeleverd. Misschien is het beter om eens aan het pensioenstelsel te gaan sleutelen, bijvoorbeeld naar de manier waarop er in Spaans pensioenland geïndexeerd wordt! En misschien is het heilzamer geprotegeerde sectoren van de binnenlandse economie open te stellen voor concurrentie. Dat zou de groei van de economie kunnen bevorderen.

Er moet nog een hele waslijst. Maar zal het ook gebeuren? Europese politici hebben snel de neiging om gemakzuchtig achterover te leunen, als er eenmaal een succesje geboekt is.

Cor Wijtvliet,

Helga Jung, the Spanish revival. Project-syndicate Jube 3, 2014

17 juni 2014
Vakantiestop Marketupdate

In verband met vakantie van onze hoofdredacteur verschijnen er deze week minder artikelen op Marketupdate dan u van ons gewend bent. Ook zal er aanstaande vrijdag geen Marketupdate Weekendeditie verstuurd worden. Vanaf volgende week kunnen we u weer dagelijks op de hoogte houden van de laatste belangrijke economische ontwikkelingen!

Voor de geïnteresseerden: Frank verblijft in Italië en maakt daar zijn fietskilometers in de bergen (zie hier en hier).

16 juni 2014
Video: Het crisisdiner

Sinds de financiële crisis van half september 2008 komt een groep economen, bankiers, toezichthouders, politici én journalisten bij elkaar om van gedachten te wisselen over de crisis. Driemaal per jaar kwam deze groep bij elkaar en recent werden hun bevindingen openbaar gemaakt in een bundel; Het Crisisdiner. In de volgende video komen enkele auteurs van de bundel bij elkaar en bespreken de huidige financiële, economische, politieke en monetaire situatie. Zijn de banken weer gezond? Gaat de euro het redden? Moet Nederland vasthouden aan de drieprocent norm? En nog vele andere vragen worden besproken door onder anderen Bas Jacobs, Wouter Bos, Ewald Engelen, Robin Fransman, Bernard ter Haar en Harald Benink.

Bron: De Balie

16 juni 2014
Goud en zilver report (Week 24)

De goudprijs steeg de afgelopen week van €918,61 naar €943,34 per troy ounce (+2,69%), terwijl de koers van zilver van €13,96 naar €14,54 per troy ounce steeg (+4,15%). Beide edelmetalen lieten herstel zien na een relatief zwakke periode, waarin de prijs van goud naar het laagste niveau in een paar maanden tijd en zilver naar het laagste niveau in bijna vier jaar zakte. In dollars steeg de goudkoers van $1.253,14 naar $1.277,04 per troy ounce (+1,9%) en de zilverkoers van $19,05 naar $19,69 (+3,36%). De lagere winst in dollars weerspiegelt een relatief zwakkere euro ten opzichte van de Amerikaanse munt. De wisselkoers daalde van 1,3662 naar 1,3535, een daling van 0,93%.

Goudprijs in euro per troy ounce (Bron: Goudstandaard)

Zilverprijs in euro per kilogram (Bron: Goudstandaard)

China verdubbelt rechtstreekse import goud

China heeft in het eerste kwartaal van dit jaar twee keer zoveel goud rechtstreeks geïmporteerd als in dezelfde periode van vorig jaar. Dit is import die niet via Hong Kong, maar via andere importkanalen als Shanghai, Shenzhen en Beijing het land binnen komt. Als gevolg van deze ontwikkeling worden de importcijfers van Hong Kong steeds minder belangrijk als leidinggevende indicator voor de totale Chinese import van goud. Chinezen kopen goud omdat ze minder vertrouwen hebben in de waarde van schuldpapier. Ook zijn Chinezen minder geneigd in aandelen te stappen dan bijvoorbeeld Westerse beleggers. Zo is de Chinese beursgraadmeter de afgelopen vijf jaar veel minder hard gestegen dan bijvoorbeeld de Amerikaanse.

Deutsche Bank opent goudkluis in Londen

Het afgelopen jaar werd er naar schatting 800 ton goud weggehaald uit goudkluizen in Londen. Toch weerhoudt dat Deutsche Bank er niet van een nieuwe kluisruimte te openen in 'The City'. De kluisruimte heeft een capaciteit van 1.500 ton, een veelvoud van de 200 ton die opgeslagen kan worden in de kluis die Deutsche Bank vorig jaar opende in Singapore. De Financial Times schrijft dat er naar schatting 10.000 ton goud opgeslagen ligt in Londen, ongeveer evenveel als de totale goudvoorraad van alle landen van het Eurosysteem samen.

Deutsche Bank ziet een toenemende belangstelling voor opslag van edelmetalen en heeft daarvoor kluisruimte beschikbaar in onder andere Hong Kong, Singapore en Zurich. Lees verder op Goudstandaard.

15 juni 2014
Zilver: het supermetaal

De volgende infographic vat de talloze en snel groeiende applicaties van zilver samen. Zilver wordt vaak omschreven als het poor man’s gold. In tegenstelling tot het gouden edelmetaal komt zilver echter terug in ons dagelijkse leven.

13 juni 2014
Europa: weg met de achterkamertjespolitiek

Het was een bijna kinderlijk naïeve gedachte. Vier kandidaten voor de functie van het presidentschap van de Europese Commissie zou de Europese Verkiezingen een stuk aantrekkelijker maken en een grotere legitimiteit verschaffen. Het hele idee is in schoonheid gestorven en dat lag zonder meer voor de hand. Het probleem bij dit experiment is dat 58% van de Europese burgers niet gelooft enige invloed te kunnen uitoefenen op de besluitvorming in Brussel. De opkomst van extreem rechts hangt nauw samen met die opvatting. Ze maken gebruik van de groeiende frustratie van het Europese publiek over concept Europa. Ze willen simpelweg niet ‘meer Europa’. Toch blijven de twee grote partijen, de socialisten en de Christen democraten, onverdroten naar meer Europa streven. De extremistische partijen werden uiteraard een handje geholpen door al het economisch en sociale onheil van de laatste jaren.

Baantjes verdelen
Hoe zal het nu verder gaan. Daar hoeven we geen overspannen verwachtingen over te koesteren. Evenals in het niet zo verre verleden gaan partijen gewoon in de bekende achterkamertjes aan de slag om onderling de interessante baantjes te verdelen. Dat maakt duidelijk, dat veel politici op Europees niveau nog steeds denken, dat het business as usual is. De oproep van David Cameron om een breed hervormingspact uit te werken is geeuwend terzijde gelegd. Cameron is toch maar een Euroscepticus. Het lijkt echter onvermijdelijk, dat het proces van uitbreiding en verdere integratie van de unie voorlopig tot stilstand is gekomen. Toch hoeft niet elk proces te stoppen. Het zou goed zijn als er op Europees niveau meer publieke controle en meer transparantie zou komen en in het kielzog daarvan er meer verantwoording wordt afgelegd. Dat betekent in concreto, dat er een betere afbakening komt tussen Europese en nationale verantwoordelijkheden. Ook zou er meer duidelijkheid mogen komen over het uitgavenpatroon. Bovendien zouden meer middelen mogen gealloceerd worden voor de creatie van nieuwe banen. Dat betekent ook minder bureaucratie en een betere wetgeving waardoor de administratieve lastendruk omlaag kan.
Hervormingen
Er zou ook meer aandacht moeten komen voor de economische hervormingsagenda. Europa is er niet alleen gekomen voor de vrede, maar ook om welzijn en welvaart veilig te stellen. Hier schiet Europa ongelooflijk tekort. Europa heeft zichzelf wel mooie doelen gesteld als het om innovatie en concurrerend vermogen gaat, maar daar is het bij gebleven! Daarnaast wil Europa een rol van formaat spelen op het wereldtoneel. De doorsnee burger in Europa begrijpt die ambitie niet, temeer omdat de VS weer een toonaangevende rol speelt als het om Europese beslissingen gaat! Wil Europa geloofwaardig zijn en overleven, dan moet het hoog inzetten op het gebied van nakomen van gedane beloften. Ze moeten de burger serieus nemen en geruststellen. Dat betekent bijvoorbeeld ook de Britten in hun angst en afkeer serieus nemen en zo verhoeden, dat ze uit de EU stappen. Dat is iets heel anders dan achterkamertjespolitie bedrijven en onderling posities uitruilen. Het gaat meer dan ooit om de juiste man op de juiste plaats. Cor Wijtvliet Bron: Günter Verheugen, Europe's delivery gap. Project-syndicate, June 9 2014
BELANGRIJK: - Opmerkingen en vragen kunt u richten aan: [email protected] - Bezoek ook de website van Cor Wijtvliet en lees meer door hem geschreven artikelen - U kunt Cor Wijtvliet boeken voor een inspirerende spreekbeurt. Laat u verrassen! - U kunt zich hier abonneren voor het wekelijks Cor Wijtvliet Journaal, voor het geval u deze nog niet automatisch ontvangt. - Maak ook kennis met de nieuwsbrief Crash Investor.

13 juni 2014
Marketupdate in gesprek met Herman Meester
Marketupdate sprak onlangs met Herman Meester, docent Hebreeuws en NT2. Meester studeerde rechten en heeft zich verdiept in de economie. Daarbij heeft hij zich gespecialiseerd in de modern monetary theory (MMT), een beschrijvende economische theorie die de geldstromen volgt in de economie. We kwamen Herman Meester voor het eerst op internet tegen in een gesprek met Lex Hoogduin, waarmee onze interesse gewekt werd. Zijn alternatieve invalshoek op de economie levert ook voor onze lezers wellicht nieuwe inzichten op. In elk geval heeft zijn verhaal ons zodanig geïnspireerd dat we hem een aantal pittige vragen wilden voorleggen. Herman Meester is te volgen op twitter (@hermanovice) en heeft ook een aantal columns geschreven voor Joop.nl.

Vragen aan Herman Meester
1. Kun je de modern monetary theory (MMT) kort omschrijven? Modern Money Theory beschrijft het modern geldsysteem zo:
- Alle geld is schuld;
- De (monetair soevereine) overheid stelt een rekeneenheid vast, en heft belastingen in die eenheid;
- De overheid creëert geld door het uit te geven, door het kopen van goederen en diensten uit de private sector;
- Er is geen mogelijkheid dat een soevereine overheid onvrijwillig in gebreke blijft voor haar betalingsverplichtingen;
- Het heffen van belastingen in de eigen munt is voldoende om waarde te geven aan de munt;
- Het begrotingstekort van de overheid is het begrotingsoverschot van de private sector (binnenlands en buitenlands).
Je kan ook zeggen dat MMT een synthese is van chartalisme, de sectorbalans van Wynne Godley en Abba Lerners Functional Finance. MMT beschrijft de monetaire operaties in detail en stelt dat je de centrale bank en het ministerie van financiën van “monetair soevereine staten” kan beschouwen als één geconsolideerde “sector overheid”. Daar krijgt MMT erg veel commentaar op, want veel mensen beschouwen de zelf-opgelegde beperkingen van de overheid als reële beperkingen. Voor monetair soevereine staten bestaan dus geen financiële beperkingen voor de hoogte van het begrotingstekort (deze overheden kunnen dus nooit zeggen dat “het geld op is”). Maar MMT beweert niet dat het overheidstekort zo hoog kan zijn als regeringen maar willen, en ook niet dat belastingen niet noodzakelijk zijn. Inflatie is goed mogelijk als de economie volledige werkgelegenheid bereikt en alle productiecapaciteit volledig benut, en de overheid dan toch zonodig meer geld wil uitgeven. MMT wil dus niet per se een Grote Overheid. Belastingen zijn een belangrijke voorwaarde om waarde te verlenen aan de munt, maar zijn niet de bron van bestedingen van de (monetair soevereine) overheid. In detail kijken naar de balansen van Financiën, van de Centrale Bank en van de macro-economische sectoren is erg belangrijk. Monetaire en fiscale operaties zijn nodeloos ingewikkeld, doordat de overheid zich allerlei beperkingen oplegt. Maar als je ze reduceert tot de essentie komt het erop neer dat overheidsuitgaven belastinggeld financieren, en niet andersom; en overheidsuitgaven financieren de aankoop van staatsschuldpapier, en niet andersom. MMT beschrijft hoe het werkt, maar heeft ook voorstellen voor een stabielere economie. Abba Lerner was student van Friedrich Hayek en John Maynard Keynes. Lerner verwierp al in de jaren 1940 het idee van 'Sound Finance' (begrotingsdiscipline) en verving dit door zijn Functional Finance. Heel in het kort: begrotingstekorten moeten net zo groot zijn als nodig is om de reële tekorten in de economie – waaronder de werkloosheid – op te lossen. Ze moeten ook net zo laag zijn (of desnoods in een overschot veranderen) als nodig is om een oververhitte economie af te koelen. 2. Je gelooft sterk in Modern Money Theory (MMT). Hoe ben je op dat spoor terecht gekomen en waarom ben je zo overtuigd van deze benadering van het monetaire systeem? Het woord geloof is wat sterk, het is goed als er altijd kritisch debat is. Ik heb o.a. Hebreeuws gestudeerd en in de oudheid was schuld al een belangrijk thema. Economie en godsdienst lopen dwars door elkaar heen. Neem bijvoorbeeld de mensenoffers in Carthago en in andere regio's. Mensen offerden soms hun eigen kinderen om schulden aan de goden “terug te betalen.” Het staat in de bijbel vol van de verwijzingen naar schuldkwijtschelding. Dat was nodig om de maatschappij niet in chaos te laten ontaarden als schulden sneller waren gegroeid dan de reële economie aankon. Jezus komt in het Onze Vader-gebed met de zin “vergeef ons onze schulden”. Waarom zou dat niet gegaan zijn over echte, financiële schulden in plaats van alleen over morele dingen? Het is niet de eerste hervormer die de elite in het Romeinse Rijk laat ombrengen om zijn privileges te beschermen. Ook Julius Caesar werd vermoord door de elite omdat hij de schulden van de bevolking aan diezelfde elite wilde saneren. Maar op het gymnasium leer je dat hij “dictatoriale neigingen” had en daarom werd vermoord. Flauwekul, want andere dictators, die veel vriendelijker waren voor de “1%” lieten ze netjes in leven. Dus de economische geschiedenis vind ik erg interessant. Michael Hudson (Super Imperialism) is zo'n historicus, die werkt aan de “MMT”-universiteit UMKC. Ook MMT kijkt naar de geschiedenis van geld om te begrijpen wat geld nou eigenlijk is. 3.Volgens de Oostenrijkse economische school is de spaardrift van de bevolking een belangrijk fundament voor nieuwe investeringen en economische groei. Dat terwijl MMT stelt dat spaardrift leidt tot onderbesteding en onvolledige benutting van het potentieel van de economie. Dat is een fundamenteel verschil. Hoe is dat volgens jou te verklaren? Volgens mij is er geen echt verschil. Voor investeringen die burgers en bedrijven uit hun eigen spaargeld (dus hun eigen neergeslagen inkomen) financieren is iedereen het eens over het belang van spaargeld. Maar spaargeld financiert geen nieuwe kredieten, als we het over de banken hebben. Als er een kredietwaardige klant is verlenen banken nieuwe kredieten, die tegelijkertijd nieuwe deposito's creëren, en zoeken ze pas achteraf naar de vereiste bankreserves. Bankgeld is endogeen, niet exogeen. In de banken creëert krediet spaargeld, niet andersom. MMT beweert dat als het netto spaargeld van de private sector onder een bepaalde grens komt, of zelfs negatief wordt, er vaak een te laag tekort of zelfs een overschot van de overheidssector tegenover staat. Als je kijkt naar de economische geschiedenis van bijv. de Verenigde Staten, dan wordt elke periode waarin de overheid een begrotingsoverschot had gevolgd door een recessie. De begrotingsoverschotten van de regering Clinton worden vaak gezien als een groot succes. Maar MMT ziet dit juist als slecht beleid: daardoor zakte de private sector in het rood, met een recessie als gevolg. 4.Volgens MMT kunnen overheden met een eigen munt en een eigen centrale bank nooit in de problemen komen, omdat er altijd meer geld in omloop gebracht kan worden. Een hoge staatsschuld of een structureel begrotingstekort is in dat geval geen enkel probleem. Toch zijn er talloze gevallen van hyperinflatie geweest waarin het geld al haar koopkracht verloor. Spreekt de praktijk de MMT theorie niet tegen? Onverstandig beleid is onverstandig beleid. Als de economie op volle toeren draait maar de overheid voert het begrotingstekort op, krijg je mogelijk hoge inflatie. Als het probleem aan de aanbodkant zit (zoals de oliecrisis in de jaren 1970) maar er wordt meer geld tegenaan gegooid en er komen geen structurele aanpassingen aan de aanbodkant, krijg je inflatie, zelfs met hoge werkloosheid. Maar hyperinflatie is toch een vrij uniek verschijnsel. Als het belastingstelsel instort, zoals in Zimbabwe, verliest geld snel elke waarde omdat mensen kunnen overstappen op stabielere valuta zoals bijv. Amerikaanse dollars. Als de reële productie instort door grote sociale conflicten, door (burger)oorlog, en ook als er hoge schulden zijn in buitenlandse valuta of goud zoals in de Weimarrepubliek, en de wisselkoers raakt in vrije val, krijg je mogelijk hyperinflatie. Het idee dat je volgens MMT nooit te hoge begrotingstekorten zou kunnen hebben is dus een karikatuur. Maar een flexibele wisselkoers, geen schulden aangaan in buitenlandse valuta, en goed een functionerend belastingstelsel zorgen voor de meeste beleidsruimte voor een soevereine overheid. Zolang de overheid de private sector niet probeert te overbieden, is hoge inflatie niet waarschijnlijk. De causale relatie tussen (hyper)inflatie en hoge overheidsuitgaven is niet automatische eenrichtingsverkeer. Hoge overheidsuitgaven kunnen ook veroorzaakt worden door hogere prijzen, i.p.v. omgekeerd. Stoppen met het indexeren van overheidsuitgaven en het verhogen van de belastingen kunnen pijnlijk maar noodzakelijk zijn om hoge inflatie te lijft te gaan – ook volgens Modern Money Theory. 5. Volgens de Oostenrijkse economische school is de overheid altijd minder productief dan de private sector. Het laten stijgen van de overheidsbestedingen is onwenselijk, omdat daarmee waarde vernietiging plaatsvindt. Wat vind je van deze argumentatie? Over de hele wereld zijn de meest succesvolle economieën allemaal gemengde economieën, waarin de overheid een grote maar niet allesoverheersende rol speelt. Je moet de overheid wel goed in de gaten houden, maar dat geldt ook voor (grote) bedrijven. Ook private bedrijven kunnen bureaucratisch, corrupt, inefficiënt en zelfs gewoon crimineel zijn. Als ze eenmaal failliet gaan is de schade al aangericht. Het probleem is dat de private sector in zijn eentje niet kan zorgen voor duurzame volledige werkgelegenheid. Als de reële economie veel ongebruikte hulpbronnen heeft (zoals nu, met vele miljoenen werklozen in heel Europa) dan is het juist waardevernietiging om deze niet in te schakelen om zo waarde toe te voegen aan de economie. En daar heb je hogere begrotingstekorten voor nodig. Blijkbaar is de private sector niet in staat om zelf die verspilling van arbeid tegen te gaan. Dat hoeft ook niet, daar kan de overheid een rol in spelen. Ik denk dat de Oostenrijkse school geld ziet als een soort “grondstof”, dus als het geld op is, moet er weer gegraven worden zodat er weer geld is. Er zit een moralistische kant in de Oostenrijkse kijk op de wereld, ik snap ook waarom dat mensen aanspreekt. Maar geld is puur krediet, een techniek om slapende rijkdommen te mobiliseren om nieuwe welvaart te maken. En geld graaf je niet uit de grond, dat creëer je op het toetsenbord. Uiteraard kunnen hogere begrotingstekorten ontstaan door belastingverlagingen in plaats van hogere overheidsuitgaven. MMT is dus op zich niet links of rechts. In zijn Modern Money Theory-introductie schrijft L. Randall Wray expliciet dat MMT goed samen kan gaan met de Oostenrijkse school en het ideaal van een zo groot mogelijke private sector en een kleine overheid (ook al kijkt hij er zelf anders tegenaan). 6. Hoe kijk je vanuit de MMT benadering naar de onconventionele monetaire stimuleringsprogramma’s van centrale banken? Denk aan QE, operation twist, LTRO? Er is veel ongerustheid over het “bijdrukken” van geld door centrale banken, maar bankreserves zijn assets, geen geld dat de economie in kan vloeien. Banken hebben ook geen reserves nodig om geld te kunnen scheppen, die regelen ze achteraf. Dus behalve een lage rente (lucht voor debiteuren), carry trade en het verlossen van de banken van slechte leningen doet het eigenlijk niets voor de economie. Wat mij betreft moeten banken niet gered worden; pure moral hazard. Het is veel efficiënter om de reële economie te redden. Dus het “cash for trash” deel van de “onconventionele” programma's is een regelrechte ramp. Slechte leningen moet je wegvagen. MMT'ers vergelijken bankreserves vaak met een betaalrekening, en staatsobligaties met een spaarrekening bij de centrale bank. De aankoop van obligaties voor reserves is dus het equivalent van een afboeking van de spaarrekening en een bijboeking van de betaalrekening; er wordt netto geen nieuw geld gecreëerd. Dat betekent niet dat “QE” ook een goed idee is, want begrotingsmaatregelen zijn nodig, in plaats van monetaire trucs die het leven van de zeepbeleconomie maar verlengen. 7. Hoe zou de economische situatie in de VS en in Europa eruit hebben gezien als centrale banken geen stimuleringsprogramma’s hadden opgestart? Tegen de lage rente kan ik niet zijn, want hoe kan een hoge rente bijdragen aan de welvaart van de productieve economie? Een hogere rente maakt de private schuldenlast zwaarder, en dan zou de schulddeflatie en dus de krimp sterker zijn. Maar het monetair beleid doet erg weinig, dus ook zonder dat waren we weinig opgeschoten. We hebben begrotingsbeleid nodig. In de Eurozone is het probleem dat landen geen eigen munt meer hebben, en dat we idiote begrotingsregels hebben afgesproken. Zelfs als we de falende banken failliet hadden laten gaan (zodat ze de staatsschulden niet hadden laten exploderen), zouden we daarna van onszelf niet het beleid mogen voeren (met begrotingstekorten ver boven de 3% om puin te ruimen) dat we moesten voeren in zo'n diepe crisis. 8. De Federal Reserve bouwt haar stimuleringsprogramma af. Wat is de volgende stap? Kan de centrale bank het stimuleringsprogramma ook weer terugdraaien? Of is dit het new normal? Je kunt niet terug in de tijd maar de aankoop van financiële assets kun je terugdraaien, door ze weer te verkopen – als iemand ze wil hebben. Warren Mosler, een drijvende kracht achter MMT is 'berucht' om zijn uitspraak: “the natural rate of interest is zero.” Hij bedoelt dat er onder normale omstandigheden, waarin de overheid een begrotingstekort heeft, automatisch overtollige bankreserves in het systeem zitten. Behalve als de centrale bank er rente over betaalt of Financiën ze laat ruilen voor staatsobligaties, is de rente over die reserves 0%. De Fed kiest er nu voor om rente te betalen over die reserves, maar dat is net als het uitgeven van obligaties een onvrijwillige keuze. Veel MMT'ers pleiten ervoor om nooit rente te betalen over risicovrije financiële assets. Maar ik denk dat de druk vanuit de pensioensector zal oplopen om de staatsrente weer op te schroeven als er weer eens een aandelenzeepbel is doorgeprikt. Het is schijnwelvaart maar mensen willen graag gefopt worden. 9. Er dreigt deflatie in de Eurozone. Is de terughoudendheid van de ECB een verstandige aanpak? Het wordt zomaar aangenomen dat centrale banken in de reële economie even de inflatie aan kunnen wakkeren, maar dat is helemaal niet zo. Geld groeit endogeen, als banken een kredietwaardige klant zien, niet omdat de rente zo laag is. Maar met de euro zijn de mogelijkheden van begrotingsbeleid erg beperkt. Als de ECB iets nuttigs wil doen zou ze veel grotere hoeveelheden overheidsschuld moeten aankopen, zodat de rente daarover tot nul daalt, en de overheidstekorten op een peil kunnen komen waarbij de werkgelegenheid echt kan toenemen. Begrotingsbeleid is het enige effectieve in een schulddeflatie/balansrecessie zoals we die hebben. Politiek nu niet haalbaar, maar dat kan misschien veranderen als Frankrijk echt dwars zou gaan liggen met het begrotingsbeleid. 10. Met de komst van een gemeenschappelijke munt hebben Europese regeringen het devaluatie instrument ingeleverd. Daardoor kunnen ‘probleemlanden’ als Spanje, Italië, Frankrijk, Portugal en Griekenland niet meer devalueren zoals ze dat in het verleden deden. Is dat naar jouw inzicht een goede of een slechte ontwikkeling? In het licht van het alternatief dat we nu zien (van de “interne devaluatie” die neerkomt op een economische depressie) is het een slechte ontwikkeling geweest. Dat hoeft het op zichzelf niet te zijn. De euro schept een paradijs voor één categorie: de exporterende bedrijven. Maar een land dat netto exporteert, exporteert ook zijn werkloosheid de grens over. Die onbalansen op zichzelf kunnen alleen niet het probleem zijn, want over de hele wereld bestaan er binnen muntunies altijd regio's met tekorten en regio's met overschotten. Ook de Verenigde Staten – vergelijkbaar met de EMU – heeft structurele 'onbalansen' tussen staten. Stel dat Californië op de betalingsbalans structurele overschotten heeft en Alabama structurele tekorten. Waarom lezen we daar nooit iets over in de krant? Omdat het niets uitmaakt, en niemand het weet. Met het begrotingsbeleid van de federale overheid wordt werkgelegenheid gecreëerd in de chronische tekortstaten (daar worden dan bijv. de nieuwe tanks van het leger in elkaar gezet, en gevangenissen of windmolenparken uit de grond gestampt – met geld van de federale overheid). Niemand klaagt erover dat “de belastingbetaler” in Texas de chronische tekorten van South Carolina financiert. Het probleem van de Eurozone zit dus niet in de betalingsbalans maar in het feit dat de lidstaten geen monetair soevereine staten meer zijn. En dat zonder dat er een sterk begrotingscentrum zoals Washington voor in de plaats is gekomen. We willen niet vooruit, en we kunnen niet achteruit, en zo zit de Eurozone met zijn wielen vast in de modder. 11. Hoe kijk je vanuit het MMT perspectief naar de extreem lage rente van centrale banken? Zijn hier positieve of negatieve externaliteiten aan verbonden. Veel economen (o.a. Oostenrijkse) geloven in de rol van de rente als de “prijs” van geld, waarbij het mechanisme van vraag en aanbod essentiële informatie overbrengt. De centrale bank zou die informatie maar verstoren met “kunstmatig” rentebeleid. Maar elke centrale bankrente boven (of onder) de 0% is eigenlijk kunstmatig, want een rentevergoeding over overheidsschuld (bankreserves, obligaties) is voor een soevereine staat helemaal vrijwillig. Als banken vrij concurreren en hun huiswerk maken staat niets ze in de weg om klanten de 'juiste' rente te rekenen. Banken lenen hun reserves niet uit aan hun klanten, dus lage rentes hebben op zichzelf geen invloed op de kredietverstrekking. Overheden die vrijwillig rente betalen over hun staatsschuld voegen netto die rentebetalingen toe aan het saldo van de private sector. In die zin bevorderen hoge rentes juist de inflatie die ze zogenaamd moeten bestrijden! Je hoort wel dat een te lage rente de oorzaak is van hypotheekgestuurde huizenzeepbellen, maar dat is te simpel. In de jaren 1960 was de rente laag, maar er werden geen zeepbellen geblazen. Deregulering, fraude, een regressief belastingstelsel, renteaftrekbaarheid, stagnerende reële lonen, zijn allemaal veel belangrijke oorzaken. Eigenlijk zou je banken gewoon moeten verbieden om de aankoop van bestaande assets zoals huizen en grond te financieren (in plaats van echte investeringen). 12. Hoe kijk je vanuit het MMT perspectief naar de klassieke goudstandaard, waarin de waarde van geld gekoppeld is aan goud en bankbiljetten inwisselbaar zijn voor goud? Het is niet noodzakelijk voor het behoud van de waarde van geld, daarvoor is een goed functionerend en eerlijk belastingstelsel genoeg. Elke claim van inwisselbaarheid van goud is een belofte waarvan je nog maar moet zien dat die gehouden wordt. De overheid beperkt er de eigen beleidsvrijheid mee. In de jaren '30 was de depressie het diepst en hardnekkigst in Nederland. Nederland bleef koppig vasthouden aan de goudstandaard. Ik zie goud nu vooral als een enorme milieuramp, kijk eens naar Suriname en hoe ze daar het oerwoud vergiftigen om dat spul tevoorschijn te halen. Een goudstandaard op alleen internationaal niveau is zinvoller, dan worden de goudstromen tussen centrale banken gestuurd door schommelingen op de betalingsbalans. Het werkt in een machtsevenwicht maar in 1971 zagen we dat een supermacht als de VS die belofte eenzijdig kan intrekken als een overschot omslaat in een tekort. De VS stond voor de keus: bezuinigen op oorlog voeren of stoppen met goud leveren voor dollars. Hoe kun je een goudstandaard afdwingen als de VS alle bommen en granaten heeft? 13. Centrale banken hebben de afgelopen jaren veel goud aan hun reserves toegevoegd. Wat is daar de gedachte achter? Ook als het voorzorg is betekent het nog niet dat een nieuwe goudstandaard er in de toekomst echt aan zit te komen. Vergelijk het met de bewapeningswedloop. Rusland, de VS en China hebben langeafstandsraketten, atoomwapens enz., maar dat betekent nog niet dat ze ermee schieten. Soms is de dreiging alleen al genoeg. De toekomst is fundamenteel onzeker. Centrale banken mogen in feite zoveel goud aantrekken als ze willen, terwijl ze voor het kopen van printers of koffiezetapparaten netjes de bonnetjes moeten inleveren. De Griekse overheid probeert te bezuinigen en de Grieken raken massaal werkloos, maar de Griekse centrale bank kocht vrolijk goud! Wat veel goudhandelaren misschien niet helemaal beseffen is dat centrale banken ook strategisch goud kunnen dumpen, als het in hun straatje past, waardoor handelaars in de problemen kunnen komen. Goudspeculanten die veel risico namen worden dan weggevaagd. 14. De ECB waardeert de goudreserve van het Eurosysteem eens per kwartaal naar de actuele marktwaarde. Op die manier kan een waardedaling van valutareserves opgevangen worden door een waardestijging van het goud. Wat vind je van dit systeem? Je moet voor niet-financiële assets op de een of andere manier een getal op de balans zetten, dus of dat marked-to-market is of niet lijkt me niet essentieel. Wat wel opvallend is, is dat bekende goudkevers zoals Willem Middelkoop het vaak hebben over de manipulatie van de goudprijzen – ongetwijfeld wordt er van alles gemanipuleerd, maar als de koersen stijgen horen we die klacht niet. Dat is niet erg consequent: als er gemanipuleerd wordt, is dat zowel omhoog als omlaag. 15. Hoe kijk je vanuit de MMT visie naar rol van goud binnen het monetaire stelsel? Geld is altijd schuld, het zijn de getallen op de 'spreadsheet' (het scorebord) van de economie. Geld is geen stof die uit de grond komt. Iedereen houdt van glimmend spul dat niet vergaat, maar ergens snap ik niet waar al die goudkoorts en boosheid richting het “fiat geld” vandaan komt. Stel, je hebt geen vertrouwen in fiat geld, en je koopt goud. Dat kan gewoon! Wat voegt het toe als de overheid je belooft om een bepaalde hoeveelheid goud per zoveel euro of dollar te geven? De fundamentele onzekerheid blijft, want je weet dat beloften kunnen worden gebroken. Achter de goudkoorts zit de illusie dat bezitters van een zak “fiat geld” een soort grondrecht hebben op het behoud van de reële waarde van dat geld. De maatschappij, de economie ontwikkelt zich in een bepaalde richting, de welvaart neemt toe, de bevolking groeit – maar toch moet je voor $100 uit 2014 net zoveel kunnen kopen als voor $100 uit 1914? Veel van wat nu te koop is bestond in 1914 niet eens, en omgekeerd. Het idee dat er een vorm van bezit bestaat met een gegarandeerde waarde past niet in een dynamische wereld. Geld moet rollen en geïnvesteerd worden voor productieve doelen zodat de mensheid er wat aan heeft. Stel, je hebt een mooie dure viool uit 1717, en er is een gebrek aan violen zodat de marktwaarde van je viool de lucht in schiet. Je bent – op papier – miljonair. Maar dan worden er opeens veel nieuwe, goede vioolbouwers opgeleid die geweldige nieuwe violen bouwen. Goede kans dat je viool minder waard wordt omdat er nu ruime keus aan alternatieven bestaat. Ga je dan protesteren tegen de vioolinflatie, omdat er zoveel mooie nieuwe violen bijkomen? 16. Velen voorspellen een crash van de dollar, bijvoorbeeld in de vorm van een devaluatie of in de vorm van hyperinflatie. Wat vind je daarvan? De Verenigde Staten leven als economie al decennia op veel te grote voet. Niet zozeer door de netto import van consumptiegoederen, maar meer door het Amerikaanse leger dat wereldwijd in honderden bases in tientallen landen aanwezig is, en gefinancierd wordt met fiat dollars. Veel van de rest van de wereld wil van die dominantie af, maar ziet erg op tegen de instabiliteit die het gevolg kan zijn van een echte “crash” van de dollar. Dus er is zoveel onzekerheid dat je onmogelijk een duidelijke voorspelling kan doen. Je moet dus vooral kijken naar het Amerikaanse leger. Zolang de VS nog overal “satellietstaten” heeft waarvan de overheid goed naar Washington luistert, en die blijven de Amerikaanse legerbases overal van voorzien, zie ik geen gevaar voor de status van de dollar. Maar aan elk privilege komt een eind. Misschien komt dat in stroomversnelling wanneer China van overschotland omslaat naar tekortland, zodat de Chinese munt een belangrijke reservemunt kan worden. 17. Wat vind je van Bitcoin? De techniek is interessant, als betaalmiddel (hoe schimmig ook) is het altijd goed als de banken concurrentie krijgen. Banken moeten gewoon netjes concurreren zodat hun diensten niet te duur zijn. Het is ook tekenend dat de afkeer van de banken zo groot is dat iets als Bitcoin zoveel stof doet opwaaien. Maar het is nog onbetrouwbaarder dan de banken en de waarde ervan is 0 als het gaat om waardeopslag. Leuk voor speculanten maar als ik dan moet kiezen, geef mij dan maar goud...
11 juni 2014
Video: Mike Maloney over de val van de dollar

Mike Maloney van Goldsilver.com is er nog steeds van overtuigd dat het dollarsysteem in de huidige vorm haar beste tijd gehad heeft. Dat heeft niet alleen te maken met het onconventionele beleid van de Amerikaanse centrale bank, maar ook met het feit dat opkomende markten steeds meer handelen in hun eigen valuta. Daardoor daalt de vraag naar de Amerikaanse munt in het handelsverkeer. Vooral de snelheid waarmee deze ontwikkelingen elkaar opvolgen is opvallend.

Valutaswaps tussen centrale banken en overeenkomsten tussen landen om euro's, yuan en roebels te gebruiken als alternatief voor de dollar komen steeds vaker in het nieuws. Daarmee lijkt de status van de dollar als wereldmunt onhoudbaar geworden. Een recent voorbeeld daarvan is het plan van Gazprom om gas in euro's, yuan en roebels af te rekenen.

11 juni 2014