Marketupdate

Categorie: Nieuws

  • Pakistan legt import goud aan banden

    Pakistan heeft de import van goud voor een periode van dertig dagen aan banden gelegd. Het importverbod moet de smokkel van goud richting buurland India een halt toe roepen, maar het is de vraag of een importverbod daar een bijdrage aan zal leveren. Door importbeperkende maatregelen betalen Indiërs een relatief hoge premie voor fysiek goud, een premie die hoger ligt dan in de omringende landen. Mede daardoor blijft het aantrekkelijk om het edelmetaal de grens over te smokkelen.

    Pakistan legde afgelopen zomer op dezelfde reden ook al een importverbod op, omdat het land als gevolg van de smokkel naar India veel meer goud importeerde dan normaal. Die extra import drukt op de betalingsbalans en daarmee op de waarde van de Pakistaanse roepie. Door de hoge importheffing op het gele metaal schuift India haar probleem met de betalingsbalans in toenemende mate op het bordje van omringende landen. We zullen niet verbaasd opkijken als er de komende maanden meer van dit soort berichten komen uit andere landen die goud naar India smokkelen. Ook deze landen zien de import van goud toenemen als gevolg van indirecte vraag vanuit India.

    Pakistan legt import goud dertig dagen aan banden

    Pakistan legt import goud dertig dagen aan banden (Bron: Zero Hedge)

  • Eric Mecking over de komende crisis

    Volgens historicus Eric Mecking moeten we ons in Nederland meer zorgen maken over deflatie dan over inflatie, omdat huishoudens te kampen met enorm hoge schulden. Die schuldenlast neemt door deflatie toe, waardoor huishoudens de komende jaren nog meer in de knel zullen komen. Mecking verwijt de overheid en de centrale bank dat er niet eerder werd ingegrepen:

    “Iedereen neemt zo veel mogelijk hypotheek en strijkt zoveel mogelijk hypotheekrenteaftrek op, met het idee wat te besparen. En dan blijkt dat dat een grote miscalculatie is geweest. Op een gegeven moment kon je 130 procent van de waarde van het onderpand lenen. Dat heeft de overheid en de Nederlandsche Bank nooit mogen toestaan. Dit kan nog niet eens in een bananenrepubliek, maar in Nederland kan het wel.”

    Voor Eric Mecking was deze ontwikkeling reden om het boek Deflatie in Aantocht te schrijven.

  • Duitsland haalt 37 ton goud terug, slechts 5 ton uit de VS

    Het is inmiddels een jaar geleden dat de Bundesbank haar plannen bekendmaakte om binnen zeven jaar 374 ton goud weg te halen uit Parijs en 300 ton op te vragen uit New York. De Bundesbank nam destijds onder politieke druk een niet-bindend advies over om een deel van de goudreserve weer terug te brengen naar eigen land. We zijn een jaar verder en de teller staat volgens Die Welt op 37 ton, waarvan slechts 5 ton afkomstig was van de Federal Reserve. De andere 32 ton kwam uit Parijs, waar al het Duitse goud tussen nu en 2020 wordt weggehaald.

    Een simpele rekensom leert dat de repatriëring van goud nu al een behoorlijke achterstand heeft opgelopen. Rekenen we het totale volume om naar zeven jaren, dan zou Duitsland ieder jaar 96 ton goud moeten terughalen. Ook is er naar verhouding erg weinig goud opgehaald uit de Verenigde Staten, want die 5 ton vertegenwoordigt slechts 1,67% van de totale hoeveelheid goud die uit de kluizen van de New York Fed gehaald moet worden.

    Waarom gaat het zo langzaam?

    Dit is de vraag die we na één jaar wel mogen stellen. Als China maandelijks honderd ton fysiek goud kan importeren, hoe moeilijk is het dan voor de Bundesbank om dat volume in een jaar op te vragen? Dat er na één jaar nog maar vijf ton goud is opgevraagd uit de Verenigde Staten is koren op de molen van analisten die denken dat het goud bij de Federal Reserve er niet meer ligt. Dat het al lang uitgeleend of verkocht is en om die reden niet teruggegeven kan worden aan de Duitse Bundesbank. Maar hoe aannemelijk is dat? Zou de Bundesbank dan niet veel eerder haar onvrede kenbaar hebben gemaakt over de snelheid van de levering? Het lijkt er dus steeds meer op dat de Bundesbank er geen probleem mee heeft dat het goud wat langzamer hun kant op komt. Volgens Jim Rickards is het ten zeerste te betwijfelen of de Duitse centrale bank het goud wel terug wil halen uit New York. We moeten ook ruimte laten voor een andere verklaring, namelijk dat de Bundesbank alleen maar goud repatrieert om gehoor te geven aan de wens van de politiek en de Duitse bevolking. Kort gezegd dus een actie voor de bühne... Dat de Bundesbank de Federal Reserve zeven jaar de tijd geeft om goud terug te sturen wordt door velen aangegrepen als bewijs dat de Amerikanen moeite zouden hebben om het goud 'beschikbaar' te maken, maar dat is niets meer dan een aanname. Er valt immers nergens uit op te maken dat die periode van zeven jaar op verzoek van de Federal Reserve is vastgelegd. Het is ook mogelijk dat de Bundesbank met opzet een lange termijn heeft gekozen, zodat er niet teveel druk gelegd wordt op deze gevoelige kwestie. Zou de Bundesbank al het goud in één jaar terug willen hebben uit de VS (wat logistiek mogelijk moet zijn), dan zou dat opgevat kunnen worden als een motie van wantrouwen tegen de Federal Reserve. In extremis kan de VS in ene jaar tijd meer dan 200 ton goud leveren

    Bundesbank vertrouwt de Federal Reserve

    Bron Suchecki van de Perth Mint verwijst in deze context naar een toespraak van Andreas Dombret (bestuurslid Bundesbank) uit 2012. In deze toespraak toont Dombret weinig begrip voor het sentiment om goud te repatriëren uit de Verenigde Staten. Hij zegt in de toespraak dat de zorgen over de Duitse goudreserve gedreven worden door irrationele angst. De argumenten om goud terug te halen uit de VS en uit Frankrijk zouden niet overtuigend zijn. Ook benadrukt het bestuurslid van de Bundesbank in deze toespraak de goede relatie tussen de Bundesbank en de Federal Reserve en spreekt hij zijn vertrouwen uit in de Federal Reserve als bewaarder voor een deel van de Duitse goudreserve.

    Is de repatriëring van goud niet belangrijk?

    De Bundesbank heeft kennelijk niet zo veel haast heeft met het terughalen van goud. Zo lang het niet verkocht hoeft te worden en de verstandhouding met de Verenigde Staten goed blijft kan een deel van het goud in New York blijven liggen. Dat scheelt niet alleen transportkosten, maar ook kosten voor het opnieuw smelten en zuiveren van het goud. Veel van de baren die in New York liggen zijn al erg oud en zijn volgens een minder hoge kwaliteitsstandaard gemaakt, zo schrijft Bron Suchecki op zijn weblog. De Bundesbank liet een deel van de 37 ton goud die in het eerste jaar werd teruggehaald opnieuw smelten, aldus Die Welt.

    Duitsland haalt 37 ton goud terug

    Duitsland haalt 37 ton goud terug (Afbeelding via Die Welt)

  • Goud en zilver report (Week 3)

    De goudkoers steeg afgelopen week van €913,09 naar €926,08 per troy ounce, een bescheiden winst van 1,42%. De zilverprijs was afgelopen vrijdag bij sluiting van de handel €482 per kilogram, een winst van 1,65% ten opzichte van de slotkoers van  €474,16 een week eerder. De grafieken van de goudkoers en de zilverkoers laten grote bewegingen laten zien, maar uit de schaal op de verticale as valt af te leiden dat het eigenlijk nergens over gaat. Het nieuws dat er komt uit de goudmarkt heeft vooralsnog weinig impact op de goudhandel.

    In dollars steeg de goudprijs van $1.248,34 naar $1.254,02 per troy ounce, een verwaarloosbare plus van 0,45%. De prijs van zilver steeg de afgelopen week van $20,16 naar $20,30 per troy ounce, een koerswinst van 0,69%. De lagere winst in dollars laat zien dat de Amerikaanse munt weer iets is aangesterkt tegenover de euro. Betaalde men eind vorige week nog $1,3607 voor een euro, afgelopen vrijdag was dat met $1,3538 een half procentje minder.

    We hebben de indruk dat veel speculanten en beleggers in afwachting zijn van de FOMC meeting van 28 en 29 januari. Nieuwe ontwikkelingen ten aanzien van tapering kunnen de koersen van beide edelmetalen weer in beweging brengen.

    Goudprijs in euro per troy ounce

    Goudprijs in euro per troy ounce (Bron: Goudstandaard)

    Zilverprijs in euro per kilogram

    Zilverprijs in euro per kilogram (Bron: Goudstandaard)

    Chinese goudmarkt

    De macht van de Chinezen lijkt met de dag toe te nemen, ook in de goudmarkt. China is volgens de cijfers die bij ons bekend zijn niet alleen de grootste producent, maar ook de grootste afnemer van goud. Dat betekent dat er ook veel goud geïmporteerd wordt. Om de verschuiving van goud richting het Oosten te stroomlijnen heeft de Chinese centrale bank nieuwe licenties uitgegeven aan de Australia and New Zealand Banking Group (ANZ) en HSBC om goud te verhandelen op de Shanghai Gold Exchange (SGE). Het zijn de eerste buitenlandse banken die worden toegelaten tot dit handelsplatform.

    Door meer banken toe te laten tot de SGE kan er in theorie meer goud ingevoerd worden. In april vorig jaar, toen de goudprijs in zeer korte tijd met meer dan 10% onderuit ging, konden de banken op de SGE niet voldoende goud aanleveren om aan de binnenlandse vraag te voldoen. Daarop steeg de premie op de Chinese goudmarkt naar recordhoogte.

    Vrijwel gelijktijdig met dit nieuws kwam er nog een andere belangrijke ontwikkeling op de Chinese goudmarkt aan het licht. De Shanghai Gold Exchange wil binnen de vrijhandelszone van Shanghai een nieuw platform opzetten waar goudcontracten rechtstreeks in Chinese yuan afgehandeld kunnen worden. Hiermee geeft China extra waarde aan de yuan als internationale handelsmunt. Afgelopen donderdag deden we op Marketupdate al uitgebreid verslag van deze nieuwe ontwikkeling.

    Fixing goudkoers

    Eind november werd de schijnwerper opeens op de fixing van de goudkoers gezet. De Duitse en de Britse toezichthouders willen, in het verlengde van het Libor-schandaal, onderzoeken of de fixing van de goudprijs voordelen oplevert voor de vijf banken die bij dit proces betrokken zijn. Na dit bericht is het stil gebleven, maar afgelopen vrijdag kwamen er opeens weer nieuwe ontwikkelingen in deze zaak. Zo wil Deutsche Bank per direct afstand nemen van haar rol in de goudprijs fixing. Wat heeft de bank te verbergen? We blijven deze ontwikkelingen op de voet volgen.

    Comex claims: 112 op 1

    De direct beschikbare goudvoorraad in de Comex is de laatste tijd sterk afgenomen. Alleen in 2013 kromp de ‘Eligible’ voorraad met bijna 90% en dit jaar lijkt de daling verder voort te zetten. Als gevolg van deze ontwikkeling staan er vandaag de dag 112 claims op goud tegenover iedere troy ounce ‘Eligible’ goud in de Comex. Is dit een ontwikkeling waar we ons zorgen om moeten maken? Volgens Don Harrold van Daytradeshow valt dat nog wel mee.

    Comex claims per ounce stijgt naar 112:1

    Comex claims per ounce stijgt naar 112:1 (Bron: Jesse’s Café Américain)

  • Deutsche Bank trekt zich terug uit fixing goudprijs

    Deutsche Bank trekt zich terug uit de groep van vijf banken die dagelijks de referentieprijs voor goud vaststelt, zo schrijft Reuters vandaag. In een persbericht schrijft dat bank dat ze een groot deel van haar activiteiten in de grondstoffenhandel wil afbouwen en dat deelname aan de fixing van de goudprijs daar ook onder valt. De timing van de bank is opmerkelijk, want er loopt sinds kort in zowel Duitsland en in het Verenigd Koninkrijk een onderzoek naar de manier waarop de goudprijs wordt vastgesteld. In december vroeg de Duitse toezichthouder Bafin nog documenten op bij de Deutsche Bank, ten behoeve van het onderzoek naar mogelijke manipulatie van de goud en zilver fixings.

    Deutsche Bank stapt uit fixing goudprijs

    De toezichthouders willen onderzoek of de vijf banken die de referentieprijs voor goud (de zogeheten fixing) vaststellen hun positie voor eigen gewin hebben misbruikt. De fixing van de goudprijs is een proces dat twee keer per dag telefonisch wordt uitgevoerd tussen de deelnemende banken. Dit proces duurt minimaal enkele minuten en kan in het meest extreme geval wel een uur duren. Meer details over dit proces lees je terug in dit artikel uit ons archief. In de tussentijd hebben handelaren van de vijf betrokken banken insider informatie, die ze in hun voordeel kunnen gebruiken. De vier andere banken die in het goudpanel zitten zijn Barclays, Bank of Nova Scotia, HSBC en Société Générale. Gezien de omstandigheden lijkt het erop dat Deutsche bank nattigheid voelt. Een bron die vertrouwd is met de materie verklaarde tegenover Reuters dat de Deutsche Bank haar zetel in de goudfixing wil verkopen aan een ander lid van de Londen Bullion Market Association (LBMA).

    "Ernstiger dan Libor"

    Volgens de toezichthouder Bafin is de manipulatie in de valutahandel en in de goudhandel mogelijk nog ernstiger dan de fraude met de Libor-rente. "Terwijl er bij de vaststelling van de Libor en de Euribor rente wordt uitgegaan van schattingen van banken gaat het in de valutamarkt en in de goudmarkt om feitelijke transacties in een liquide markt", zo verklaarde Elke Koenig van de Bafin gisteren tijdens een persconferentie in Frankfurt. In het Libor-schandaal is er al voor $6 miljard aan boetes uitgeschreven aan betrokken partijen.

    Deutsche Bank trekt zich terug uit fixing goudprijs

    Deutsche Bank trekt zich terug uit fixing goudprijs

  • België kocht de meeste Amerikaanse staatsobligaties

    Deze week publiceerde de Federal Reserve nieuwe cijfers over de hoeveelheid Amerikaanse staatsobligaties in handen van het buitenland, de zogeheten ‘Foreign Holdings’. Uit deze cijfers blijkt dat België in november het meeste Amerikaanse schuldpapier heeft gekocht, namelijk voor $20,3 miljard. Dat was meer dan China en Japan, de landen die op de tweede en derde plaats komen met aankopen van respectievelijk $12,2 en $12 miljard. Rusland deed in november de meeste Treasuries van de hand, namelijk $10 miljard.

    België, China en Japan kochten in november de meeste Amerikaanse Treasuries

    België, China en Japan kochten in november de meeste Amerikaanse Treasuries (klik voor grotere versie)

    Welke landen kochten in 2013 de meeste staatsobligaties?

    Aan de hand van de TIC-data van de Federal Reserve kunnen we de positie in Amerikaanse staatsobligaties tussen november en januari vergelijken. De resultaten daarvan ziet u in de volgende grafiek. Zoals u ziet verzamelden China en Japan in 2013 opnieuw veel Amerikaans schuldpapier, een ontwikkeling die samenhangt met het grote exportoverschot dat deze landen hebben met de Verenigde Staten. Ze importeren in feite dollars en zetten die op in langlopende Treasuries van de Verenigde Staten. Aan de rechterkant van de grafiek zien we de landen die in 2013 netto hun positie in het Amerikaanse schuldpapier hebben afgebouwd. Hier treffen we de olie-exporterende landen en Rusland aan. Deze landen zijn mogelijk minder bereid Amerikaanse dollarreserves uit te breiden. En andere verklaring is dat deze landen hun overschot op de handelsbalans hebben weten terug te brengen, waardoor ze simpelweg minder dollars overhouden.

    China en Japan kochten in 2013 de meeste Amerikaanse staatsobligaties

    China en Japan kochten in 2013 de meeste Amerikaanse staatsobligaties

    Federal Reserve houdt dollar overeind

    Misschien vraagt u zich af hoe deze cijfers zich verhouden tot het monetaire stimuleringsprogramma van de Federal Reserve. De Amerikaanse centrale bank koopt iedere maand immers voor tientallen miljarden aan staatsobligaties. We raadpleegden de database van de St. Louis Fed en verzamelden cijfers over de hoeveelheid Amerikaanse Treasuries op de balans van de centrale bank.

    De drie onderstaande grafieken hebben betrekking op respectievelijk de aankopen in november 2013, de eerste elf maanden van 2013 en de totale aankopen sinds januari 2009. Nu ziet u hoe groot de impact van QE eigenlijk is. De Amerikaanse centrale bank koopt sinds 2009 meer Amerikaanse staatsobligaties op dan het buitenland!

    De Federal Reserve kocht in november $47,7 miljard aan Treasuries

    De Federal Reserve kocht in november $47,7 miljard aan Amerikaanse staatsobligaties

    De Federal Reserve kocht in de eerste elf maanden van 2013 voor $456,7 miljard aan staatsobligaties

    De Federal Reserve kocht in de eerste elf maanden van 2013 voor $456,7 miljard aan staatsobligaties

    Sinds begin 2009 kocht de Fed $1.669 miljard aan US Treasuries

    Sinds begin 2009 kocht de Fed $1.669 miljard aan US Treasuries

  • De waarheid over de Comex

    Op de Comex worden veel contracten goud en zilver verhandeld tussen mensen die er eigenlijk het geld niet voor hebben en die in de meeste gevallen ook geen belangstelling hebben voor fysieke uitlevering van edelmetaal. Toch houdt de Comex de laatste tijd de gemoederen weer bezig, omdat de beschikbare goudvoorraad van dit handelsplatform sinds april 2013 maar blijft dalen en nieuwe dieptepunten bereikt. Don Harrold van Daytradeshow onderzocht de ernst van de situatie en nam contact op met de Comex. Wil je weten wat hij te horen kreeg? Bekijk dan de volgende video!

    Vond je deze video interessant, lees dan ook dit artikel van Bron Suchecki, analist van de Perth Mint.

  • Interview Dirk Bezemer: “Geld is geen goud”

    Marketupdate sprak deze week met Dirk Bezemer, hoofddocent Economie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Bezemer heeft al tal van wetenschappelijke publicaties op zijn naam staan. Hij is lid van het Sustainable Finance Lab en werkt samen met het Institute of New Economic Thinking. Bezemer schrijft in de Financial Times en de Nederlandse pers en verscheen recent bij actualiteitenprogramma’s en in de documentaire De Schuldvraag, die Radar eind vorig jaar naar buiten bracht.

    Marketupdate vroeg Bezemer naar het ontstaan van de huidige financiële crisis en de effecten die deze crisis heeft op de huizenmarkt, op de pensioen en uw spaargeld. Zoals u van ons gewend bent vroegen we monetair en financieel econoom Bezemer ook naar zijn visie ten aanzien van goud.

    Geld als schuld: een piramidespel

    Volgens Dirk Bezemer is ons financiële systeem een piramidespel, omdat een steeds groter deel van de rendementen te verklaren is door een instroom van nieuwe kredieten. Dat is misschien nog wel het meest zichtbaar op de woningmarkt, maar ook op de markt voor aandelen en obligaties. Ook daar heeft een instroom van kredieten een prijsopdrijvend effect gehad. Bezemer zegt daar tegen Marketupdate het volgende over:

    “De huizenprijzen stijgen omdat mensen leningen opnemen en dat geld gebruiken om een huis te kopen. Doordat er steeds meer geleend geld in de huizenmarkt gestopt wordt ontstaat er fictief vermogen. Dat geldt ook in zekere zin voor de aandelenmarkt en de obligatiemarkt, waar het de laatste jaren steeds duidelijker werd dat stijgingen veroorzaakt werden door een instroom van nieuwe kredieten.”

    De instroom van nieuwe kredieten heeft vooral de afgelopen twintig tot dertig jaar een hoge vlucht genomen. Dat het zo uit de hand heeft kunnen lopen is volgens Bezemer te wijten aan verschillende ontwikkelingen:

    1. De steeds verder dalende rente sinds 1980;
    2. De liberalisering van de financiële markten, waardoor banken meer kredieten konden verstrekken;
    3. Het doorverkopen van leningen (en daarmee de risico’s);
    4. Het uitkleden van het toezicht op de financiële sector.

    Binnen dit financiële systeem concentreert steeds meer vermogen zich in de top van de piramide. Dat zien we onder andere terug aan de groeiende inkomensongelijkheid en aan het feit dat een zeer kleine groep mensen een relatief groot gedeelte van de financiële activa in handen heeft en steeds vermogender wordt.

    "De winnaars van dit financiële systeem zijn de mensen die al over veel soorten kapitaalgoederen beschikken die niet met schulden gefinancierd zijn. Deze mensen surfen mee op de enorme toename van financiële producten. Dus je kunt in het algemeen zeggen dat de mensen met veel bezittingen de afgelopen twintig jaar enorm van de 'boom' geprofiteerd hebben. De middenklasse en de lagere inkomens hebben er niet van geprofiteerd, of ze hebben zich in de schulden moeten steken om mee te kunnen doen. Dat zijn de mensen die nu te maken hebben met restschuld en andere schuldenproblematiek. Je zag dus ook dat gedurende dit piramidespel de inkomensongelijkheid in bijvoorbeeld de Verenigde Staten enorm is toegenomen. Hoe meer inkomen je naar verhouding haalt uit kapitaalgoederen, hoe meer je de afgelopen twintig jaar geprofiteerd hebt."

    Bezemer merkt op dat het piramidespel eigenlijk in 2007 al geklapt is. Vanaf dat moment begon een grote hoeveelheid geld (schuld) rond te schuiven in het financiële systeem, op zoek naar rendement. Dat levert een opeenstapeling van financiële bubbels op. Bezemer verwijst naar Larry Summers, een Amerikaanse econoom die laatst gezegd heeft dat de opeenstapeling van bubbels het 'nieuwe normaal' is geworden. Sinds het uitbreken van de financiële crisis is de aandacht verschoven van ons (deels) fictieve vermogen naar onze schuldenlast. Daardoor begon men opeens meer af te lossen en daalde de consumptie. "Het probleem kan zijn dat de economie ook krimpt bij het aflossen van schulden, waardoor de schuldenlast naar verhouding niet kleiner wordt. De schuldenlast is nu zo groot dat er vrijwel onvermijdelijk afgeschreven moet worden op bepaalde schulden. Volgens Bezemer ligt de crisis nog lang niet achter ons. Hij zei daar het volgende over:

    "Wat je nu ziet is dat er heel veel druk is om het piramidespel opnieuw te gaan spelen door de regels voor de kredietverleningen door banken te versoepelen. Dat geeft alleen maar tijdelijke oplossingen, die steeds gevolgd zullen worden door een crash. Daarom ben ik ook niet zo optimistisch dat we uit deze crisis zijn geraakt. Er wordt meestal niet gekeken naar de omvang van de schuld en wat daar nog het effect van is."

    Overheden moeten stimuleren

    Volgens Bezemer maakt de Nederlandse regering een grote inschattingsfout door te bezuinigen. Weliswaar komt de druk om te bezuinigen uit Europa, maar volgens Bezemer is het op zijn zachtst gezegd onverstandig om nu het overheidstekort terug te dringen. De rente is namelijk laag, waardoor de effectieve schuldenlast relatief klein is. De overheid zou juist van die gelegenheid gebruik moeten maken om investeringen te doen. Of dat nou in infrastructuur, onderwijs of zorg is.

    "Er zijn genoeg investeringen die je voor 2% rente kunt doen en waar de overheid zelfs winst op kan maken. Hetzij via hogere belastinginkomsten uit de groei die daarop volgt, hetzij uit de investeringen zelf. Er is eigenlijk geen enkele reden om dat niet te doen. Als de economie krimpt dan is het niet verstandig dat de overheid ook nog eens gaat bezuinigen."

    Japan-scenario

    De overheid zou juist de economische groei aan moeten jagen, zodat bedrijven weer kunnen investeren en de economie weer op gang komt. Op die manier voorkom je het gevreesde Japan scenario, een situatie waar Europa volgens Bezemer op af stevent. Juist die nadruk op bezuinigen verlamt de economie, omdat huishoudens steeds minder te besteden hebben. Zo lang die bestedingen onder druk blijven staan is ook de kans groot dat de werkloosheid verder oploopt, een vooruitzicht waar ook niemand op te wachten zit. Volgens Bezemer moet Europa nog de stap zetten richting het opschonen van de bankensector. In de VS hebben de banken al verliezen genomen en zijn een aantal slechte banken failliet gegaan. Omdat de bankbalansen in de VS al zijn opgeschoond is de kredietverlening en de economische groei aan de andere kant van de oceaan al wel weer op gang gekomen, terwijl Europa nog steeds nauwelijks groei laat zien. Volgens Bezemer kent Europa zombiebanken, dat zijn banken die geen geld durven uit te lenen vanwege het grote percentage slechte leningen op de balans. Een lage rente kan de economie op gang helpen, maar niet als de bankensector niet bereid is leningen te verstrekken aan consumenten en bedrijven.

    Banken moeten balans inkrimpen

    Volgens Bezemer moeten banken de omvang van hun balans drastisch afbouwen en de kredietverlening beperken tot 'productieve schulden'. Dat zijn leningen die gebruikt worden voor nieuwe investeringen die waarde toevoegen aan de economie. De grootste problemen zijn volgens Bezemer ontstaan door een wildgroei aan onproductieve schulden, die geen waarde toevoegen aan de economie. Denk bijvoorbeeld aan hypotheken die gebruikt worden om een huis te financieren. De huizenprijzen stijgen door een instroom aan nieuwe kredieten, maar al deze kredieten hebben in feite weinig waarde toegevoegd aan de reële economie. De prijsstijgingen van financiële activa die het gevolg is van kredietgroei beschouwt Bezemer als fictieve rijkdom. Er staat geen groei van echte waarde tegenover. Ook zouden banken veel terughoudender moeten zijn met kredietverlening voor financiële handel. Ook dit zijn kredieten die alleen maar een prijsopdrijvend effect hebben, maar die geen nieuwe productiviteit opleveren. Banken moeten zich weer meer in dienst stellen van de reële economie en daar hun beleid op aanpassen.

    Huizenprijzen onder druk

    Bezemer verwacht dat de hypotheekrenteaftrek op termijn grotendeels zal verdwijnen.

    "Ik denk dat er nu wel een consensus over is, nu we gezien hebben wat voor slechte gevolgen het stimuleren van hypotheken heeft voor de Nederlandse economie. Een tijdje geleden mocht het h-woord nog niet uitgesproken worden, maar daar zijn we nu helemaal van af. Iedereen is het er nu wel over eens dat de hypotheekrenteaftrek een schadelijke maatregel is".

    Als gevolg van deze ontwikkeling is het niet waarschijnlijk dat de huizenprijzen weer snel zullen aantrekken. Maar dat betekent volgens Bezemer ook dat we in de toekomst niet meer zo snel in een huizenbubbel terecht zullen komen. De vraag of huizenprijzen nog verder zullen dalen is volgens Bezemer moeilijk te beantwoorden, omdat verschillende factoren daarbij een rol spelen. In hoeverre de onderwaarde op meer dan 1 miljoen huishoudens een probleem zal worden hangt sterk af van de conjunctuur. "Als de lonen bevroren worden en de werkloosheid toeneemt wordt voor een groot deel van de huishoudens moeilijk om de schulden te dragen". Het is volgens Bezemer juist nu zo belangrijk dat de overheid gaat investeren, zodat de negatieve spiraal doorbroken wordt. "Als de economie groeit dan is de schuld wel een last, maar dan is dat iets waar we overheen kunnen groeien. Als de economie niet groeit wordt de schuld een steeds grotere last".

    Pensioenenstelsel onhoudbaar

    Volgens Dirk Bezemer is ons pensioenstelsel in de huidige vorm onhoudbaar. We moeten accepteren dat het pensioenvermogen in werkelijkheid minder groot is dan we gedacht hebben en dat het rendement in de toekomst ook structureel lager zal uitvallen.

    "Een heel belangrijke implicatie is dat de rendementen waar pensioenfondsen rekening mee hebben gehouden voor de crisis de komende decennia niet meer terug zullen komen. Dat waren rendementen die in gang werden gehouden door een grote schuldgroei. We zullen moeten nadenken over nieuwe manieren om rendement te realiseren op ons pensioenvermogen, bijvoorbeeld door het vermogen te investeren om economische groei op gang te brengen."

    "We hebben twee problemen met ons pensioensysteem. Het eerste is de vergrijzing waar iedereen over praat, maar het andere probleem is de schuld-gedreven economische groei die zorgde voor schuld-gedreven rendementen. De continu hoge rendementen zijn voorbij en daar zullen pensioenfondsen zich op aan moeten passen. Het vermogen dat we dachten te hebben is er niet meer en zal ook niet terugkomen."

    Daarom is het volgens Bezemer noodzakelijk om op een andere manier naar pensioenopbouw te kijken. "Aan de ene kant hebben wij als Nederlandse huishoudens grote besparingen in onze pensioenfondsen en aan de andere kant hebben we veel schulden op onze hypotheken. Er is laatst een voorstel gedaan om pensioenvermogen beschikbaar te maken om hypotheekschulden af te lossen. De jonge generatie is een relatief groot deel van het inkomen kwijt aan pensioenopbouw, terwijl ze dat geld hard nodig hebben om hun schulden af te betalen. Als je jongeren nu een deel van hun pensioengeld gebruiken om hypotheekschuld af te lossen, dan zou dat een positief effect kunnen hebben." Ook zouden pensioenfondsen meer in de Nederlandse economie moeten investeren. Volgens de laatste cijfers van de Nederlandsche Bank is dat momenteel slechts 14% van het totale pensioenvermogen. "Nederlandse pensioenfondsen zouden meer ten dienste van de Nederlandse economie kunnen beleggen. Nu beleggen ze voornamelijk in internationale financiële markten. Het kan een idee zijn om het fiscaal aantrekkelijk te maken voor pensioenfondsen om in eigen land te beleggen." Doordat we tegelijkertijd veel schulden en veel besparingen hebben is het mogelijk om aan balansverkorting te doen. "Het is bijvoorbeeld een idee om pensioenfondsen in Nederlandse hypotheken te laten beleggen, zodat we onze besparingen gebruiken om onze schuldenlast af te bouwen."

    Spaargeld

    Volgens Bezemer is het moeilijk om te bepalen of je op vermogen boven de €100.000 op een spaarrekening risico loopt. "Je kunt niet voorspellen of een bank het gevaar loopt om te vallen of niet. Wel hebben we gezien dat banken om kunnen vallen en dat de financiële kwetsbaarheid soms groot is. Het is moeilijk om daar uitspraken over te doen." Voor wat betreft de spaardersheffing die beschreven werd in een rapport van het IMF geeft Bezemer de volgende toelichting:

    "Een spaardersheffing is mogelijk, maar ik denk niet dat het politiek haalbaar is. Het verbaast me wel dat het zover gekomen is en dat het genoemd wordt in een rapport van het IMF. Dat zegt iets over de ernst van de situatie. Je wilt dat de mensen die investeren in een bank en die aandelen hebben in de bank pijn kunnen leiden, want dat is risicodragend kapitaal. Dat is net als een investering in ieder ander bedrijf. Maar je wilt dat het spaargeld veilig is, want dat is in het belang van de financiële stabiliteit. Een spaardersbelasting zou ik daarom niet goed kunnen rechtvaardigen. Ik vind het een vreemde gedachte en ik denk dat het politiek niet haalbaar is."

    Tijdens een financiële crisis kunnen grond en vastgoed fungeren als een soort veilige haven, aldus Bezemer. Beide leveren niet heel veel rendement op, maar het voordeel is dat er altijd vraag is naar dit soort bezittingen. Ook is de volatiliteit van deze activa lager dan die van financiële activa of goud. Ook staatsobligaties kunnen als veilige haven beschouwd worden, maar dan alleen die van landen met een goede kredietstatus. Het nadeel is dan weer dat daar ook vrijwel geen rendement meer op te behalen valt. In grote lijnen kun je volgens Bezemer stellen dat een laag rendement het 'nieuwe normaal' is. We moeten er aan wennen dat de rendementen in de toekomst lager zijn dan in het verleden, omdat het rendement uit schuld gedreven economische groei uit zal blijven. "Misschien moeten we daarom maar gaan denken in termen van veilige havens in plaats van rendement".

    Bitcoin

    Volgens monetair en financieel econoom Bezemer is Bitcoin om verschillende redenen een interessant fenomeen. Hij zei daar het volgende over:

    "Volgens mij is Bitcoin heel interessant, omdat het laat zien wat de mogelijkheden van het nieuwe bankieren zijn. Het is dus niet meer van deze tijd dat het een paar dagen duurt voordat je geld wordt overgeschreven van de ene naar de andere bank en dat het allemaal veel sneller kan. Ook laat Bitcoin zien dat het creëren van geld, met moderne elektronische middelen, zelfs buiten banken om kan. Dit is nieuw en niet nieuw, omdat er al heel lang transacties in de economie gebeuren buiten banken om. Dat heet handelskrediet. Bedrijven handelen met elkaar met gesloten beurzen en creëren op die manier een vorm van krediet. Uitgestelde betalingen zijn een vorm van krediet en dat gebeurt al heel lang, maar Bitcoin is een vorm van krediet die niet gekoppeld is aan een handelsrelatie. Iedereen kan daar aan mee doen."

    Over de volatiliteit van Bitcoin:

    "Hoe meer vertrouwen mensen in Bitcoin hebben, hoe stabieler de koers zal worden. Toch denk ik dat de volatiliteit van Bitcoin relatief groot zal blijven, omdat er geen grote stabiliserende institutie achter zit. Daardoor verwacht ik dat het heel makkelijk een bubbel object kan worden. In die zin lijkt het een beetje op goud, het beweegt tegen de conjunctuur in.

    Het kan niet failliet gaan, maar het kan wel heel weinig waard worden en jaren lang heel weinig waard blijven. Gaat het goed met de economie, dan daalt de prijs. Dat kan ook gelden voor de prijs van Bitcoin."

    Maar er is ook een andere mogelijkheid. De opkomst van Bitcoin is volgens Bezemer niet alleen een soort motie van wantrouwen tegenover het fiat geld, het kan ook onderdeel zijn van een transitie naar een andere manier van betalen. Als er meer draagvlak komt voor betalingen in Bitcoin kan er ook een wisselkoers ontstaan tussen Bitcoin en de euro. "Dan krijg je verschillende soorten geld, waarbij er naast de dollar en de euro en een aantal andere valuta er ook een Bitcoin is waarmee je internationaal kunt betalen". Bezemer wijst op een uitspraak van Minsky die in de discussie omtrent Bitcoin relevant is.

    "Iedereen kan geld maken, maar het probleem is om het geaccepteerd te krijgen. Bitcoin laat heel mooi zien wat het wezen is van geld. Het is een claim die uitgegeven kan worden en zodra mensen die claim accepteren is het geld. Veel mensen accepteren al Bitcoins, dus is het geld. Zodra Bitcoin om wat voor reden dan ook niet meer geaccepteerd wordt is het geen claim meer. Dat is de logica van geld: het houdt op te bestaan als niemand het meer accepteert."

    Goud

    Volgens Bezemer is het niet verstandig om in goud te beleggen. Het edelmetaal doet het weliswaar goed in een financiële crisis, maar als mensen weer meer vertrouwen krijgen in de economie gaat de prijs weer omlaag. Het edelmetaal vervult volgens hem ook geen rol meer in het monetaire systeem:

    "Goud hoeft volgens mij geen rol in het monetaire systeem te spelen. Het vervult op dit moment een soort showbizz functie. Goud komt uit de historische tijd dat er een link was tussen de dollar en goud en uit de tijd dat de hoeveelheid goud in de munt bepaalde hoeveel waarde het geld had. Dat is zo geweest in sommige tijden en plaatsen, maar er is geen enkele reden waarom dat nu zo zou zijn."

    Waarom centrale banken weer netto kopers zijn van goud:

    "Dat zie ik meer als een soort belegging, niet iets wat een betekenis heeft voor het financiële systeem. Ons huidige financiële systeem is helemaal niet afhankelijk van goud. Wat zou je met goud kunnen doen als het financiële systeem klapt? Als je nieuw geld uitgeeft moet men vertrouwen hebben in jou, niet in je goud. Omdat centrale banken mijn mening niet zijn toegedaan hebben ze hun goudvoorraad nog niet verkocht. Centrale banken zouden naar mijn mening moeten kijken naar het rendement op goud in vergelijking met andere beleggingen."

    Volgens Bezemer vormt goud geen uitzondering op andere materialen die ooit als geld werden gebruikt. Hij zei daar het volgende over:

    "Goud is niet het echte geld. De essentie van geld is dat het iets is dat mensen accepteren. Dat kan van alles zijn. Zo betaalden we vroeger met kerfstokken en hadden de mensen in Babylon kleitabletten als geld. Dat zijn verschillende materialen. Klei, hout, papier of bits en bytes in een computer, het kan allemaal dragers van geld zijn, zo lang we het allemaal gebruiken. Het geld zelf is niet een ding, het is een idee; het is vertrouwen. Ik denk niet dat goud daar een uitzondering op is. Goud is eigenlijk een ontzettend zacht en waardeloos metaal. Je kunt er kiezen mee vullen en er zijn beperkte industriële toepassingen. Maar als je denkt dat er altijd vertrouwen zal blijven in goud, dan is het zinvol om wat goud te houden. De fluctuaties in de goudprijs zijn echter zo groot zijn dat je je af moet vragen of het wel een goede belegging is, in vergelijking met andere beleggingen."

    Dirk Bezemer

    Dirk Bezemer: "Geld is niet een ding, het is een idee. Het is vertrouwen." (Afbeelding van INET Economics)

  • De malaise houdt aan

    Economie wordt ook wel vaak de zwartgallige wetenschap genoemd. De afgelopen vijf jaren hebben aangetoond, dat de bijnaam niet ten onrechte is. Het was kommer en kwel wat er jaar in jaar uit verkondigd werd. Het ziet er jammer genoeg niet naar uit, dat daar in 2014 veel verandering in komt.

    predictions-economists

    De cijfers liegen er niet om. Het reëel besteedbaar inkomen per hoofd van de bevolking ligt vandaag de dag in veel Westerse landen nog steeds onder het niveau van 2008. Het zijn niet de minste landen waar het om gaat. Wat te denken van landen als de VS, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Er zijn natuurlijk uitzonderingen op de regel. Na twee decennia van doffe economische berusting dreigt Japan zich aan de misère te ontworstelen. Maar de weg is nog lang. En Duitsland doet het verhoudingsgewijs erg goed zelfs. In 2012 steeg het inkomen per hoofd boven dat van 2007, maar of je een groei van 3,9% over een periode van vijf jaar goed mag noemen, is nog maar zeer de vraag.

    Werkloosheid Wat ligt er voor 2014 in het verschiet? Volgens het IMF mag Europa in 2014 op een groei van 1% rekenen. Dat klinkt mooi, maar het IMF is in de afgelopen jaren bij voortduring te optimistisch gebleken, evenals ons eigen Centraal Planbureau. Waar zou de groei trouwens vandaan moeten komen? Schraalhans is nog steeds keukenmeester voor de beleidsmakers in Brussel en waarachtige hervormingen komen met de snelheid van een slak tot stand. In de VS ziet het er allemaal wat beter uit. De huizenmarkt lijkt weer in orde, de werkloosheid daalt gestaag en de schalierevolutie geeft het proces van herindustrialisering veel elan en kans van slagen. Misschien het belangrijkste is wel, dat de politiek weer bij zinnen lijkt te komen. Haar onverantwoord gedrag heeft de VS in 2013 waarschijnlijk 1,75% aan groei gekost. Schaduwzijde Kortom, de Verenigde Staten zouden in 2014 meer nieuwe banen kunnen scheppen dan nodig is om de nieuwkomers op de arbeidsmarkt een kans te geven. Dat klinkt heel mooi, maar er kleeft toch een schaduwzijde aan. De meeste nieuwe banen betalen slecht, zo slecht dat het gemiddeld inkomen in de VS steeds verder omlaag gaat. Voor de meeste Amerikanen is er geen inkomensgroei. Die is en blijft beperkt tot de 1% rijksten. Het zogeheten mediane inkomen ligt nu lager dan in 1989. Dat is 25 jaar geleden. Als we de mannen apart nemen, dan is het beeld nog schrijnender. De gemiddelde volwassen man van nu verdient in reële termen net zoveel als zijn vader veertig jaar geleden. Daarmee is het hele verhaal van het herstel in de VS nog niet verteld. De werkloosheid is gedaald naar een niveau van 7%. Dat is echter minder te danken aan de groei van het aantal banen als wel dat steeds grotere groepen de arbeidsmarkt teleurgesteld verlaten. In Europa zien we dit ook steeds vaker gebeuren. Aan beide zijden van de Oceaan worden werknemers steeds vaker behandeld als wegwerpartikelen. Los van de individuele ellende, die dit beleid met zich mee brengt, is het ook het bewijs van falen van het huidig systeem. De afhakers zijn te groot in getal om daar geen rekening voor te gaan betalen in de nabije of wat verdere toekomst. employment-numbers-wall-street Hoe je het ook draait of keert, 2014 wordt waarschijnlijk opnieuw een jaar van malaise aan beide zijden van de Plas. Nog steeds doet het systeem zijn burgers royaal te kort. De vraag is hoe lang dit nog kan doorgaan? Cor Wijtvliet Bron: Joseph E. Stiglitz, advanced malaise. Project-syndicate, Januari 13 2014

  • Shanghai begint met goudhandel in Chinese yuan

    De Chinezen willen meer zeggenschap hebben over de goudprijs, de prijs die op dit moment voornamelijk in Londen en New York wordt bepaald. Tegelijkertijd wil de Chinese regering het gebruik van de yuan in financiële transacties aanmoedigen. Die twee wensen brengt de Shanghai Gold Exchange samen met de aankondiging van een nieuw handelsplatform, waar men goud kan verhandelen in de Chinese valuta.

    Dit handelsplatform zal gevestigd worden in de vrijhandelszone van Shanghai, een gebied van ruim 28 vierkante kilometer dat China wil gebruiken voor de hervorming van haar financiële sector. Binnen deze zone moet het binnenkort mogelijk zijn goud op spot te verhandelen, met afwikkeling in yuan renminbi. De Shanghai Gold Exchange verwacht dat het nieuwe handelsplatform binnen zes maanden operationeel is.

    Volgens een handelaar uit Shanghai valt of staat de in yuan uitgedrukte goudmarkt bij de beschikbaarheid van een platform waar men buitenlandse valuta kan inwisselen voor yuan. “Op dit moment lijkt het erop dat dat alleen de banken die al in deze zone gevestigd zijn kunnen deelnemen”, zo verklaart de handelaar tegenover de Wall Street Journal.

    China moedigt goudhandel in yuan aan

    De introductie van een yuan-gebaseerde spotmarkt voor goud maakt de goudmarkt toegankelijker voor handelaren die de Chinese yuan willen gebruiken. Deze nieuwe goudcontracten helpen ook mee om de import van goud in China te versoepelen. “De nieuwe offshore handel in goud contracten is zeker een goede ontwikkeling voor de langere termijn”, zo verklaart analist Jiang Shu van de Industrial Bank. “Door het aantal deelnemers in de Chinese goudmarkt en het totale handelsvolume uit te breiden krijgt de Chinese goudprijs meer tractie in de wereldwijde goudmarkt.”

    Ook voor andere grondstoffen willen de Chinezen hun eigen valuta vaker toepassen. Zo heeft de Bohai Commodity Exchange plannen om nieuwe ijzererts contracten in Chinese yuan aan te bieden. De Shanghai Futures Exchange heeft op haar beurt laten weten dat een futures voor olie in Chinese yuan in de pijplijn zitten.

    Verbeterde prijsvorming

    “Prijsvorming begint met volledige toegang tot de markt en ik denk dat China dit op de juiste manier aanpakt door te beginnen met ruwe olie en daarna met goudcontracten van de Shanghai Gold Exchange”, zo verklaarde Jim Lambert van broker Intl FC Stone tegenover de Wall Street Journal.

    De Shanghai Futures Exchange verruimde vorig jaar al de tijden waarop er in goud gehandeld kan worden, met als doel ‘betere aansluiting te vinden met de internationale goudprijs’ en de handel beschikbaar te maken voor handelaren elders in de wereld die op andere uren actief zijn. In mei 2011 introduceerde de Chinese centrale bank een interbancaire goudmarkt die als doel had de goudhandel tussen banken te bevorderen.

    Shanghai Gold Exchange opent binnenkort spot goudhandel in Chinese yuan

    Shanghai Gold Exchange opent binnenkort spot goudhandel in Chinese yuan

  • Kosten NHG stegen in 2013 met 34%

    In 2013 is het aantal aanspraken op de National Hypotheek Garantie (NHG) toegenomen naar 4.522 huishoudens. Dat zijn huishoudens die door een echtscheiding of door verlies van baan gedwongen zijn de eigen woning met verlies te verkopen. Voor deze gevallen neemt het garantiestelsel de restschuld over van het betreffende huishouden. Vergeleken met 2012 steeg het aantal aanvragen op de NHG met 27%, wat door de daling van de huizenprijzen in overeenstemming was met de verwachting van het garantiefonds.

    In 65% van de gevallen was de beëindiging van de relatie de aanleiding voor gedwongen verkoop van de woning. Slechts in 17% van de gevallen gaf werkloosheid daar aanleiding toe. Dat komt omdat er in het eerste geval vaak een acute nood is om de woning te verkopen, terwijl er in het tweede geval nog ingeteerd kan worden op reserves en op de WW-uitkering. De kwijtschelding van de restschuld wordt niet gegeven als er op basis van het inkomen of het vermogen geen noodzaak is tot verkoop.

    NHG onverminderd populair

    Het garantiefonds beschermt huishoudens tegen potentieel zeer grote restschulden en is om die reden erg populair. Ongeveer 90% van alle hypotheken die in 2013 werd afgesloten was met de NHG. “Meer dan ooit blijkt NHG een uniek vangnet voor huishoudens die na een noodzakelijke verkoop van hun woning worden geconfronteerd met een restschuld”, stelt Karel Schiffer, algemeen directeur van de Nationale Hypotheek Garantie. “Zonder NHG zouden deze huishoudens nog jaren gebukt gaan onder een torenhoge schuld”.

    In 2013 hebben in totaal 85.200 huishoudens de aankoop van de woning gefinancierd met NHG. Dat was echter 9% minder dan in 2012, een verschil dat grotendeels te verklaren is door het feit dat de maximale hoogte van de NHG-hypotheek naar beneden werd bijgesteld. Was die in het begin nog €350.000, later werd deze afgebouwd naar €320.000 (1 juli 2012) en naar €290.000 (1 juli 2013).

    NHG keer meer uit

    Werd in 2012 nog 90,2% van alle ingediende verliesdeclaraties bij de NHG gehonoreerd, in 2013 was dat met 93,1% iets meer (3.876 over 92% van 4.522). Het totale verliesbedrag dat de NHG het afgelopen jaar uitkeerde was met €150,7 miljoen overigens een stuk groter dan het bedrag van €112 miljoen in 2012. Zie ook de rechter twee kolommen in onderstaande tabel. Update: In de oorspronkelijke versie van dit artikel stond een verkeerd percentage voor het aantal gehonoreerde verliesdeclaraties in 2013. Die fout is inmiddels hersteld.

    Uitgekeerd verliesbedrag NHG met 34,5% gestegen

    Uitgekeerd verliesbedrag NHG met 34,5% gestegen  (Bron: NHG Kwartaalbericht Q4 2013)

    Vermogen garantiefonds daalt

    Het vermogen van het garantiefonds is in 2013 voor het eerst gedaald. Groeide de 'oorlogskas' van eind 2011 tot eind 2012 nog met €57 miljoen (naar €786 miljoen), eind 2013 was het totaal €8 miljoen lager op €778 miljoen. Volgens de NHG is dat nog geen reden tot zorg, want in hun eigen prognoses houden ze rekening met een verdere daling van het garantievermogen tot minder dan €600 miljoen. Het dieptepunt zal in 2014 bereikt worden, daarna verwacht men dat het vermogen weer zal aansterken.

    Liquiditeitsprognose NHG

    Liquiditeitsprognose NHG (Bron: NHG Kwartaalbericht Q4 2013)

    Mocht de situatie toch uit de hand lopen en het garantiefonds geheel verbruikt worden, dan kan de NHG aanspraak maken op financiering via de overheid. Denkt u dat het zo ver zal komen?

    [polldaddy poll=7719765]