Marketupdate

Blog

  • China en India halen meeste goud uit Zwitserland

    India en Hong Kong hebben in de eerste acht maanden van dit jaar beide bijna 250 ton goud geïmporteerd uit Zwitserland. Ook China en Singapore importeerden in de eerste acht maanden van dit jaar een aanzienlijke hoeveelheid goud, respectievelijk 97,9 en 73,6 ton. Op de vijfde plaats komt Saoedi-Arabië, dat in dezelfde periode 38,2 ton van het gele metaal importeerde uit Zwitserland. De cijfers zijn afkomstig van de Zwitserse douane en hebben betrekking op de periode van januari t/m augustus 2014.

    De volgende grafiek laat alle landen zien die in de eerste acht maanden van dit jaar tenminste 1 ton goud importeerden uit Zwitserland. De grafiek bevestigt een trend die al langer zichtbaar is, namelijk die van een verschuiving van het goud richting het Midden-Oosten en het Verre Oosten. 

    De volledige versie van dit artikel verscheen eerder op een partner blog.

    import-goud-zwitserland

    Het meeste goud ging naar het Verre Oosten en het Midden-Oosten

  • De afscheiding van Schotland in tweets

    Welke economische impact heeft de mogelijke afscheiding van Schotland? We hebben een aantal tweets voor u verzameld…

    Schotland beschikt over een grote olievoorraad in de Noordzee, zelfs de grootste van alle EU-landen. Het is slecht nieuws als het Verenigd Koninkrijk niet meer van dit waardevolle bezit kan profiteren, want het diende indirect als een goed onderpand voor de schulden die het land maakt. Het is mogelijk dat de rente voor het Verenigd Koninkrijk gaat stijgen bij een onafhankelijk Schotland.

    Schotland zou niet het enige land zijn dat haar banden met het ‘moederland’ verbreekt. Velen gingen haar al voor…

    De betalingsbalans van het Verenigd Koninkrijk is al niet zo goed, maar het tekort wordt nog groter als de inkomsten uit olie-export wegvallen.


    Wat betekent een onafhankelijk Schotland voor de economie?

  • Banken sturen extra cash naar Schotland

    Britse banken hebben de laatste weken miljoenen ponden aan bankbiljetten overgebracht naar de banken in Schotland, een maatregel die bedoeld is om een plotselinge stijging van de vraag naar contant geld op te vangen. De banken vrezen dat meer mensen geld op zullen nemen van hun rekening, indien Schotland vandaag vóór onafhankelijkheid van Schotland stemt.
    Bronnen vertellen aan The Independent dat er de afgelopen weken al voorbereidingen getroffen zijn om te voorkomen dat bankautomaten op vrijdag leeg raken. Men verwacht dat een aantal spaarders geld van de rekening zal halen, om dat vervolgens weer bij een Britse bank te parkeren.

    Banken in Groot-Brittannië zien tot op heden nog geen tekenen van een toename in het aantal opnames van banktegoeden. De Bank of England heeft desondanks aangegeven dat de spaartegoeden van de Schotten de komende 18 maanden gegarandeerd zijn.

    Toch nemen de banken liever het zekere voor het onzekere, door nu alvast extra geld in de bankautomaten te stoppen. Banken in Schotland hebben hun klanten ervan verzekerd dat er geen reden tot zorg is. Eén bank gaf aan dat er de laatste tijd al veel klanten zijn binnengekomen die vragen hadden over de mogelijke gevolgen van een afscheiding van Schotland. Toch was er nog geen sprake van een aanzienlijke stroom van spaartegoeden van Noord naar Zuid. Cijfers van de Bank of England laten zien dat het aantal bankbiljetten in circulatie het afgelopen jaar sterk is toegenomen. Deze maand zijn er 62,3 miljard bankbiljetten in het land, vergeleken met 59,8 miljard een jaar geleden.

    Onafhankelijk Schotland

    Een afscheiding van Schotland kan zowel positieve als negatieve effecten hebben. Oud Fed-voorzitter Alan Greenspan beweerde dat de economische gevolgen van een afscheiding voor Schotland ‘verrassend negatief’ zullen zijn. Greenspan is van mening dat de impact veel groter zal zijn dan wat de Nationalistische partij naar de buitenwereld toe communiceert. Deutsche Bank voorziet zelfs een depressie in Schotland vergelijkbaar met die van de jaren '30 in de VS. Commerzbank denkt dat het allemaal nog wel mee zal vallen. Economen van de bank vinden de zorgen overdreven en wijzen op het feit dat Schotse aandelen dit jaar een hoger rendement hebben opgeleverd dan de Britse aandelen.

    schotland-yes-contant-geld

    Uit voorzorg worden banken in Schotland voorzien van extra contant geld

  • “Graanoogst wordt steeds groter, prijzen kunnen alleen maar omlaag”

    Al vanaf het late voorjaar van 2014 kwamen de eerste berichten naar buiten over de grote graanoogst, die in de VS en in grote delen van de rest van de wereld op het veld staat. Vooral de oogst van sojabonen en maïs zou een recordomvang bereiken. Het was daarmee duidelijk dat de prijzen voor beide graansoorten steeds verder onder druk zouden komen.

    Van uitermate groot belang voor de internationaal prijsvorming van landbouwgrondstoffen is het Wasde rapport van het Amerikaanse ministerie van landbouw (USDA). In dit rapport spreekt het Amerikaanse ministerie zijn verwachtingen uit over de kwaliteit en de omvang van de oogst die op het veld staat. Wasde is een afkorting voor World Agriculture Supply and Demand Estimates. Het spreekt voor zich, dat iedereen, die geïnteresseerd is in agriculture, elke maand weer met de nodige spanning naar dit rapport uitkijkt. Dat was op 11 september niet anders. De hamvraag was of het ministerie opnieuw de oogstverwachtingen opwaarts zou gaan bijstellen.

    graan-corwijtvlietHoewel de meeste ingewijden ervan uitgingen dat de verwachtingen opwaarts bijgesteld zou worden, bleek die bijstelling toch nog aanzienlijk groter dan verwacht. Zo zal de maisoogst waarschijnlijk op 171,7 bushel per acre uitkomen. Dat zijn er 4,3 per acre meer dan een maand geleden. Alleen al in de VS zullen de voorraden oplopen tot boven 2 miljard bushel en dat is niet meer gebeurd sinds 2002. Het slechte nieuws daarbij is wel, dat toen prijzen daalden in de richting van $ 2 per bushel. Dat is nu minder waarschijnlijk, omdat er een grote vraag naar mais uit de hoek van de ethanolindustrie is bijgekomen. Een daling tot onder $ 3 per bushel lijkt niet meer te vermijden. Het verhaal over soja verschilt niet zoveel van dat van maïs. Ook hier valt de oogst met 46,6 bushel per acre weer hoger uit. Ook hier nemen voorraden met 475 miljoen bushel een omvang aan die in meer dan 20 jaar niet meer is gezien. Evenals bij mais lijkt het ook bij sojabonen zoeken naar een basis voor de prijs. Voor de komende maanden zou $ 9 per bushel een stevige barrière te vormen. Het zou echter niet uit te sluiten zijn, dat in de loop van 2015 de grens van $ 8 per bushel in zicht komt. Dat zal het geval kunnen zijn, als exporten gaan tegenvallen door bijvoorbeeld mooie oogsten in Zuid Amerika en bijvoorbeeld China. Dat was de trend in de commentaren vlak na het verschijnen van het Wasde rapport.

    graanprijs-corwijtvliet

    Prijs van mais daalt weer 

    graanprijs-corwijtvliet2

    Prijsontwikkeling soja

    Zoals bovenstaande tabel laat zien reageerde de markt in eerste instantie furieus op het sojaverhaal van de USDA. In tweede instantie trad er echter snel herstel op in de prijs. Dat was toe te schrijven aan geruchten als zouden de noordelijke en westelijke staten aan de vooravond van een vorstperiode staan. Bovendien kroop het gerucht de markt in als zou de USDA al dan niet met opzet het aantal acres met sojabonen stelselmatig hebben overdreven, evenals het aantal bushels per acre! Dergelijke geruchten maken het moeilijk op de korte termijn iets met zekerheid over de trend in de markt te beweren. Het is misschien voor het ogenblik beter om afstand te nemen van de markt voor sojabonen. Als het om prijsvorming gaat, was tarwe tot nu toe de gunstige uitzondering. De omvang van de oogst mocht dan wel groot zijn, maar de kwaliteit ervan zou bijvoorbeeld in Europa echter te wensen overlaten. Daardoor zou veel tarwe tot veevoer verwerkt. Tarwe geschikt voor menselijke consumptie zou daarom zijn waarde houden. Het laatste Wasde rapport heeft aan die illusie een einde gemaakt. Er komt een tsunami aan tarwe aan en de concurrentie op de internationale exportmarkten zal heftig zijn. Insiders houden er rekening mee, dat de prijs voor tarwe wel eens voor langere tijd door de grens van $ 5.00 gaat zakken. Dat is in jaren niet gebeurd.

    graanprijs-corwijtvliet3

    De tarweprijs daalt ook weer

    Cor Wijtvliet BELANGRIJK:

  • Ook China start nieuw stimuleringsprogramma

    In navolging op de ECB komt nu ook de Chinese centrale bank met een omvangrijk stimuleringsprogramma op de proppen. De People’s Bank of China (PBoC) injecteert 500 miljard yuan (omgerekend $81 miljard) in de vijf grootste Chinese banken. Deze banken krijgen dit jaar, volgend jaar en in 2016 een tegoed van 100 miljard yuan bijgeschreven van de centrale bank. Met deze maatregel wordt de liquiditeit in de Chinese bankensector verbeterd, een maatregel die blijkbaar nodig wordt geacht.

    Hoewel de stimulering nog niet officieel door de centrale bank is aangekondigd reageerden de financiële markten al wel op het nieuws. De Chinese bankaandelen stegen in waarde en zelfs de Amerikaanse S&P 500 beurs maakte een sprongetje omhoog. Ook kwam er na vier dagen een einde aan de waardedaling van de yuan, een teken dat de markt weer meer vertrouwen heeft gekregen door het stimuleringsprogramma.

    Volgens Louis Kuijs van de Royal Bank of Scotland was er een dreiging dat de economische groei in China zou dalen tot onder het niveau waar beleidsmakers zich aan gecommitteerd hebben. Volgens Hua Changchun, econoom van Nomura Holdings Inc uit Hong Kong, laat deze maatregel zien dat ook de PBoC meer neigt naar een monetair stimuleringsbeleid. "Dat het stimuleringsprogramma van 500 miljard yuan niet grootschalig werd aangekondigd laat zien dat de centrale bank geen sterk signaal wil uitzenden", zo concludeert Changchun. Toch zijn niet alle deskundigen het eens over de motieven van de Chinese centrale bank. Zo verklaarde Chang Jian van Barclays uit Hong Kong dat dit niet meer was dan een reguliere 'liquiditeitsoperatie'. De centrale bank voorziet de komende weken, vanwege een vakantie in China, een grotere behoefte aan contant geld. Daarom hebben de banken tijdelijk extra reserves nodig, zo concludeerde Jian.

    Groeivertraging

    Kort na het uitbreken van de financiële crisis in 2008 kon de wereldeconomie zich nog optrekken aan de zogeheten BRICS-landen, waar ook China toe behoort. Maar de laatste tijd is ook de Chinese groeimotor gaan haperen. In veel gebieden dalen de huizenprijzen weer en ook de kredietverlening aan burgers en bedrijven zakte verder weg. In augustus was de kredietverlening volgende de ruimste definitie 40% lager dan in dezelfde maand van vorig jaar. Volgens analisten van Goldman Sachs moet hier ook de verklaring in gezocht worden voor het nieuwe QE-programma van de PBoC. "We verwachten dat het monetaire beleid iets soepeler wordt, waarmee de zo noodzakelijke economische groei wat steun krijgt", zo schreef de bank onlangs in een research note. De manier waarop de Chinese centrale bank het stimuleringsprogramma brengt is overduidelijk anders dan die van andere centrale banken. Stimuleringsprogramma's van de Federal Reserve, de ECB, de Bank of England en de Bank of Japan werden altijd grootschalig aangekondigd tijdens persconferenties, waar de pers ook gelijk de mogelijkheid kreeg vragen te stellen. De extra monetaire stimulering uit China komt op een moment dat de Amerikaanse centrale bank juist de stimulering afbouwt. Naar verwachting zal Fed-voorzitster Yellen bij de eerstvolgende persconferentie het QE programma met nog eens $10 miljard afbouwen. Vanaf volgend jaar koopt de Fed helemaal geen obligaties en hypotheekleningen meer.

    General Economy Images As China Keeps Growth Target At 7.5%

    People's Bank of China kondigt nieuw stimuleringsprogramma aan (Foto door Tomohiro Ohsumi voor Bloomberg)

  • Voorraden zilver ETF’s naar recordniveau gestegen

    De totale voorraad zilver in de zes grootste zilver ETF’s ter wereld steeg vorige week naar een recordniveau van 17.135 ton. De stijging werd voornamelijk gedreven door iShares Silver Trust, beter bekend als het SLV. Dit fonds zag de totale voorraad met 1% toenemen. Van alle zilver-ETF’s heeft SLV met 60% het grootste marktaandeel in handen.

    De voorraden van zilver-ETF’s bleven tijdens de forse daling van de zilverkoers in 2013 opmerkelijk stabiel, terwijl de voorraden van goud-ETF’s sterk krompen. Dit jaar kwam er een einde aan de grote uitstroom van goud uit het GLD, maar tegelijkertijd zag SLV haar voorraad al toenemen. Beleggers hebben blijkbaar nog steeds veel vertrouwen in zilver en gebruikten de recente prijsdaling om hun posities in zilver uit te breiden.

    silver-etf-teaser

    Voorraad zilver in ETF’s naar recordniveau gestegen

  • Goudimport India explosief gestegen

    Het tekort op de Indiase handelsbalans is in de maand augustus hoger uitgevallen dan in dezelfde maand van vorig jaar, zo schrijft Reuters. Oorzaak voor het oplopende tekort op de handelsbalans is een 176% stijging in de import van goud. Vorig jaar augustus was het tekort op de handelsbalans $10,7 miljard, waarvan $739 miljoen voor rekening kwam van de import van goud. Een jaar later was het totale tekort op de handelsbalans met $10,8 miljard iets groter, waarbij de import van goud met $2 miljard een veel groter deel van rekening op zich nam.

    De volledige versie van dit artikel verscheen eerder op een partner blog.

    india-gold-man2

    Import goud in India sterk gestegen in augustus

  • BIS: “Centrale banken drijven de prijzen op”

    De Bank of International Settlements schrijft in haar nieuwste kwartaalrapport dat de waarderingen van financiële activa over de hele linie hoger liggen door het uitzonderlijk soepele monetaire beleid van centrale banken wereldwijd. Ook zorgt de strategie van centrale banken voor een uitzonderlijk lage volatiliteit op de financiële markten. Even leek de volatiliteit toe te nemen door de geopolitieke ontwikkelingen en door zorgen over economische groei, maar uiteindelijk zakte de volatiliteit snel weer terug naar een extreem laag niveau.

    De zoektocht naar rendement zorgt wereldwijd voor verhoogde koersen en weinig volatiliteit in de markt. Dat klinkt als een positieve ontwikkeling, maar we moeten er niet gerust op zijn dat de situatie zo zal blijven. Voortzetting van een soepel monetair beleid met extreem lage rentes zorgt op termijn voor een onstabiele groei in vastgoedprijzen en in kredietmarkten, zo waarschuwt de BIS.

    Stimulering

    De Federal Reserve is al begonnen met het afbouwen van haar stimuleringsprogramma, dat op het hoogtepunt $85 miljard per maand bedroeg. Als het stimuleringsprogramma is afgebouwd kan de centrale bank beginnen met een renteverhoging. En terwijl de Federal Reserve de teugels aanhaalt, laat de ECB ze juist vieren. Draghi kondigde onlangs een ongekend stimuleringsprogramma aan, waarmee de centrale bank voor honderden miljarden euro's aan schuldpapier zal opkopen. Ook verlaagde de ECB opnieuw de rente, tot een dieptepunt van 0,05%. Door vast te houden aan een extreem soepel monetair beleid worden de risico's onder het tapijt geschoven. Ondertussen neemt de kans op een nieuwe economische schokgolf alleen maar verder toe. Analisten van Citigroup geven beleggers het advies om met meer geleend geld te beleggen, terwijl de leverage op de Amerikaanse aandelenmarkt al historisch hoog staat.

    Traffic flows past in front of the Bank for International Settlements in Basel

    BIS waarschuwt voor gevolgen van beleid centrale banken (Foto van Arnd Wiegmann voor Reuters)

  • Verenigd Koninkrijk haalt Chinese yuan op met nieuwe obligaties

    Het Verenigd Koninkrijk plaatst als eerste Westerse land een obligatieveiling voor Chinese yuan, zo maakte de Britse minister van Financiën George Osborne afgelopen vrijdag bekend. Het land wil haar financiële banden met de grootste economie van Azië versterken en levert een bijdrage door Chinese yuan te lenen. Onlangs sloten China en het verenigd Koninkrijk een aantal handelsovereenkomsten ter waarde van £2,4 miljard.

    “Ik kan melden dat de Britse regering de eerste is buiten China die obligaties uitschrijft in de Chinese valuta”, zo verklaarde Osborne tijdens een jaarlijkse financiële meeting tussen beide landen. “We hebben in het verleden al obligaties in Amerikaanse dollars uitgeschreven. Nu schrijven we er een uit in Chinese renminbi”. De obligatie wordt nog dit jaar uitgeschreven en heeft als doel de buitenlandse valutareserve van de regering te versterken.

    Internationalisering yuan

    De Chinese regering schuift de yuan steeds meer naar voren als alternatieve handelsmunt voor de Amerikaanse dollar. Ook in Europa krijgt de munt meer voet aan de grond, want China ondertekende reeds valutaswaps met het Verenigd Koninkrijk, Zwitserland en de Europese Centrale Bank. De Britse hoofdstad moet zelfs een handelscentrum worden voor Chinese yuan, net als het financiële centrum van Frankfurt in Duitsland. De Industrial and Commercial Bank of China (ICBC) is de eerste Chinese bank die met een volwaardige banklicentie aan de slag kan in Londen. De eerste Britse financial die dit privilege krijgt in het financiële centrum van China is Lloyd's, aldus Reuters.

    A man walks past an advertisement promoting China's renminbi (RMB) or yuan ,US dollar and Euro exchange services at money exchange in Hong Kong

    Britse regering gaat Chinese yuan lenen (Afbeelding van Tyrone Siu voor Reuters)

  • Gaat EU aandelenmarkt herindexeren op 100 punten?

    Het invoeren van de euro heeft de burgers van Europa veel voordelen en uniformiteit opgeleverd. Het zou fijn zijn als die uniformiteit ook zou gelden voor het vergelijken van de verschillende beurzen. Indexpunten van beurzen zijn geen vaste eenheid in de tijd en de Europese burger mag er dan ook geen enkele betekenis aan hechten voor de toekomst. Het vergelijken van indexpunten tussen de verschillende beurzen heeft geen enkele zin. De tijd is rijp om de Europese beurzen te herindexeren op 100 punten.

    Herindexering op 100 punten heeft veel voordelen

    Na het invoeren van een uniforme munt voor alle Europeanen, is het zaak dat de EU ook uniformiteit op de beurzen doorvoert. Omdat een beursindex geen enkele relevante toekomstige waarde heeft, is de tijd rijp om de beurzen te herindexeren op 100 punten. Het herindexeren van de beurzen op 100 punten kan heel eenvoudig worden doorgevoerd. Voor elke beursindex wordt een zogenaamde DIVISOR100-waarde geïntroduceerd. De waarde van elke DIVISOR100 wordt bepaald door het aantal indexpunten van de eindstand van een beurs op een bepaalde datum, bv. 31 december 2013 te delen door 100. De AEX eindigde 31 december 2013 op 401,79 en de AEX_DIVISOR100 krijgt dus de waarde 4,0179 (401,79 delen door 100). De DAX eindigde 31 december 2013 op 9552,16 en de DAX_DIVISOR100 krijgt dus de waarde 95,5216 (9552,16 delen door 100).

    divisor100

    Tabel 1: overzicht van waarden voor de DIVISOR100 voor diverse beurzen

    Door nu het aantal punten van elke beurs te delen door de DIVISOR100-waarde van de desbetreffende beurs wordt elke index geherindexeerd op 100 punten. De AEX eindigde op 31 december 2013 op 401,79 en het aantal punten van de AEX wordt voortaan gedeeld door 4,0179 , de waarde van de AEX_DIVISOR100. De DAX eindigde op 31 december 2013 op 9552,16 en het aantal punten van de DAX wordt voortaan gedeeld door 95,5216, de waarde van de DAX_DIVISOR100. Daarmee staan de indexen van deze beurzen op de herindexeerdatum 1 januari 2014 op 100. Het voordeel van deze methode van herindexeren is, dat elke beursindex zijn eigen karakteristieke eigenschappen, zoals samenstelling en berekening, blijft behouden en dat ook de historie van de beursgrafiek behouden blijft. De technisch analist kan nog steeds dezelfde methodieken op de beursgrafiek blijven toepassen en patronen in de grafiek herkennen. Voor de burgers van Europa worden de beurzen door deze herindexering veel inzichtelijker.

    divisor100b

    Tabel 2: De eindstand van de beurskoersen op 30 juni 2014 zonder herindexering

    divisor100c

    Tabel 3: De eindstand van de beurskoersen op 30 juni 2014 na herindexering

    In een oogopslag ziet de burger hoe een beursindex ervoor staat ten opzichte van de 100 punten. Hij ziet meteen hoeveel procent een index vanaf 1 januari 2014 gedaald of gestegen is. Het vergelijken van beursindexen binnen en buiten Europa wordt een fluitje van een cent. Ook de emotiefactor in de huidige formules van de beursindexen, de terughoudendheid en of euforie van beleggers bij grote fluctuaties in punten, wordt door deze herindexering enorm verkleind en daardoor zal de ratio bij burgers en beleggers de boventoon gaan voeren.

    Overgangsperiode en kosten

    Om de burgers van Europa aan het idee van herindexatie van de beurzen te laten wennen, kunnen de oude indexwaarden tijdens een overgangsperiode, nog naast de nieuwe indexwaarden gepubliceerd worden. Na verloop van tijd zal men alleen nog maar oog hebben voor de nieuwe indexwaarden. De kosten van dit project voor de Europese burger zullen nihil zijn; de formules waarmee beursindexen worden berekend, worden toch al jaarlijks meerdere keren veranderd. Voor meer achtergrondinformatie:

  • Leert de geschiedenis toch lessen?

    Dankzij de nog steeds voortdurende crisis van 2008 blijft de belangstelling voor die van de jaren ’30 alleen maar groeien. We weten natuurlijk allemaal hoe die crisis uiteindelijk is opgelost. Er was een wereldoorlog voor nodig, die zowel Europa als grote delen van Azië in de as legde. Uiteraard laat de situatie anno 2014 zich niet een op een vergelijken, maar er zijn wel degelijk overeenkomsten. Het aantal mensen, dat teleurgesteld raakt in het systeem is ook vandaag de dag hoog. Die wanhopen of verbitterd raken eveneens. Steeds meer burgers kijken angstig naar de toekomst en dat kan weleens verkeerd uitpakken.

    lehman-collapse-newspaper

    Toekomst

    Het zou zomaar kunnen, dat de crisis in Oekraïne zijn basis vindt in het gebrek aan vertrouwen in de toekomst. Zowel Rusland als Oekraïne beleefde gouden tijden in de periode 2002 -2008. In die vijf jaar groeide het inkomen per hoofd in Oekraïne met maar liefst 52% en in Rusland met 46%. Sindsdien is de verbetering van het inkomen gewoon opgehouden. Het zou zomaar kunnen, dat een uitblijven van verdere verbetering in beide landen ontevredenheid en wanhoop heeft gestimuleerd. Was het niet obligatiebelegger die voor het eerst een naam gaf aan de uitzichtloosheid: the new normalcy! In de jaren '30 werd dit Secular Stagnation genoemd en beschouwd als een voedingsbodem voor veel onheil. Een ander begrip, dat opgang maakte aan het einde van de jaren '30, was onderconsumptie. Burgers wilden steeds meer sparen als appeltje voor de dorst voor moeilijke tijden. Het bedrag aan gewenste besparingen overtrof bovendien de mogelijkheden voor investeringen. Dat betekent, dat de drang om te besparen de economie alleen maar afremde. Begrippen als Secular Stagnation en onderconsumptie staan symbool voor een maatschappij, waar het pessimisme domineert. Dan ligt het niet voor de hand, dat er meer gespendeerd wordt. Veeleer worden angstige en pessimistische burgers intolerant en soms zelfs agressief. Dat onderstreept weer wel het belang van een stijgende levensstandaard. Dat is niet alleen prettig voor de individuele burger, maar dient ook als cement voor de samenleving. Een stijgende levensstandaard liefst gecombineerd met een stijging op de maatschappelijke ladder doet veel goeds voor het ego van de gemiddelde man of vrouw. Het wijst op maatschappelijk succes en daar is bijna iedereen gevoelig voor. We vergelijken nu eenmaal graag met onze buurman!slak-economie

    Vertrouwen

    Ook het idee, dat we het nu beter hebben, dan vroeger of dan onze ouders streelt ons gevoel voor eigenwaarde. Dat gevoel van eigenwaarde staat al jaren onder druk. De angst is dat het alleen nog maar minder kan worden. Voor velen is het zeer denkbaar, dat de crisis in Oekraïne niet alleen dat land en Rusland in een nieuwe recessie kan storten, maar ook heel Europa. Voor veel Europeanen is dat een zeer onplezierige gedachte die het fragiele zelfvertrouwen nog verder aantast. Een fragiel zelfvertrouwen kan ook betekenen, dat steun aan democratische instituties niet langer vanzelfsprekend is. Die wetenschap zou beleidsmakers in de Verenigde Staten en zeker die in Europa moeten manen voorzichtig om te gaan met het sanctiebeleid. Het zou wel eens een boemerangeffect kunnen hebben. Cor Wijtvliet Bron: Robert J. Shiller, Parallels to 1937. Project-Syndicate, September 11 2014 BELANGRIJK: