Marketupdate

Blog

  • Reactie Ons Geld op “Afdeling ‘geldschepping’ bestaat niet bij bank”

    Door: Martijn Jeroen van der Linden, 21 oktober 2015

    In een recent artikel bij FD stelt de heer Boonstra terecht dat commerciële banken geldscheppende instellingen zijn. Als een bank krediet verleent komt daardoor meer giraal geld in omloop. Ook merkt Boonstra op dat dit geen nieuw inzicht is. Dit klopt.

    Echter, diverse economen beweren dat veel economieboeken geld(creatie) en bankieren vaak onnauwkeurig, en zelfs onjuist beschrijven (o.a. Goodhart (1984), Turner (2013), Coe & Pettifor (2014), Werner (2014) en Turner (2015).

    Vorig jaar bevestigde ook de Bank of England dit:

    “rather than banks lending out deposits that are placed with them, the act of lending creates deposits — the reverse of the sequence typically described in textbooks” (McLeay e.a. 2014).

    Misverstanden

    Vervolgens stelt de heer Boonstra dat er veel misverstanden zijn. Ook dit klopt. Verschillende onderzoek (Cobden 2010, Dods 2014, Nietlisbach 2015) tonen aan dat financiële geletterdheid laag is in Europese landen. Zo denkt 73% van de Zwitsers ten onrechte dat de Zwitserse staat en/of centrale bank al het geld creëert en weet slechts 12% van de Britse parlementsleden dat bankleningen nieuw geld creëren, 71% denkt ten onrechte dat de overheid al het geld schept. Er zijn geen aanwijzingen dat financiële geletterdheid in Nederland en andere Europese landen hoger is.

    Dan stelt de heer Boonstra dat banken een passieve rol spelen in het geldscheppingsproces. Dit is twijfelachtig. Het klopt dat het geldschepping begint met vraag naar geld. Maar in welke mate wordt deze vraag gestimuleerd door winst maximaliserende banken? Accountmanagers bij banken worden bijvoorbeeld vaak beloond op basis van verkochte kredieten. Er is dus wel degelijk een drang om (te veel) kredieten te verstrekken.

    geld-euro

    Uit onderzoek blijkt dat er de afgelopen decennia met name geld gecreëerd is uit krediet voor niet-productieve investeringen, zoals huizen en financiële activa. De geldhoeveelheid ademde dus niet mee met de economie, zoals de heer Boonstra stelt. Inflatie in huizenprijzen en aandelenkoersen is de norm geworden. In de 21ste eeuw dwingt digitalisering ons geld, krediet en bankieren opnieuw te overdenken. In het industriële tijdperk was bankieren vrij simpel. Banken financierden kapitaalintensieve lange termijn projecten en overbrugden mismatches tussen spaarders en leners. Overheden zorgden voor regelgeving en implementeerden depositogarantiestelsels om bank runs te voorkomen. Krediet was immobiel, geld was grotendeels chartaal (cash) en bankbalansen waren simpel. De digitale revolutie heeft dit veranderd. Kredieten worden tegenwoordig op grote schaal verknipt, verpakt en verhandeld en zijn daardoor zeer mobiel. Geld is grotendeels giraal. En bankbalansen zijn complex. Bankieren is losgemaakt van afzonderlijke bankbalansen. Hierdoor wordt toezicht steeds complexer en is toezicht op bijvoorbeeld kapitaalratio’s niet langer zinvol.

    Burgerinitiatief Ons Geld

    onsgeld-teaserBurgerinitiatief Ons Geld stelt voor gebruik te maken van de mogelijkheden die ICT en digitalisering bieden en het geldsysteem en kredietsysteem van elkaar te splitsen. In het verleden hebben zowel vrije-markteconomen als meer staat-georiënteerde economen op basis van economische argumenten hetzelfde voorgesteld (o.a. Irving Fischer en Milton Friedman; zie Lainà (2015) voor historisch overzicht). In de jaren na de beurscrash van 1929 stond monetaire hervorming zelfs hoog op de politieke agenda in de Verenigde Staten. Onder andere door bestuurlijke blunders, een slecht geïnformeerd publiek en bankenlobby werd in 1933 echter gekozen voor de Glass-Steagall Act (Phillips, 1992). Wij denken dat in de 21ste eeuw door een vierde macht uitgegeven digitaal chartaal geld kansen biedt en wij zijn hierin niet alleen. De Bank of England onderzoekt momenteel central-bank issued digital currency en een mogelijke transitie van credit-based money naar token-based money. Burgerinitiatief Ons Geld pleit voor actie en stelt voor schuldvrij geld te introduceren en banken een intermediërende rol te geven. Onderzoek van onder andere Yamaguchi (2011), Benes & Kumhof (2012, 2013) en de Vries & van Egmond (2014) laat zien dat dergelijke hervorming niet alleen leidt tot grotere stabiliteit, maar ook tot een afname van publieke en private schulden en productiviteitsgroei. Bovendien kan het depositogarantiestelsel worden afgeschaft. Tot slot, de heer Boonstra merkt terecht op dat de afdeling geldschepping niet bestaat bij banken. Hierdoor is er momenteel geen coördinatie. Burgerinitiatief Ons Geld vindt dit problematisch en stelt dat coördinatie juist nodig is om prijsstabiliteit, in onze ogen een publiek goed, te realiseren. Martijn Jeroen van der Linden Onderzoeker en promovendus TU Delft/ Economie van Technologie & Informatie, mede-initiatiefnemer burgerinitiatief Ons Geld. Bron: Ons Geld

    Referenties

  • Beleggers voegen $393 miljoen toe aan goud-ETF’s

    Door de stijging van de goudprijs tonen Amerikaanse beleggers weer belangstelling voor het gele metaal, want in de eerste twintig dagen van oktober voegden zij in totaal $393 miljoen aan hun positie in goud-ETF’s toe. Dat is de grootste toename sinds februari, toen beleggers voor ongeveer $700 miljoen goud kochten via zogeheten exchange traded funds.

    Afgelopen zomer bereikte de goudkoers in dollars nog het laagste niveau in vijf jaar tijd en was het sentiment nog vrij negatief. In de aanloop naar de verwachte renteverhoging van de Amerikaanse centrale bank in september verkleinden beleggers hun positie in goud, maar toen duidelijk werd dat de Federal Reserve de rente toch niet verhoogde besloten beleggers hun positie weer uit te breiden.

    us-gold-etf-inflow

    Amerikaanse beleggers stappen weer in goud (Bron: Bloomberg)

  • Credit Suisse verlaat Europese obligatiemarkt

    Credit Suisse verlaat Europese obligatiemarkt

    De Zwitserse bank Credit Suisse wil niet langer meedoen aan de veiling van Europese en Britse staatsobligaties, zo schrijft Bloomberg. De bank verlegt haar focus en wil daarom niet meer als ‘primary dealer’ optreden op de obligatiemarkt. Ook zou de bank te weinig verdienen aan het inkopen en doorverkopen van het schuldpapier.

    “Dit is een ingrijpende stap voor Credit Suisse en een stap terug voor de liquiditeit van de obligatiemarkt. Waarschijnlijk doet de bank dit om de kosten en hoeveelheid kapitaal in de obligatiemarkt terug te dringen. Ik hoop dat dit niet een voorbode is voor wat ons nog meer te wachten staat in de obligatiemarkt”, zo verklaarde analist Christopher Wheeler van Atlantic Equities tegenover Bloomberg.

    Alle grote banken in de wereld verkleinen hun activiteiten op de obligatiemarkt om te kunnen voldoen aan de strengere kapitaaleisen van het Basel comité. Door de financiële crisis zijn de regels waar banken aan moeten voldoen behoorlijk aangescherpt, maar dat heeft ook tot gevolg gehad dat banken minder obligaties in de boeken kunnen hebben. Zeker voor de kleinere banken is het daardoor minder interessant geworden om als primary dealer voor de obligatiemarkt op te treden.

    De volledige versie van dit artikel verscheen eerder op een partner blog.

  • Kapitaal verlaat Amerikaanse aandelenmarkt

    Sinds 2009 zijn de aandelenkoersen in de Verenigde Staten sterk gestegen, maar dat wil niet zeggen dat steeds meer beleggers hun vermogen in aandelen stoppen. Het tegendeel blijkt waar te zijn, want over de afgelopen tien jaar haalden beleggers netto juist $260 miljard weg uit de aandelenmarkt.

    In een nieuwsbrief aan beleggers schrijft Binky Chadha, analist van Deutsche Bank, over de drie grote vermogensverschuivingen van de afgelopen jaren. Dat was achtereenvolgens de kapitaalvlucht uit aandelen richting obligaties, uit opkomende terug naar ontwikkelde markten en uit de Amerikaanse aandelenmarkt richting Europese en Japanse aandelen.

    De volledige versie van dit artikel verscheen eerder op een partner blog.

    equity-flows-us

    Kapitaal stroomt al jaren weg uit Amerikaanse aandelenmarkt (Bron: Business Insider)

  • Deutsche Bank: “Centrale banken kunnen rente verder verlagen”

    Deutsche Bank: “Centrale banken kunnen rente verder verlagen”

    deutsche-bankVolgens analisten van Deutsche Bank hebben centrale banken nog voldoende speelruimte om de rente te verlagen, zelfs nu deze in veel gevallen al dicht bij de nul procent ligt. De eerste experimenten met een negatieve rente hebben volgens de bank bewezen dat de ondergens nog niet bereikt is en dat centrale banken speelruimte hebben om de rente nog verder te verlagen.

    In theorie kan een negatieve rente de economie stimuleren, omdat het daardoor goedkoper kan worden om geld te lenen. Daardoor zal in theorie de vraag naar kredieten bij huishoudens en bedrijven kunnen toenemen, waardoor de consumentenbestedingen en bedrijfsinvesteringen aantrekken. Tegelijkertijd wordt sparen minder aantrekkelijk, omdat banken de kosten van een negatieve rente zullen doorberekenen aan spaarders. Centrale banken kunnen dus de rente nog verder verlagen, maar heeft dat eigenlijk nog wel nut?

  • Goudprijs stijgt door rentebesluit ECB

    Sinds het rentebesluit van de ECB is de goudprijs al met 2,5% gestegen. Op het moment van schrijven staat de koers boven de €34.000 per kilo, dat is omgerekend ruim €1.057 per troy ounce. De prijsstijging is vrijwel volledig te verklaren door de waardedaling van de euro, want in dollars steeg de prijs van goud slechts met 0,1%. Door dit wisselkoerseffect steeg de zilverkoers naar bijna €460 per kilo, het hoogste niveau in ruim drie maanden tijd.

    Edelmetalen blijken een goede bescherming te bieden tegen een waardedaling van de munt. Een zwakkere euro vermindert de koopkracht van spaartegoeden in deze munt, maar het verhoogt de koopkracht van goud en zilver. Wordt de euro juist sterker, dan zien we het omgekeerde effect. Door een deel van je vermogen in edelmetalen aan te houden kun je je spaargeld dus beschermen tegen valutarisico.

    goudprijs-22okt2015

    Goudprijs stijgt 2,5% na rentebesluit ECB (Bron: Goudstandaard)

    Uitbreiding stimuleringsprogramma?

    ECB-president Draghi zei in de toelichting op het rentebesluit dat er mogelijkheden zijn om de duur, de omvang en de samenstelling van het stimuleringsprogramma aan te passen. Het opkoopprogramma wordt pas in december geëvalueerd door de centrale bank, maar de markt anticipeert nu al op een verdere uitbreiding van het opkoopprogramma van €60 miljard per maand. Op de valutamarkt ging de euro hard onderuit, want de wisselkoers ten opzichte van de dollar zakte van $1,13 terug naar $1,11.

    eur-usd-22okt2015

    Rentebesluit ECB zet euro flink lager (Grafiek van Yahoo Finance)

    Inflatie

    Draghi liet weten dat de centrale bank zegt te streven naar een inflatie van dicht bij de 2% op de middellange termijn. Dat terwijl de inflatie in de eurozone als gevolg van de dalende grondstofprijzen en dalende olieprijs momenteel juist om dreigt te slaan in deflatie. En dat is volgens Draghi zeer onwenselijk, omdat het aflossen van schulden daardoor bemoeilijkt wordt.

    euro-area-inflation-cpi

    Inflatie in de Eurozone blijft dalen (Bron: Tradingeconomics)

  • Oostenrijk brengt helft goudvoorraad naar eigen land

    Deze week sprak Daniela Cambone van Kitco tijdens de jaarlijkse LBMA conferentie met de directeur van de Oostenrijkse centrale bank, Peter Mooslechner, over de repatriëring van de Oostenrijkse goudvoorraad en over de rol van goud op de balans van de centrale bank.

    Mooslechner legt uit dat het goud met de komst van het eurosysteem een vrij passieve rol heeft gekregen, omdat het monetair beleid sindsdien in hoofdlijnen bepaald wordt door de ECB. Ook laat hij weten dat Oostenrijk geen intenties heeft om goud te kopen of te verkopen. De centrale bank is van plan een groter deel van de goudvoorraad van de Bank of England naar de eigen centrale bank en naar Zwitserland over te plaatsen. Dat moet de komende vijf jaar gebeuren.

    kitco-mooslechner

    Mooslechner: “Helft goudvoorraad Oostenrijk binnen vijf jaar in eigen land”

  • LIVE: Rentebesluit ECB om 14:30

    draghi-teaser-squareVanmiddag om half drie geeft ECB-president Mario Draghi vanuit Malta een toelichting op het maandelijkse rentebesluit. De verwachting is dat de rente ongewijzigd zal blijven, maar daar zal ook niet de meeste aandacht naar uitgaan. Interessanter is wat de president van de ECB te zeggen heeft over het stimuleringsprogramma van €60 miljard per maand.

    De inflatieverwachtingen zijn namelijk laag, ver beneden de doelstelling van dicht bij de 2% op jaarbasis. Dat zou betekenen dat er meer ruimte is om het stimuleringsprogramma uit te breiden en meer geld in de markt te injecteren. Nick Kounis van de ABN Amro verklaarde tegenover het FD dat zijn bank een uitbreiding van het stimuleringsprogramma verwacht. Eind dit jaar voorziet de ABN Amro een toename van het maandelijkse bedrag van €60 naar €80 miljard per maand.

    Uitbreiding stimuleringsprogramma?

    In september hintte ECB-vicepresident Vitor Constancio al op een mogelijke uitbreiding van het stimuleringsprogramma. Volgens hem is het opkoopprogramma van de ECB in internationaal perspectief nog steeds relatief klein. Ook is er volgens hem nog steeds een dreiging van een verder dalende inflatie die kan omslaan in deflatie. Deflatie is onwenselijk, omdat bestaande schulden dan afgelost moeten worden in een valuta die steeds duurder wordt. Daarmee zou voortijdig een einde komen aan de economische groei die Draghi zegt waar te nemen in Europa. Lees ook:

    Rentebesluit

    De toelichting op het rentebesluit wordt live uitgezonden via de website van de ECB. Na afloop krijgt de pers kans om vragen te stellen. Via onderstaande livestream kun je het rentebesluit volgen. Achteraf is de video terug te kijken.

  • Rusland kocht in september 34 ton goud bij

    Rusland heeft in de maand september opnieuw veel goud aan haar reserves toegevoegd, zo blijkt uit de laatste cijfers van de Russische centrale bank. De goudvoorraad groeide met 1,1 miljoen troy ounce (omgerekend 34,21 ton) naar een totale omvangt van 43,5 miljoen troy ounce. Rusland blijft veel goud kopen, want in augustus voegde de centrale bank ook al een miljoen troy ounce aan haar reserves toe.

    Sinds 2009 heeft de centrale bank van Rusland meer dan 745 ton goud gekocht, zo analyseerde de website Smaulgld. Dat is zelfs meer dan de 654 ton goud die de Chinese centrale bank in dezelfde periode aan haar reserves toevoegde. Van juni 2014 tot en met augustus 2015 heeft de Russische centrale bank in totaal 8,8 miljoen troy ounce goud gekocht, terwijl de teller voor alleen dit jaar al op 4,7 miljoen troy ounce staat.

    russian-gold-reserves-in-tons-through-sept-2015-annual

    Goudvoorraad Rusland sinds 1994 (Bron: Sharelynx)

    goudreserve-percentage-rusland-sept2015

    Goud als percentage van totale reserves Rusland

  • Amerikaanse beleggers kopen meer Treasuries

    China heeft het afgelopen jaar veel Amerikaanse staatsobligaties van de hand gedaan, maar dat heeft tot op heden niet gezorgd voor een stijging van de rente. Integendeel, de rente laat de laatste maanden zelfs een dalende trend zien. Dat komt omdat de vraag naar het schuldpapier in eigen land bijzonder sterk is toegenomen.

    Dit jaar kopen Amerikaanse beleggingsfondsen naar verwachting voor een recordbedrag aan Treasuries, met als gevolg dat hun overheid nu voor tien jaar kan lenen tegen een rente van ongeveer twee procent. Kochten Amerikaanse fondsen in 2011 nog minder dan 20% van al het nieuwe schuldpapier, is dat dit jaar al meer dan 40%!

    Amerikaanse beleggers lenen hun geld massaal uit aan de overheid, omdat het schuldpapier wordt gezien als een veilige haven. De Amerikaanse overheid kan nooit failliet gaan, omdat ze leent in haar eigen valuta. Dat is veiliger dan je geld parkeren op een bankrekening of in bedrijfsobligaties, waar altijd een klein risico bestaat op wanbetaling.

    domestic-buying-treasuries

    Percentage van alle nieuwe staatsobligaties die gekocht worden door Amerikaanse beleggers (Bron: Bloomberg)

    chinese-treasury-holdings

    China is gestopt met het financieren van de Amerikaanse tekorten (Bron: Bloomberg)

  • Zwitserland exporteerde dit jaar al 1.000 ton goud naar Azië

    In de eerste negen maanden van dit jaar hebben Aziatische landen gezamenlijk al meer dan duizend ton goud uit Zwitserland gehaald. Volgens cijfers van de Zwitserse douane kwam het grootste gedeelte van de import gedurende deze periode voor rekening van India (369 ton) en Hong Kong (317 ton), maar werd er ook een aanzienlijke hoeveelheid goud geïmporteerd door China (187 ton) en Singapore (86 ton). Voegen we daar kleinere afnemers als Taiwan, Maleisië, Zuid-Korea en Thailand aan toe, dan komen we op een totaal van ongeveer duizend ton goud.

    Zwitserland is net als Londen en New York een belangrijk knooppunt voor de fysieke goudmarkt. Niet alleen ligt er veel edelmetaal in opslag, ook wordt er in Zwitserland veel goud gesmolten en verhandeld. Omdat er zoveel fysiek goud via dit land wordt verhandeld geven de cijfers van de douane ons inzicht in de goudstromen in de wereld.

    zwitserland-goud-export-sept15

    Cumulatieve export goud van Zwitserland naar Azië nu al duizend ton