De financiële markten verliezen langzaam maar zeker het vertrouwen in centrale banken, zo concludeert de Bank for International Settlements in het nieuwe kwartaalrapport dat afgelopen zondag naar buiten werd gebracht. In het rapport spreekt de ‘bank der centrale banken’ ook haar zorgen uit over de negatieve rente en de situatie in de opkomende markten. De BIS ziet fundamentele verschuivingen in de wereldeconomie, die gepaard gaan met zorgen over de lage grondstofprijzen, de Europese bankensector en het export gedreven groeimodel van de Chinese economie.
De BIS merkt op dat de groei van de wereldeconomie nog steeds zwak is, ondanks een toename in de wereldwijde schulden. Ondertussen dreigt de negatieve rente de overhand te krijgen in grote delen van Europa en in Japan. Dat laatste is volgens de BIS een signaal dat centrale banken nog maar weinig middelen achter de hand hebben om de volatiliteit op de financiële markten onder controle te houden.
“De turbulentie op de financiële markten heeft de boodschap duidelijk gemaakt dat centrale banken al te lang een te zware last op zich genomen hebben”, zo concludeert Claudio Borio, hoofdeconoom van de BIS, in het 152 pagina’s dikke rapport. “Beleggers hebben dat opgemerkt en hun vertrouwen in de heilzame werking van centrale banken is – waarschijnlijk voor het eerst – aan het afnemen.”
Negatieve rente
In het kwartaalrapport behandelt de BIS de verschillende manieren waarop de ECB en de centrale banken van landen als Zweden, Denemarken, Zwitserland en Japan de negatieve rente geïmplementeerd hebben. De BIS verwacht dat centrale banken nog meer negatieve rente zullen rekenen, wat ten koste gaat van de winstmarge van banken en het rendement op spaartegoeden.
In Zwitserland rekenen de banken de negatieve rente al door aan de consument, want daar zijn de winstmarges op hypotheken sinds vorig jaar juist sterk gestegen. Banken proberen op deze manier de kosten van het parkeren van tegoeden bij de centrale bank door te berekenen. Dat is één van de vele onbedoelde gevolgen van een negatieve rente. Als de depositorente nog verder daalt kunnen banken hun rente op leningen juist gaan verhogen om de kosten door te berekenen.
“Als het beleid van negatieve rente niet zorgt voor meer kredietverleningen aan huishoudens en bedrijven, dan valt ook de motivering voor dit beleid grotendeels weg”, zo concludeert de BIS. De negatieve bijwerkingen zijn in dat geval groter dan de mogelijke positieve effecten op de economie. De ervaringen uit Zwitserland wijzen op een fundamenteel spanningsveld.
Negatieve consequenties?
De BIS waarschuwt ook voor de consequenties van een negatieve rente voor banken en spaarders:
“Aan de andere kant, als de negatieve rente doorwerkt in de rente die huishoudens en bedrijven betalen voor leningen, dan heeft dat een negatief effect op de winstgevendheid van banken. Tenzij banken ook een negatieve rente op spaartegoeden hanteren, maar dat roept weer vragen op over de stabiliteit van de spaartegoeden.”
Centrale banken hebben laten zien dat renteverlagingen niet stoppen bij nul procent, maar dat ze nog veel lager kunnen. Maar dat is niet geheel zonder gevaren. Uit onderzoek van ING bleek dat veel spaarders bij een negatieve rente geld van de spaarrekening weghalen.
“Er is grote onzekerheid over het gedrag van individuen en bedrijven als de rente verder in negatief territorium komt of gedurende een lange periode negatief blijft. Het is onbekend of het transmissiemechanisme dan blijft functioneren zoals dat in het verleden gefunctioneerd heeft.”
De impact van negatieve rente in verschillende landen
