Goudstandaard heeft sinds kort een nieuwe website en wij nodigen u van harte uit deze te bezoeken. Vooral aan het design is veel aandacht gegeven. Ook is de website nu via een smartphone of tablet beter te bekijken. Mocht u opmerkingen/suggesties hebben, wij horen dit graag van u! We zijn bereikbaar op 088-4688488, maar u kunt ook een mail sturen naar [email protected].
Bezoek de nieuwe site van Goudstandaard
De euro bestaat nu 17 jaar. Dat is lang genoeg om een volledige economische cyclus mee te maken. Dus kunnen we de rekening opmaken: hoe gaat het nu met de eurozone en, ter vergelijking, hoe gaat het met de vergelijkbare landen die geen euro-landen zijn? Wat kunnen we daarvan leren?
Het zijn thema’s die econoom Edin Mujagic volgende week zal bespreken in een lezing voor het Forum voor Democratie. Deze lezing vindt plaats op 23 december aan de Herengracht 74 in Amsterdam. De lezing duurt van 18:00 tot 20:00 en de entree is slechts €5.
Over Edin Mujagic: Edin Mujagic (1977) is bestuurslid van het Forum voor Democratie. Hij heeft economie gestudeerd aan de Universiteit van Tilburg, is macro-econoom gespecialiseerd in centrale banken, publicist en spreker. Daarnaast is hij het jongste lid ooit van de Monetaire Kring (een discussieforum van hoge ambtenaren, centrale bankiers en academici). Hij schreef onder meer ’10 Jaar euro: biografie van een jonge wereldmunt’, ‘Geldmoord: hoe de centrale banken ons geld vernietigen’ en: ‘Een monetaire historie van Nederlands sinds 1814’ (verschijnt in 2016).
De afgelopen veertig jaar is de Amerikaanse middenklasse steeds verder uitgehold, zo blijkt uit een nieuwe onderzoek van het Pew Research Center. Bij de laatste meting behoorde nog slechts 49,9% van de volwassenen in de VS tot de middenklasse, tegenover een ruime meerderheid van 61% in 1971. De extremen worden daarentegen steeds groter, want de hoogste en laagste inkomensgroepen zijn sinds 1971 juist steeds groter geworden.
Een combinatie van stagnerende inkomens en stijgende uitgaven voor huur, gezondheidszorg en levensmiddelen zetten de middenklasse onder druk. Daar komt bij dat er veel verborgen werkloosheid is en dat veel nieuwe banen sinds het uitbreken van de crisis betrekking hebben op laaggeschoold werk.
Middenklasse wordt steeds verder uitgehold in de Verenigde Staten (Bron: Pew Research)
Ook wordt de inkomensongelijkheid steeds groter, omdat de hoge inkomens sneller stijgen dan de middeninkomens en de lagere inkomens. Sinds 1970 zijn de hogere inkomens met 47% toegenomen, terwijl de middenklasse en de lagere inkomensklasse een veel minder grote stijging van respectievelijk 34% en 28% wist binnen te halen. De volgende illustratie laat duidelijk zien hoe het inkomen van de middenklasse is uitgehold. Was deze groep in 1970 nog goed voor 62% van alle verdiende inkomens, vandaag de dag is dat nog maar 43%.
De omgekeerde trend zagen we bij de hoogste inkomens, die inmiddels 49% van alle inkomens van alle Amerikanen opstrijken. De laagste inkomens zijn er ook op achteruit gegaan. Terwijl het percentage Amerikanen in deze groep van 25 naar 29 procent groeide, daalde het aandeel van deze groep in het totale inkomen van alle Amerikanen van 10 naar 9 procent.
Hoge inkomens vertegenwoordigen steeds groter deel van totale inkomens van alle Amerikanen (Bron: Pew Research)
De inkomensongelijkheid neemt dus toe, maar dat is nog niets vergeleken met de vermogensongelijkheid in de Verenigde Staten. Het stimulerende beleid van centrale banken heeft vooral de allerrijksten geholpen, omdat de waarde van hun bezit door de extreem lage rente en de verschillende QE-programma’s fors gestegen is. Aandelen, obligaties, vastgoed, kunst en dergelijke werden allemaal meer waard, bezittingen die sterk geconcentreerd zijn bij een relatief kleine groep Amerikanen.
Het is schokkend om te zien dat vrijwel de volledige vermogenstoename aan de allerrijksten toe komt. Hun vermogen verdubbelde tussen 1983 en 2013, terwijl de middenklasse er in deze periode maar twee procent op vooruit ging. De groep mensen met het laagste vermogen heeft vandaag de dag gemiddeld zelfs minder bezit dan in 1983.
Vermogensongelijkheid is sinds 1983 extreem toegenomen in de VS (Bron: Pew Research)
De centrale bank van Argentinië bereid zich voor op een nieuwe devaluatie, zo liet een woordvoerder van de centrale bank aan Reuters weten. Het besluit om de munt te devalueren komt niet uit de lucht vallen, want vorige week kreeg het land met Mauricio Macri een nieuwe president. Door de peso te devalueren maakt de president naar eigen zeggen een einde aan de ‘kunstmatig hoge’ wisselkoers.
De officiële wisselkoers ligt op 9,785 Argentijnse pesos per dollar, terwijl een dollar op de zwarte markt voor 14,69 pesos wordt aangeboden. Op de zwarte markt is de verwachte devaluatie al in de koers ingegrepen, want de centrale bank liet ontvallen dat ze de munt niet verder zal devalueren dan 15 pesos per dollar. Volgens de nieuwe president van Argentinië is deze stap nodig om de twee verschillende wisselkoers weer bij elkaar te brengen.
Argentijnse peso wordt mogelijk deze week gedevalueerd
Nergens in de wereld kan olie zo goedkoop geproduceerd worden als in Iran. Volgens Salbali Karimi, de directeur van Iran’s Central Oil Fields Company (ICOFC), kost het bij verschillende olievelden in Iran niet meer dan $1 tot $1,50 om een vat met ruwe olie te vullen. Ondanks die lage prijs neemt zijn bedrijf maatregelen om de kostenstructuur van zowel olie als gas verder te optimaliseren. “We verwachten dat de productiekosten van olie en gas naar een minimum zullen dalen, zodra alle projecten geïmplementeerd zijn”, aldus Karimi.
Karimi merkt op dat de olieprijs sinds 1973 eens in de zeven tot tien jaar grote koersbewegingen laat zien. Dat gebeurde ook in 1979 tijdens de Islamitische Revolutie in Iran en tijdens de Irak-Iran oorlog van begin jaren ’80. Sinds 2008 is de olieprijs ook weer meer volatiel geworden. “Dat komt omdat olie geen grondstof is. Ook zijn er veel factoren die een rol spelen in de prijsvorming.”
Volgens de topman van het Iraanse oliebedrijf kan de olie- en energiemarkt het niet lang volhouden met lage prijzen: “Ruwe olie heeft een optimale prijs waarbij de kosten en baten voor investeerders, producenten en consumenten redelijk zijn. Daarom moeten plotselinge prijsveranderingen voorkomen worden.”
Wereldwijde oliereserves volgens de OPEC
Eerder deze maand publiceerde de World Gold Council een overzicht van de goudreserves en valutareserves van alle landen van begin 2000 tot en met het derde kwartaal van 2015. Dat maakte ons nieuwsgierig, want hoeveel goud ging er gedurende deze periode ongeveer van Westerse centrale banken naar andere landen?
De eerste grafiek laat zien dat centrale banken sinds het uitbreken van de financiële crisis in 2008 weer goud kopen. Sindsdien hebben landen hun goudvoorraden weten uit te breiden van minder dan 27.000 ton naar een kleine 30.000 ton.
De tweede grafiek laat zien dat het vooral de BRICS-landen en andere niet-Westerse landen zijn die goud aan hun reserves toevoegen. Hadden deze opkomende economieën begin 2000 officieel nog maar 1.415 ton op hun balans staan, in het derde kwartaal van 2015 was dat al toegenomen tot 3.811 ton. Overige niet-Westerse landen wisten hun goudvoorraden met ongeveer duizend ton uit te breiden tot iets meer dan 7.000 ton.
Centrale banken voegen sinds 2008 weer goud aan reserves toe
Het zijn vooral de BRICS-landen en andere opkomende economieën die goud kopen
De waarde van de Chinese yuan bereikte deze week het laagste niveau in vier jaar tijd, nu de centrale bank de streeft naar een wisselkoers op basis van een mandje van verschillende valuta. Afgelopen vrijdag gaf de centrale bank op haar website een toelichting op de wisselkoers van de Chinese munt, die sinds de devaluatie in augustus veel sterker is gaan bewegen ten opzichte van de dollar. De laatste weken beweegt de munt vooral naar beneden, want de wisselkoers zakte naar 6,45 yuan per dollar. Op de valutamarkt houdt men rekening met een wisselkoers die de komende twaalf maanden verder zal oplopen tot 6,77 yuan.
De yuan was tot 2005 nog tegen een vaste wisselkoers gekoppeld aan de dollar, daarna begon de munt zeer geleidelijk te appreciëren. Maar door de ontwikkelingen van de laatste jaren ziet de Chinese centrale bank zich genoodzaakt de relatie met de dollar te verbreken en de waarde van haar munt af te stemmen op een mandje van meer dan tien verschillende valuta. Maar waarom doet de centrale bank dit?
Chinese yuan zakt laatste weken weer verder weg
De meest voor de hand liggende reden om de yuan niet langer aan de dollar, maar aan een mandje van verschillende valuta te koppelen heeft te maken met de waardestijging van de Amerikaanse munt. De dollar is dit jaar sterk in waarde gestegen en de verwachting dat de Federal Reserve deze week de rente zal verhogen geeft nog meer opwaartse druk op de Amerikaanse munt.
Dat is een probleem voor de Chinese centrale bank, want als ze de wisselkoers met de dollar gelijk wil houden zal ze ook de waarde van haar eigen munt moeten laten stijgen. Dat kan bijvoorbeeld door de rente te verhogen, maar die is de afgelopen dertien maanden juist zes keer verlaagd om de zwakkere Chinese economie wat te ondersteunen. Een andere optie is dat de Chinese centrale bank haar valutareserves gebruikt om yuan uit de markt te halen, maar daarmee knelt ze ook de kredietverlening van banken aan burgers en bedrijven af.
Een sterke dollar dwingt China simpel gezegd tot een strenger monetair beleid, terwijl de terugval van de Chinese economie juist vraagt om een versoepeling. Dat kan de centrale bank wel als ze de koppeling aan de dollar loslaat en haar munt meer laat bewegen naar een mandje van andere valuta. Dat geeft de yuan ruimte om verder in waarde te dalen. Bijkomend voordeel van een zwakkere munt is dat de exportpositie van de Chinese industrie gunstiger wordt.
Een andere mogelijke verklaring voor de koersdaling van de yuan is dat de centrale bank van China haar munt wil presenteren als een wereldmunt, waarvan de waarde kan meebewegen met die van andere valuta dan de dollar. China handelt met heel veel verschillende landen, dus eigenlijk is er geen goede rechtvaardiging meer om de blik alleen op de Verenigde Staten te richten. “Een wisselkoersbeleid dat gericht is op een mandje van verschillende valuta in plaats van alleen de dollar is een slimme zet om de transitie van een vaste naar een flexibele, door de markt gestuurde, wisselkoers mogelijk te maken”, zo zegt Eswar Prasad van Cornell University in een verklaring tegenover de Wall Street Journal.
Door de wisselkoers af te stemmen op een mandje van ‘zwakkere’ valuta in plaats van de relatief sterke dollar kan de Chinese centrale bank op sluwe wijze de yuan in waarde laten dalen. Het beleid van de centrale bank wordt dan minder beperkt door het monetaire beleid van de Federal Reserve en het geeft China eenmalig de ruimte om de munt verder in waarde te laten dalen.
De Chinese centrale bank heeft dit jaar al meer dan $500 miljard aan valutareserves van de hand gedaan. Ook dat is een logische stap als je van een vaste wisselkoers overstapt naar een flexibele wisselkoers die door de markt bepaald wordt. Een vaste wisselkoers moet immers van tijd tot tijd verdedigd worden met de verkoop van valutareserves. Kiest de centrale bank voor een wisselkoers die door de vrije markt bepaald wordt, dan heeft ze aanzienlijk minder valutareserves nodig.
Het tijdperk van vaste wisselkoersen is een overblijfsel van het Bretton Woods systeem, waarin verschillende munten via de dollar gekoppeld waren aan een vaste hoeveelheid goud. Maar nu de dollar niet meer gekoppeld is aan goud zijn al deze vaste wisselkoersen op losse schroeven komen te staan. De grote financiële crisis van 2008 heeft een valutaoorlog ontketend die het voor centrale banken steeds moeilijker maakt een wisselkoersbeleid na te streven.
Lees ook:
Chinese centrale bank laat koppeling yuan aan de dollar los?
Beleggers hebben in de tweede helft van dit jaar €212 miljard in zogeheten money market funds gestoken, fondsen die alleen beleggen in kortlopende en makkelijk verhandelbare leningen. Deze fondsen zijn zeer liquide en worden door beleggers gezien als een vorm van cash, vergelijkbaar met vermogen dat geparkeerd staat op een bankrekening. Over dezelfde periode voegden beleggers $31 miljard aan aandelen aan hun portefeuille toe en haalden ze $27 miljard weg uit langlopende obligaties.
Het kortlopende schuldpapier waar money market funds in beleggen leveren door de extreem lage rente vrijwel geen geld meer op. Sterker nog, veel kortlopende leningen worden al verhandeld tegen een negatieve rente. Als beleggers hun vermogen parkeren in deze fondsen doen ze dat dus niet om rendement te maken, maar omdat ze behoefte hebben aan een veilige haven om hun vermogen in te parkeren.
Beleggers vluchten in kortlopend schuldpapier (Grafiek van Bank of America Merrill Lynch)
Craig Wright, de vermeende uitvinder van de Bitcoin, wilde in 2013 voor $85 miljoen goud kopen. Volgens de Australian had hij met zakenman Mark Ferrier uit Perth een deal gesloten om voor tientallen miljarden dollars aan goud te kopen met Bitcoins. Ook was hij van plan geweest software te kopen met de virtuele munt, die hij nodig had om een nieuw bedrijf op te starten.
De vermeende uitvinder van Bitcoin, die op het internet schuil gaat onder de naam ‘Satoshi Nakamoto’, zou Ferrier verteld hebben dat hij over meer dan $100 miljoen aan Bitcoin beschikte en dat hij daarmee kon betalen. De deal ging uiteindelijk niet door, waarop een rechtszaak volgde. Die werd uiteindelijk in maart vorig jaar neergelegd door Wright.
De twee waren elkaar in 2013 tegengekomen tijdens een Bitcoin mining conferentie. Zakenman Ferrier zou software kopen van technologiegigant Siemens en banksoftware van een financiële instelling uit Saoedi-Arabië. Het plan was dat Ferrier de software zou gebruiken voor zijn eigen mijnbouwbedrijf MJF Mining en dat hij die software zou delen met Wright.
De prijs van aardgas is dit jaar al met 35% gezakt en staat op het moment van schrijven zelf op het laagste niveau sinds januari 2002, zo meldt Bloomberg. De verwachting is dat de gasprijs nog tot het eind van dit jaar laag zal blijven, omdat er rekening wordt gehouden met een relatief milde winter. Een futurescontract voor levering van aardgas in januari 2016 werd op de New York Mercantile Exchange voor $1,88 per miljoen btu verhandeld, een daling van 5,6% in één dag. Afgelopen vrijdag zakte de prijs al door de $2 per miljoen btu.
In New York wordt voor 25 december een temperatuur van 55 graden Fahrenheit (13 graden Celcius) verwacht, terwijl de normale temperatuur voor die tijd van het jaar rond de 40 graden Fahrenheit ligt (4,4 graden Celsius). Normaal gesproken beweegt de prijs van aardgas mee met de olieprijs, maar door de zachte winter is er veel minder gas nodig om gebouwen te verwarmen.
Prijs aardgas naar laagste niveau sinds 2002 (Grafiek van Bloomberg)
De olieprijs is maandagochtend gezakt naar minder dan $35 per vat, het laagste niveau sinds februari 2009. Rond het middaguur noteerde een vat WTI olie $34,76, terwijl Brent voor $36,87 per vat verhandeld werd. De prijs daalde verder door uitspraken van de plaatsvervangend olieminister van Iran, Amir Hossein Zamaninia. Hij deed de belofte dat Iran meer olie zal produceren en exporteren, ook al de prijs nog verder daalt.
Dat betekent dat er de komende jaren nog meer aanbod van goedkope olie zal zijn, terwijl het aanbod nu al groter is dan de vraag. Het onvermijdelijke gevolg is dat een steeds groter percentage van de wereldwijde vraag naar olie ingevuld zal worden door landen die tegen de laagste prijs kunnen produceren en dat minder rendabele olie uit bijvoorbeeld schalie aan marktaandeel zal verliezen.
Het Internationaal Energieagentschap (IEA) voorziet nog tot eind volgend jaar een structureel overschot op de wereldwijde oliemarkt, nu de leden van de OPEC gezamenlijk het besluit genomen hebben de productie te maximaliseren. “De markt is zich volledig bewust van het feit dat de OPEC de controle over de olieprijs is kwijtgeraakt en geen bodemprijs meer kan handhaven. De verwachting is dat die strategie niet snel zal veranderen.”
Iran kan olieprijs verder onder druk zetten met meer goedkoop aanbod