Blog

Donald Trump: “Moord op Gaddafi en Saddam grote vergissing”

Volgens Donald Trump was het omverwerpen van Saddam Hussein in Irak en Muammar Gaddafi in Libië een grote vergissing, omdat het Midden-Oosten daardoor verder gedestabiliseerd werd. In plaats van de beloofde democratie kwam er chaos, wat een voedingsbodem vormde voor terroristen van Islamitische Staat.

“Als de verantwoordelijken voor deze oorlogen gewoon naar strand waren gegaan en niet aan deze oorlogen begonnen waren, dan had de wereld er waarschijnlijk veel beter uit gezien. Wij steunen de gematigde rebellen met miljarden aan geld en wapens zodat ze Assad kunnen omverwerpen, maar we hebben geen idee wie deze rebellen zijn.

Waarschijnlijk zijn ze nog slechter dan Assad. […] Stel dat het lukt om de regering Assad weg te krijgen, wie gaat dan de macht overnemen? Zijn dat de rebellen, zoals in Libië? We moesten Gaddafi omverwerpen, en kijk eens wat er van gekomen is. Ik denk dat het een vergissing was.”

En wat zegt Hillary Clinton…?

2 augustus 2016
Europese banken weer onderuit na stresstest

De stresstest voor Europese banken heeft niet alle zorgen bij beleggers kunnen wegnemen, want op de beurs gaan de bankaandelen opnieuw onderuit. De index van Europese bankaandelen sloot maandag meer dan 2% lager en stond dinsdag rond het middaguur alweer 2,5% in de min, waarmee de waardering van banken weer terug is op het dieptepunt van de Europese schuldencrisis van vier jaar geleden.

Beleggers en analisten maken zich zorgen over de lange termijn winstgevendheid van de Europese bankensector en die zorgen zijn door de stresstest niet weggenomen. Het verdienmodel bank banken wordt enerzijds aangetast door de extreem lage rente en anderzijds door de grote hoeveelheid slechte leningen op de bankbalansen.

€1.000 miljard aan slechte leningen

Naar schatting hebben Europese banken in totaal ongeveer duizend miljard euro aan slechte leningen in de boeken staan. Moeten banken afschrijven op deze dubieuze leningen, dan kan de winstgevendheid als sneeuw voor de zon verdampen.

Analist Gary Greenwood van Shore Capital zegt in een verklaring tegenover Reuters dat Europese banken onvoldoende gedaan hebben om hun balans op te schonen. Daardoor blijven de bankaandelen onder druk staan.

Bankaandelen weer onderuit na stresstest (Grafiek van CNBC)

2 augustus 2016
Video: Over de nieuwe Silk Road

China wil met het Silk Road project de handel op het Euraziatisch continent bevorderen en landen dichter bij elkaar brengen. Een nobel initiatief, waar tientallen landen zich inmiddels bij aangesloten hebben. Met miljardeninvesteringen in spoorlijnen kan China veel sneller goederen naar Europa transporteren dan via de handelsroutes over zee. Maar ook andere landen op de route, zeker de landen die geen rechtstreekse aansluiting hebben op de bekende handelsroutes over zee, kunnen profiteren van het ambitieuze Silk Road project.

De Financial Times legde een gedeelte van de nieuwe handelsroute af en maakte daar de volgende reportage van.

2 augustus 2016
Perth Mint: “Vraag naar goud substantieel”

De vraag naar fysiek goud was in de eerste helft van dit jaar substantieel, zo verklaarde Richard Hayes van de Australische Perth Mint in een gesprek met Bloomberg. Mede dankzij de zwakke economische vooruitzichten weet de goudprijs het niveau van meer dan $1.300 per troy ounce vast te houden, wat suggereert dat er nog steeds veel vraag is naar het edelmetaal. In het gesprek met Bloomberg vertelt hij over de impact van de Brexit op de goudmarkt en geeft hij zijn visie op de bull market in edelmetalen.

Wat betekende de Brexit voor goud?

Direct na de Brexit zagen we veel winstnemingen, maar dat zwakte daarna weer af. De laatste tijd zien we weer nieuwe belangstelling om goud te kopen, omdat de macro-economische cijfers wereldwijd niet verbeteren. Mensen zoeken veilige havens voor hun geld zien het edelmetaal als een goed alternatief.

Hoe presteert goud ten opzichte van andere edelmetalen?

We zagen dat platina en palladium nog meer stegen, maar dat zijn relatief kleine markten met weinig volume. Zilver heeft een goede inhaalrally gemaakt, maar kent ook periodes van grote prijsdalingen. Goud is dan een meer stabiele asset.

Hoe is de vraag naar fysiek goud in de VS en de rest van de wereld?

In de VS is de vraag wat minder groot dan begin dit jaar, toen de aandelenmarkten wereld zo hard onderuit gingen. In Europa ook veel vraag, in China is de markt stabiel. De Perth Mint heeft vorige week een aantal mensen naar Beijing gestuurd en die gaven aan dat het sentiment toch wel vrij positief is op de Chinese goudmarkt. We verwachten dan ook dat de vraag naar goud daar op korte termijn wel weer zal aantrekken.

Wat kunnen de Amerikaanse verkiezingen doen met goudprijs?

Ik denk dat de Amerikaanse verkiezing erg interessant zijn. Als Donald Trump wint zal dat meer zorgen met zich meebrengen over de economie, want hij is erg protectionistisch, bijna tot een ‘Fort Amerika’ aan toe. Dan kan de goudprijs stijgen. Clinton is meer mainstream en zal naar verwachting minder schokken veroorzaken in de economie. Wordt zij president, dan verwacht in een minder sterke reactie van het edelmetaal.

Beleggers stappen vooral in ETF’s. Hoe overtuig je mensen om fysiek goud te kopen?

De ETF’s zijn een makkelijk, efficient en populair instrument om in goud te beleggen. Maar het probleem is dat het edelmetaal niet op naam staat, je hebt alleen een claim op een aandeel in een trust. Het is geen fysiek edelmetaal dat je kunt vastpakken in een economische meltdown. Daarom zien we ook een sterke vraag naar goud bij de Perth Mint. Er is niet alleen belangstelling voor munten en baren, maar ook voor goud in opslag.

Vertel eens wat over die munt achter je?

Dat is de Kangaroo van 1.000 kilogram die we een paar jaar geleden gemaakt hebben. Het is de grootste gouden munt ter wereld, groter dan de 100 kilo munt van de Royal Canadian Mint. De waarde van deze munt van 1 ton is ruim $40 miljoen, maar zoals je ziet is hij niet zo groot. Dat benadrukt dat het edelmetaal heel veel waarde vertegenwoordigt en dat je met een relatief beperkt gewicht heel veel waarde kunt transporteren.

Perth Mint ziet ook dit jaar veel vraag naar goud

Deze bijdrage wordt u aangeboden door Goudstandaard

2 augustus 2016
Zal de Bank of England donderdag ingrijpen?
De zwakke bbp-cijfers uit de Verenigde Staten waren vorige week een excuus om dollars te verkopen, waardoor de munt daalde tegenover elke andere G10-valuta. Aangezien de toon van het FOMC optimistisch was en de zwakke cijfers voornamelijk veroorzaakt werden door tijdelijke factoren, kan de verkoopgolf waarschijnlijk worden toegeschreven aan winstnemingen na de sterke stijging van de dollar in juli. De koersdaling van de dollar was het meest duidelijk ten opzichte van de yen. De Bank of Japan stelde de markt opnieuw teleur door geen radicale beleidsveranderingen door te voeren. De centrale bank verdubbelde weliswaar aan aankopen van ETF’s, maar de rente bleef ongewijzigd.

Nu de vergaderingen van de Federal Reserve en de Bank of Japan achter ons liggen verschuift de aandacht naar de Bank of England op donderdag en het belangrijke arbeidsrapport in de VS op vrijdag. Tijdens de zomermaanden kunnen valutaschommelingen op de markten soms overdreven zijn, dus verwachten we tegen het weekend wat volatiliteit op de valutamarkt.

Euro
Het was een erg rustige week waarin de euro goed presteerde. De zwakke cijfers uit de VS en een IFO investeerdersonderzoek in Duitsland konden de aandacht afleiden van de impact van het Brexit-referendum. Ook het nieuws op vrijdag dat regelgevende instanties het niet te moeilijk zullen maken bij de stresstest van Europese banken had geen zichtbare impact op de gemeenschappelijke munt. Deze week wordt opnieuw weinig opzienbarend macro-economisch nieuws uit de eurozone verwacht. We verwachten daarom dat de euro grotendeels zal reageren op nieuws uit andere regio’s, namelijk de vergadering van de Bank of England op donderdag en het Amerikaanse arbeidsrapport op vrijdag.
Amerikaanse dollar
In de Verenigde Staten was het een drukke week die helaas niet positief was voor de Amerikaanse dollar. Wij denken echter dat het eerder te maken had met het nemen van de winst gezien het einde van de maand in plaats van een fundamentele herwaardering van de Amerikaanse economische vooruitzichten. De notulen van het FOMC waren woensdag vrij optimistisch. Zo optimistisch zelfs dat elke afwijking van de vorige notulen op betere verwachtingen wees. De groei van het tweede kwartaal lag ver beneden de verwachtingen, op 1,2% tegenover de voorspelde 2,5%. Wat moet worden meegenomen is de tijdelijk lage voorraad, die grotendeels verantwoordelijk is voor de zwakke uitkomst. Daarom verwachten we dat dit verschil goedgemaakt zal worden in de volgende kwartalen.
Britse pond
Afgelopen week was er weinig nieuws uit het Verenigd Koninkrijk, buiten enkele onderzoeken die een verslechtering van het zakelijk en consumentenvertrouwen aantonen. Het pond was daarom ook de slechtst presterende G10-valuta na de Amerikaanse dollar. Deze week zal cruciaal worden voor het pond, aangezien de Bank of England op donderdag vergadert. De overgrote consensus verwacht een renteverlaging van 25 basispunten. Martin Weale’s verruimingsgezinde verklaring van afgelopen week leek dit te bevestigen, maar de vraag is in hoeverre extra maatregelen aangekondigd zullen worden. Wij verwachten tevens een uitbreiding van minstens £100 miljard van het aankoopprogramma. Momenteel is het onduidelijk in welke mate de markten dit hebben ingeprijsd, dus we verwachten veel volatiliteit tegen het einde van de week.

Valutahandelaren gaan massaal short op Britse pond (Bron: Reuters, grafiek via twitter)

Over Ebury:

Ebury maakt internationale markten toegankelijker met valutadiensten op maat en flexibel handelskrediet voor ondernemingen. Ebury werkt samen met ruim 12.000 organisaties en verricht 12 miljard euro aan valutatransacties in 140 verschillende valuta. Het bedrijf heeft kantoren in het Verenigd Koninkrijk, Nederland, Spanje en Polen. De speerpunten van Ebury:
- Financiële diensten die normaal zijn voorbehouden aan grote multinationals
- Financiering van uw aankopen
- Marktkennis en valutadiensten op maat
- Ons netwerk van liquidity providers en intermediaire banken
- Transacties in ruim 140 verschillende valuta
Meer informatie op www.ebury.nl
1 augustus 2016
Inflatie in Venezuela naar 1.640%

De inflatie in Venezuela bereikt dit jaar de 480% en zal volgend jaar verder oplopen tot 1.640%, zo verwacht het IMF. De hyperinflatie gaat gepaard met een ernstig tekorten aan levensmiddelen en medicijnen en een toenemende sociale onrust. Het leger wordt zelfs ingezet om supermarkten en andere winkels te bewaken, om te voorkomen dat de honger lijdende bevolking gaan plunderen.

Venezuela is in de problemen gekomen door een combinatie van slecht regeringsbeleid en een dalende olieprijs. De waarde van het geld daalt zo snel dat er niet meer tegenop te produceren valt. Ondanks de productie van nog meer bankbiljetten is het tekort aan geld in Venezuela alleen maar groter geworden. Een gebrek aan harde buitenlandse valuta maakt het nog moeilijker om importen te betalen.

Hyperinflatie

Het IMF verwacht dat de hyperinflatie de komende drie jaar zal aanhouden, want in haar laatste prognose houdt ze rekening met een inflatie van 2.880% in 2018 en bijna 3.500% in 2019. Het zijn percentages waar we eigenlijk niets mee kunnen, want het geld verliest zo snel aan waarde dat niemand meer een goede inschatting kan maken wat de bolivar – de valuta van Venezuela – over een maand of zelfs een week waard is.

Toch weigert de regering van het Zuid-Amerikaanse land de hulp van het IMF. In plaats daarvan leent ze geld van China, dat al $10 miljard aan goedkope kredieten beschikbaar heeft gesteld om de regering overeind te houden.

Inflatie in Venezuela stijgt volgend jaar naar 1.640% (Bron: Wall Street Journal)

1 augustus 2016
Rusland kan weer lenen in euro’s
Rusland heeft afgelopen week een belangrijke stap gezet richting het uitschrijven van obligaties in euro’s, want door een nieuwe samenwerking met Euroclear kunnen deze obligaties wereldwijd veel gemakkelijker verhandeld worden dan voorheen. Vanwege de Westerse sancties kon het Russische ministerie van Financiën geen geschikte financiële dienstverlener vinden, waardoor de obligaties alleen in eigen land te verhandelen waren.

De samenwerking met financieel dienstverlener Euroclear is voor Rusland meer dan een symbolische stap, want het land wil dit jaar omgerekend een totaalbedrag van €3 miljard in buitenlandse valuta lenen. Met deze doorbraak omzeilt het land de Westerse sancties en kan ze weer geld ophalen op de wereldwijde obligatiemarkt.

Rusland kiest voor de euro

Het is voor Rusland op dit moment aantrekkelijk om geld te lenen in euro’s in plaats van roebels, want de rente voor de euro-obligatie is aanzienlijk lager. Betaalt het Russische ministerie van Financiën op dit moment bijna 8,5% rente voor een 10-jaars lening in roebels, voor een vergelijkbare lening in euro’s is dat maar de helft.

Het is niet alleen vanwege de rente dat Rusland euro’s wil lenen. Het land is ook een belangrijke handelspartner van de Eurozone, wat betekent dat er voldoende euro’s binnenstromen. Zo lang het land grondstoffen naar Europa kan exporteren zijn de leningen in euro’s eenvoudig af te lossen. Met de aanleg van de tweede Nord Stream gasleiding blijft het land ook de komende decennia een belangrijke energieleverancier van Europa.

Lees ook:
- Medvedev: “Rusland verwelkomt de euro als wereldreservemunt”
- Wanneer rekent Rusland af met de dollar?
Rusland kan weer geld lenen in euro’s
1 augustus 2016
Grafiek: Protectionisme Verenigde Staten neemt toe

De Amerikaanse economie is onder leiding van Obama meer protectionistisch geworden, zo blijkt uit onderstaande grafiek. Vergeleken met 2008 betalen Amerikanen vandaag de dag aanzienlijk meer belastingen over de goederen die ze uit het buitenland importeren. In een poging de binnenlandse industrie te beschermen tegen concurrentie uit het buitenland heeft Obama tal van importheffingen ingevoerd, onder andere voor banden, staal en zonnepanelen. Credit Suisse bestempelde de Verenigde Staten vorig jaar zelfs als het meest protectionistische land ter wereld en laat dat zien aan de hand van de tweede grafiek.

Importheffingen Verenigde Staten stijgen weer (Grafiek via twitter)

Meeste protectionisme in de VS (Grafiek van Credit Suisse, via Business Insider)

1 augustus 2016
Analyse: Stresstest Europese banken
Afgelopen vrijdag werden de resultaten van de stresstest voor Europese banken vrijgegeven door de Europese Bankenautoriteit (EBA). Waarschijnlijk heeft u daar al het een en ander over meegekregen op het journaal of in andere media. We vatten de belangrijkste resultaten voor u samen en kijken vervolgens nog eens kritisch welk scenario de Europese toezichthouder voor de banken precies heeft doorgerekend.

Resultaten

De resultaten van de stresstest bevestigen dat Monte dei Paschi di Siena er inderdaad beroerd voor staat. In het scenario dat door de EBA werd doorgerekend zou de kapitaalbuffer van deze bank dalen van het huidige niveau van 12% naar -2,23%. Van alle 51 banken die in de stresstest werden meegenomen was Monte dei Paschi die Siena de enige met een negatieve kapitaalratio. Zie ook onderstaande grafiek uit het rapport.

Een andere bank die de laatste tijd veel aandacht op zich weet te vestigen is Deutsche Bank, de grootste financiële instelling van Duitsland. Deze bank ziet haar kapitaalbuffer in het ongunstige scenario dalen van 13,19% naar 7,8% in 2018. Daarmee doet de bank het niet slechter dan een concurrent als Commerzbank, die haar kapitaalratio ziet dalen van de huidige 13,77% naar 7,42% in 2018.

Kapitaalratio banken in stresstest (Bron: EBA)

Monte dei Paschi di Siena

De Italiaanse probleembank moet snel haar kapitaalbuffer versterken om het vertrouwen van de financiële markten te winnen. Volgens de laatste berichten heeft de bank een plan bedacht om een deel van haar slechte leningen van de balans te halen en onder te brengen in het Italiaanse reddingsfonds Atlante. Ook zou de bank van plan zijn €5 miljard aan nieuw kapitaal op te halen. We zullen deze ontwikkelingen de komende tijd voor u in de gaten blijven houden. Barclays schetste de contouren van dit reddingsplan…

Monte dei Paschi die Siena wil slechte leningen verkopen (Bron: Barclays, grafiek via Holger Schaepitz)

Hoe zwaar was de stresstest?
Als we de resultaten van de stresstest mogen geloven staan de belangrijkste Europese banken er nu inderdaad beter voor dan een aantal jaar geleden. Zelfs de minder sterke Spaanse en Italiaanse banken weten in het crisisscenario hun kapitaalratio boven de 7% te houden. Maar betekent dat ook dat we ons geen zorgen meer hoeven te maken over de Europese bankensector?
- Als eerste merken moeten we opmerken dat de Griekse en Portugese banken niet in het onderzoek zijn meegenomen. Juist in deze landen is het percentage slechte leningen op de balans van banken relatief hoog. Had de toezichthouder deze wel meegenomen, dan waren er waarschijnlijk meer banken door het ijs gezakt.
- Ten tweede is op voorhand moeilijk te zeggen hoe spaarders en beleggers zullen reageren op het omvallen van een bank als Monte dei Paschi. Volgens de Europese regels moet de bail-in in werking treden om een bank overeind te houden, wat betekent dat vermogende spaarders een deel van hun geld verliezen. Welke gevolgen heeft dat voor het gedrag van spaarders? Dat soort secundaire effecten zijn in een stresstest lastig te meten.
- Ten derde is er in het scenario van de Europese Bankenautoriteit geen rekening gehouden met landen die hun schulden niet meer kunnen betalen. Dat is binnen de Eurozone natuurlijk wel een risico, omdat landen binnen een muntunie zelf geen geld kunnen bijdrukken. Dreigt een land toegang tot de kapitaalmarkt te verliezen - zoals Griekenland in 2011/2012 - dan is er zeker kans op een zogeheten default. Dat kan weer gevolgen hebben voor de zogeheten 'credit default swaps', waarmee beleggers het risico op een default kunnen afdekken. Toen de financiële crisis in 2008 uitbrak bleek al snel dat verzekeraar AIG haar verplichtingen niet na kon komen en door de staat gered moest worden. Deze risico's zijn dus niet onder alle omstandigheden af te dekken.
Systeemrisico
De stresstest geeft een interessant inzicht in hoe de banken er in verhouding tot elkaar voor staan, maar het geeft heel weinig zekerheid over de stabiliteit van de bankensector als geheel. We hebben in 2008 gezien dat de verwevenheid van banken zeer groot is en dat het omvallen van één bank als een domino-effect kan doorwerken op andere banken. Weliswaar is het depositogarantiestelsel in de Eurozone verruimd tot €100.000, maar dat is nog steeds een bedrag dat door de banken zelf opgehoest moet worden. Komt een grote bank in moeilijkheden, dan krijgen andere banken daarvoor de rekening gepresenteerd. De garantie van uw spaargeld is dus geen harde garantie. Ook brengt de bail-in nieuwe risico's met zich mee die het gedrag van spaarders kan beïnvloeden.
Welk scenario heeft de EBA getest?
Begin dit jaar maakte de Europese Bankenautoriteit al bekend hoe de stresstest eruit zou komen te zien. De toezichthouder gaat uit van een scenario waarbij de economie de komende jaren in totaal 2,5 tot 5 procent minder groeit dan verwacht, waarin de rente op staatsleningen stijgt en waarin de aandelenkoersen en huizenprijzen dalen. Ook werden schommelingen in de wisselkoers en een daling van de export in het scenario meegenomen. We hebben de belangrijkste variabelen uit de stresstest op een rij gezet. Zo kunt u zelf beoordelen of de stresstest zwaar genoeg is geweest of niet. Naar ons oordeel is het scenario veel milder dan de crisis die ons in 2008 getroffen heeft. Zou er dus weer zo'n crisis komen, dan kunnen de resultaten nog veel slechter uitpakken.
- Rente op Amerikaanse staatsobligaties stijgt met 250 basispunten (2,5 procentpunt)
- Rente Duitse staatsobligaties stijgt met 80 basispunten
- Lange termijn rente in de hele EU stijgt met 71 basispunten in 2016, 80 basispunten in 2017 en 68 basispunten in 2018
- Wisselkoers van Oost-Europese valuta dalen met 8 tot 24 procent tegenover de euro
- Wisselkoers Zwitserse frank stijgt met 23% tegenover de euro
- Aandelen dalen in 2016 wereldwijd met 36% en in Europa met 25,4%. In 2018 staat Europese aandelen nog maar 16,4% lager
- Olieprijs daalt met 48% in 2016 en blijft in 2017 en 2018 44% lager
- Interbancaire rente voor periode van drie maanden stijgt met 33 basispunten
- Europese export 8% lager dan verwacht in 2017 en 6,5% lager dan verwacht in 2018
- Huizenprijzen in 2018 liggen 21% lager dan de verwachting
- Commercieel vastgoed ligt in 2018 23% beneden verwachting
- Werkloosheid EU stijgt 11,6% in 2018, dat is 2,8 procentpunt meer dan verwacht
Economische groei (Bron: EBA)

Ontwikkeling rente staatsleningen (Bron: EBA)

Daling aandelenmarkten in stresstest (Bron: EBA)

Ontwikkeling huizenprijzen (Bron: EBA)

Prijsontwikkeling commercieel vastgoed (Bron: EBA)
1 augustus 2016
Goud-ETF is geen goud

Er zijn nog steeds veel beleggers die goud in hun portefeuille (denken te) hebben. Zij hebben een positie in een goud-ETF, een zogenaamd exchange traded fund. Een ETF is in het beste geval een claim op goud die de prijsontwikkeling van goud volgt. Maar het is geen goud!

Van alle transacties in de goudmarkt wordt hooguit een paar procent fysiek uitgeleverd. Het jaarlijkse handelsvolume aan goud in Londen is ook een veelvoud van al het edelmetaal dat fysiek op de wereld aanwezig is. Het zijn dus boekhoudkundige posities, waarop u als spaarder of belegger geen aanspraak kunt maken.

Als het echt helemaal fout gaat met ons financiële systeem, wil je toegang hebben tot je goud en dat kan een ETF je op dat moment dus niet bieden. Een ETF noteert namelijk op de beurs en je bent afhankelijk van de goede werking van de beurs, je broker en het bankensysteem om dit beleggingsproduct om te kunnen zetten in harde valuta.

Goud-ETF

Als je een ETF verkoopt, zit de opbrengst in je account van je broker en moet je deze eerst weer overschrijven naar een bankrekening. Indien morgen het banksysteem op slot gaat (een bankholiday, zoals die in Cyprus een paar jaar geleden) kun je niet bij je geld. Als je je ETF verkoopt en de opbrengst weer overschrijft naar je bank, dan stel je jezelf bij bedragen boven de €100.000 ook bloot aan het risico van een potentiële bail-in.

Naast een goed werkend banksysteem, heb je dus ook normaal opererende financiële markten nodig voor goud-ETF’s. De geschiedenis kent tientallen voorbeelden waarbij het financiële systeem op de schop ging, met dramatische gevolgen voor de mensen met vermogen. De kans op dergelijke problemen op de financiële markten zijn naar mijn mening sinds de Tweede Wereldoorlog niet meer zo groot geweest als nu…

Sander Noordhof

Deze column van Sander Noordhof verscheen afgelopen vrijdag in de nieuwsbrief van Goudstandaard. Goudstandaard is gespecialiseerd in de verkoop en opslag van fysiek edelmetaal.

1 augustus 2016
Trapt Japan af met helikoptergeld?

De ontwikkelingen in Japan suggereren dat het land voorbereidingen aan het treffen is voor helikoptergeld. Eerder deze maand bracht voormalig Fed-voorzitter Bernanke een bezoek aan Tokyo om met de Japanse regering te praten over de invoering van eeuwigdurende staatsobligaties (perpetual bonds), die de Japanse centrale bank zou moeten kopen om een nieuw stimuleringsprogramma van de regering te kunnen financieren. Deze vorm van rechtstreekse monetaire verruiming werd door Bernanke omschreven als het meest krachtige instrument om het probleem van deflatie aan te pakken.

Voorbereiding op helikoptergeld?

Twee weken later blijkt dat Japan serieus naar het voorstel van Bernanke gekeken heeft, want op woensdag kondigde de premier een grootschalig stimuleringsprogramma van omgerekend €240 miljard aan. Vrijwel tegelijkertijd werd bekend dat de Japanse regering plannen heeft om nieuwe staatsobligaties met een looptijd van 50 jaar uit te geven. Dat is weliswaar niet hetzelfde als een eeuwigdurende obligatie, maar het is overduidelijk een stap in deze richting. Zeker als je bedenkt dat de Japanse centrale bank nu al een groot deel van alle nieuwe staatsobligaties opkoopt en al eenderde van alle staatsschuld op haar balans heeft staan.

Door indirect staatsobligaties op te kopen kan de centrale bank blijven volhouden dat ze niet bezig is met monetaire financiering, maar het effect is hetzelfde. Het stimuleringsprogramma injecteert direct honderden miljarden yen in de Japanse economie, zonder dat de regering de belasting hoeft te verhogen of geld bij spaarders moet ophalen. Dat is helikoptergeld door middel van fiscale stimulering van de overheid, een proefballonnetje dat Bernanke eerder dit jaar liet opstijgen.

Fiscale stimulering
Vrijdag maakte de regering van Japan meer details bekend over het stimuleringsprogramma. Zo liggen er plannen klaar om huishoudens met een laag inkomen eenmalig een bedrag van 150.000 yen (ongeveer $145) te geven, terwijl er omgerekend bijna $100 miljard beschikbaar wordt gesteld aan het midden- en kleinbedrijf. De regering legt uit dat dit geld nodig is om de gevolgen van de 'Brexit' op te vangen, maar dat kan natuurlijk niet de werkelijke reden zijn om miljarden in het bedrijfsleven te investeren. Opvallend is dat Japan conform de aanbeveling van het IMF voor ongeveer $100 miljard gaat investeren in infrastructuur. Dat geld zal gebruikt worden voor de aanleg van hogesnelheidslijnen, havens voor grote cruiseschepen en voor herstelwerkzaamheden van de schade die in 2011 veroorzaakt werd door een aardbeving en de tsunami die daarop volgde.
Deflatie
Sinds het uitbreken van de kredietcrisis dreigt er in de hele westerse wereld schulddeflatie. Dat is deflatie die ontstaat doordat huishoudens en bedrijven stoppen met lenen en beginnen met het aflossen van bestaande schulden. Daardoor krimpt de geldhoeveelheid en komen de prijzen onder druk te staan. Om deze negatieve spiraal te doorbreken hebben centrale banken wereldwijd de rente verlaagd, zodat het aantrekkelijker werd om meer geld te lenen. In de VS en in Europa kwam de kredietverlening de afgelopen jaren weer enigszins op gang, maar in Japan blijkt het schuldenprobleem veel hardnekkiger te zijn. In een ultieme poging de deflatie te bestrijden wordt de roep om helikoptergeld steeds luider. Anders dan het geld dat door commerciële banken in omloop wordt gebracht hoeft het geld dat een centrale bank in omloop brengt nooit afgelost te worden. Zo kan de geldhoeveelheid naar wens verruimd worden en is er in theorie genoeg geld in de economie om alle schulden te betalen. Helikoptergeld is omstreden, juist omdat het in eerste instantie zo goed lijkt te werken. Maar het gevaar is dat centrale banken (al dan niet via overheden) teveel geld in de economie pompen, waardoor het vertrouwen in het geld wordt aangetast. In het slechtste geval kan de situatie dan omslaan richting hyperinflatie...
Is centrale bank Japan klaar voor helikoptergeld?

29 juli 2016