De Federal Reserve besloot afgelopen week de rente niet te verhogen. Daarnaast waren de notulen onduidelijk over het toekomstige monetaire beleid, wat de markten in de war bracht. Uiteindelijk bleken dollar verkopers het bij het rechte eind te hebben en daalde de dollar licht tegenover de meeste andere grote valuta’s.
De grote uitzonderingen hierop waren de Mexicaanse peso en het Britse pond. De peso lijdt namelijk nog onder het nieuws dat Trump dichter in de buurt van Clinton komt in de opiniepeilingen van de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Het pond onderging opnieuw een verkoopgolf, gedreven door weinig nieuws.
Presidentsverkiezingen
Intussen beginnen de valutamarkten zich eindelijk te concentreren op de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Deze week staat het eerste debat tussen Hillary Clinton en Donald Trump op het programma. Aangezien de meeste grote vergaderingen van centrale banken intussen achter de rug zijn, zullen de uitkomst van het debat en de reactie op de valutamarkten belangrijk zijn om trends te identificeren die de weken voor de verkiezingen mogelijk zullen domineren.
Euro
De publicatie van de kerninflatie in de eurozone (voor de maand september) op vrijdag wordt iets om naar uit te kijken. Mogelijk zullen de headline cijfers hoger zijn dan het niveau van 0,4% van vorige maand dankzij hogere energieprijzen. De meer belangrijke kerninflatie zal mogelijk op het niveau van 0,8% blijven, wat ver beneden het doel van de ECB is. In het begin van de week verwachten we dat de euro zal reageren op opiniepeilingen over het verkiezingsdebat in de Verenigde Staten.
Amerikaanse dollar
Afgelopen week had de septemberbijeenkomst van het FOMC voor elk wat wils. De rente veranderde niet, maar zowel de notulen als de persconferentie van voorzitter Yellen lieten blijken dat een verhoging in december of zelfs al in november een mogelijkheid zou zijn. Daarnaast stemden drie van de tien leden voor een onmiddellijke renteverhoging, wat erg ongewoon is. De ‘dot plot’ grafiek toont echter opnieuw een daling van verwachtingen van FOMC-leden voor het monetaire beleid op lange termijn.
‘Dot plot’ Fed-vergadering september (Bron: Federal Reserve, 21 september 2016)
Na wat getwijfel reageerden investeerders eerder op deze laatste verkrappingsgezinde ontwikkeling en daalde de dollar voor de rest van de week bescheiden tegenover bijna alle andere belangrijke valuta’s.
De aandacht verschuift nu naar het eerste presidentiële debat van vanavond. Volgens ons werd de verbeterde score van Trump in de opiniepeilingen wat overdreven weergegeven door de media en blijft Clinton de favoriet voor het winnen van de verkiezingen. Wij houden dit alvast in de gaten.
Britse pond
Tijdens een week zonder belangrijke publicaties of beleidsberichten bleef het Britse pond ondermaats presteren tegenover alle belangrijke valuta’s. Deze week wordt er opnieuw weinig nieuws verwacht uit het Verenigd Koninkrijk en verwachten we dat het pond vooral zal reageren op gebeurtenissen in andere landen. Onze mening is echter dat de recente verkoopgolf van het pond buitengewoon was en het zou ons niet verbazen als we op korte termijn wat herstel zouden zien.
Geschreven door Enrique Díaz-Álvarez (Ebury)
Over Ebury:
Ebury maakt internationale markten toegankelijker met valutadiensten op maat en flexibel handelskrediet voor ondernemingen. Ebury werkt samen met ruim 12.000 organisaties en verricht 12 miljard euro aan valutatransacties in 140 verschillende valuta. Het bedrijf heeft kantoren in het Verenigd Koninkrijk, Nederland, Spanje en Polen. De speerpunten van Ebury:
Financiële diensten die normaal zijn voorbehouden aan grote multinationals
Financiering van uw aankopen
Marktkennis en valutadiensten op maat
Ons netwerk van liquidity providers en intermediaire banken
Manuel Barroso onderhield ook al nauwe banden met Goldman Sachs toen hij nog voorzitter van de Europese Commissie was, zo bericht de Portugese krant Publico op basis van informatie die werd vrijgeven op basis van de Amerikaanse Freedom of Information Act. In één email van 30 september 2013 wordt Barroso door Goldman Sachs topman Lloyd Blankfein bedankt voor zijn productieve bijdrage aan meetings. Ook blijkt uit de documenten dat de directie van Goldman Sachs zeer verheugd was dat ze “op een vertrouwelijke manier” voorstellen konden aanleveren om het EU-beleid aan te passen.
In een schriftelijke verklaring aan de krant schrijft Barroso dat hij met verschillende grote banken contacten onderhield, omdat dat volgens hem onderdeel was van zijn functie als voorzitter van de Europese Commissie. “Dit was niet alleen om het marktsentiment te begrijpen, maar ook om vanuit de positie van de Commissie en de Europese Unie heldere boodschappen over te brengen te kunnen brengen.”
Hoe onafhankelijk was Barroso?
Dat Barroso tijdens zijn voorzitterschap uitvoerige gesprekken had roept de vraag op of hij zijn werk wel onafhankelijk kon uitvoeren. Begin juli was er veel publieke verontwaardiging, toen bekend werd dat Barroso bij Goldman Sachs ging werken. Hij kan in Londen aan de slag als bestuursvoorzitter bij Goldman Sachs International.
Volgens de website EUObserver hebben negen van de 26 EU-commissarissen die in 2014 vertrokken inmiddels een baan aangenomen bij een groot bedrijf. Een voorbeeld daarvan is Neelie Kroes, die in mei een baan aangeboden kreeg bij Uber. Toen ze nog voor de Europese Commissie werkte sprak ze haar steun voor dit bedrijf uit inzake de discussie over concurrentievervalsing in de taxibranche.
Goldman Sachs
Goldman Sachs heeft een dubieuze reputatie gekregen vanwege het herverpakken en doorverkopen van dubieuze hypotheekleningen en het onzichtbaar maken van de Griekse begrotingstekorten. De bank was dus mede verantwoordelijk voor zowel de Amerikaanse huizenmarktzeepbel als voor de Europese schuldencrisis.
Dat laatste was geen reden om Goldman Sachs buiten de deur te houden, integendeel. In 2011 werd Goldman Sachs adviseur Mario Monti naar voren geschoven als de minister president van de nieuwe Italiaanse regering en kreeg de ECB met Mario Draghi een nieuwe president met een Goldman Sachs verleden.
De financiële markten hebben er geen vertrouwen in dat het omvallen van een bank zonder gevolgen zal blijven voor overheden. Afgelopen week waren de zorgen over Deutsche Bank reden voor beleggers om ook te twijfelen aan de kredietwaardigheid van de Duitse regering. Hetzelfde zien we in Italië, waar toenemende zorgen over Monte dei Paschi di Siena blijkbaar reden zijn om te twijfelen aan de degelijkheid van een Italiaanse staatslening. Onderstaande grafiek laat dat duidelijk zien.
Beleggers denken dat overheden in problemen komen bij omvallende banken (Grafiek via @Schuldensuehner)
Op 3 oktober wordt de Nederlandse versie van het boek ‘Gekochte Journalisten’ gelanceerd. De oorspronkelijke versie van dit boek verscheen in 2014 in Duitsland en veroorzaakte daar enorme schokgolven. In het boek beschrijft Udo Ulfkotte, voormalig redacteur van de ‘Frankfurter Allgemeine Zeitung’, hoe politici, geheime diensten en de financiële elite onze massamedia aansturen.
Udo Ulfkotte beschrijft in het boek hoe de CIA en de Duitse geheime dienst (BND) de massamedia gebruiken om pro-Amerikaanse en anti-Russische berichtgeving de wereld in te sturen. Journalisten werden omgekocht om het nieuws te ‘spinnen’, door middel van onvolledige berichtgeving, door nieuwsfeiten te verdraaien of zelfs door nieuws te verzinnen. Als gevolg van de onthullingen in het boek van Ulfkotte kelderde het aantal abonnees van de grote Duitse kranten.
Manipulatie van de media
Het onderwerp van Ulfkotte’s kritiek, de media, deed zelf badinerend over Ulfkotte’s boek en in Nederland verzweeg men het gewoonweg. Ulfkotte zou ‘de zaak flink overdreven hebben’, was de communis opinio van de gekochte journalisten. Maar toen ook de Oekraïne-crisis, vluchtelingencrisis en het geweld van asielzoekers duidelijk maakten hoezeer hij gelijk heeft, draaide de stemming ook in de media.
Der Spiegel begon als eerste bij te draaien. En ook verschillende Duitse topjournalisten hebben toegegeven dat de regering rechtstreeks bepaalt wat er in het nieuws komt en wat niet. Asielzoekergeweld en de kosten van de immigratiecrisis werden niet of zo min mogelijk in het nieuws gebracht. Maanden achtereen stond Ulfkotte’s onthullende boek op de eerste plaats van een heel aantal bestsellerlijsten, waaronder die van Amazon en Der Spiegel.
Gekochte Journalisten
Uitgeverij de Blauwe Tijger lanceert de Nederlandse versie van het boek Gekaufte Journalisten op maandag 3 oktober in Nieuwspoort te Den Haag. Geïnteresseerden zijn welkom vanaf 13:00, de boeklancering zelf begint om 13:30. Het boek is ter plaatse aan te schaffen, maar u kunt het ook online bestellen via deze link. Een exemplaar van het boek kost €25,90.
Afgelopen vrijdag kwam Federal Reserve bestuurslid Rosengren met een waarschuwing die we naar mijn mening zeer serieus moeten nemen. In een column op de website van de Boston Fed schrijft hij dat het nu echt tijd is voor de Amerikaanse centrale bank om de rente te verhogen. Wacht men daar te lang mee, dan zou dat wel eens zeer nadelige gevolgen kunnen hebben voor het herstel van de economie.
Houdt de centrale bank te lang vast aan de extreem lage rente, dan riskeren we volgens Rosengren een oververhitting van de economie, die gepaard zal gaan met het uit de hand lopen van de inflatie en met bubbels in de financiële markten. Dat is in het verleden al meerdere keren voorgekomen en Rosengren vreest dat de centrale bank nu precies dezelfde fout maakt door te wachten met een renteverhoging.
Centraal bankiers kunnen wel zeggen dat ze streven naar een ‘zachte landing’ van de economie, maar de praktijk leert ons dat het bijna altijd uitdraait op een harde landing. En die gaat gepaard met faillissementen, oplopende werkloosheid en grote verliezen voor onze pensioenfondsen.
Rente blijft laag
Ik vind het onbegrijpelijk dat er binnen de Federal Reserve zo weinig geluisterd wordt naar deze kritische geluiden. De centrale bank besloot afgelopen week voor de zoveelste keer de rente ongewijzigd te laten, terwijl ze begin dit jaar nog haar voornemen uitsprak om de rente dit jaar met een paar stappen te verhogen.
De besluiteloosheid van de Federal Reserve doet het vertrouwen in de centrale bank en in de Amerikaanse dollar geen goed. Na drie monetaire stimuleringsprogramma’s en acht jaar van nul rente is de economie volgens Yellen nog steeds niet klaar voor een minimale een verhoging van de rente. Mag je dan nog wel van economisch herstel spreken??
Federal Reserve verliest geloofwaardigheid door rente niet te verhogen
Deutsche Bank hoeft als het aan bondskanselier Angela Merkel ligt geen staatssteun van de Duitse overheid te verwachten. Dat schrijft het tijdschrift Focus op basis van verschillende bronnen binnen de regering. Ook zou ze zich niet willen bemoeien met de schadeclaim van $14 miljard waarin de bank onlangs verwikkeld raakte.
De uitspraak van Merkel lijkt serieus, maar het kan ook verkiezingsretoriek zijn. Volgend jaar zijn er verkiezingen in Duitsland en de positie van de bondskanselier staat onder druk door haar aanpak van het vluchtelingenprobleem. Deutsche Bank is een zeer grote bank en de vraag is of de bank niet te groot is om gered te worden.
Deutsche Bank
Het aandeel van de bank heeft dit jaar bijna de helft van haar waarde verloren en werd om die reden samen met Credit Suisse uit de Europese index van vijftig grootst bedrijven gehaald. Schadeclaims, tegenvallende resultaten en de nasleep van de Brexit hebben het vertrouwen in de bank geen goed gedaan. Ook maken veel beleggers zich zorgen over de enorme derivatenpositie van de bank.
Grieken moeten vanaf februari 2017 al hun bezittingen opgeven bij de Griekse belastingdienst. Meer dan 8,5 miljoen belastingbetalers kunnen een bericht van de belastingdienst verwachten met de oproep om al hun roerende en onroerende goederen aan te geven, inclusief contant geld. Zelfs bedragen onder de €100 maakt de Griekse regering geen uitzondering. Ook moeten belastingbetalers verandering in hun vermogenspositie binnen dertig dagen bij de belastingdienst kenbaar maken.
Op de website van de Griekse belastingdienst kan men een vooraf ingevulde aangifte downloaden, waarop alle informatie staat die zij reeds verzameld hebben. In het nieuwe systeem moet men daar vanaf volgend jaar ook melding maken van roerende goederen als schilderijen, antiek, juwelen, wapens en het geld en edelmetalen dat ze thuis of in een bankkluis bewaren.
Het is de vraag hoe de belastingdienst gaat controleren of de aangiftes wel juist worden ingevuld. We kunnen ons goed voorstellen dat de Grieken er niet op zitten te wachten om al hun kostbare bezittingen kenbaar te maken bij de overheid. Ook het ministerie van Financiën lijkt nog niet echt te weten hoe ze de aangiftes wil gaan controleren.
Financiële repressie in Griekenland
Het is niet voor het eerst dat er financiële repressie wordt toegepast in Griekenland. Tijdens de crisis kon men maar een beperkt bedrag per dag pinnen. Ook is er tot op de dag van vandaag een limiet op het bedrag dat burgers kunnen overboeken naar een buitenlandse bankrekening. Sinds deze zomer mogen Grieken bedragen groter dan €500 niet meer contant betalen.
Het doel van al deze maatregelen is om een kapitaalvlucht uit Griekenland tegen te houden en belastingontduiking effectiever aan te kunnen pakken. We vragen ons af waar deze controle stopt…
Na de ontkoppeling van de dollar aan goud in 1971 ontstond er binnen de organisatie van olieproducerende en exporterende landen (OPEC) de discussie of het nog wel verstandig was om olie in dollars af te rekenen of dat er gekeken moest worden naar een alternatieve munt. Deze discussie kwam op gang door de aanhoudende daling in de waarde van de dollar ten opzichte van andere wereldmunten zoals de Duitse mark en de Japanse yen.
De belangrijkste thema’s van het debat waren de stabiliteit van de olieprijs enerzijds en de koopkracht van de olie-opbrengsten van de olieproducerende landen anderzijds. Dit blijkt ook uit diverse Wikileaks cables uit 1974:
“Er zal spoedig een Arabisch topoverleg gehouden worden waarin de kwestie van olie besproken wordt. De betaling van olie vindt niet meer plaats in dollars die converteerbaar zijn in goud, maar in gedevalueerd papiergeld. Koning Feisal observeerde dat olievoorraden in de grond meer waard zijn dan tegoeden bij de Chase Manhattan Bank.” (Bron: Wikileaks)
“Het financiële team van Saoedi-Arabië zette vraagtekens bij de wenselijkheid om olie te verkopen voor papieren bezittingen, zonder middelen om die papieren bezittingen te beschermen tegen inflatie en depreciatie. De VS moet nu de leiding nemen en een systeem van geïndexeerde obligaties opzetten om de overschotten van olieproducerende landen te beschermen tegen inflatie of een devaluatie, zodat de druk op de [opwaartse] olieprijs verlicht kan worden.” (Bron: Wikileaks)
Door de devaluatie van de dollar en het vooruitzicht van een verdere waardedaling van de munt kwam de vraag naar voren of de olieprijs niet beter in een mandje van valuta uitgedrukt kon worden, zodat de koopkracht van olieproducerende landen beter op peil zou blijven. Maar de beperkte liquiditeit van andere valuta was op dat moment de grootste belemmering om olie in een andere munt af te rekenen. Het zou leiden tot excessieve fluctuaties in de wisselkoersen van verschillende valuta. Alleen de dollar was op dat moment liquide genoeg om wereldwijd olie in af te rekenen.
Maar door de komst van de euro werd dit debat nieuw leven ingeblazen. De euro werd door een groot aantal landen ingevoerd en was daarmee opeens een liquide munt die tegenwicht kon bieden aan de dollar. Een ander voordeel was dat de eurolanden samen al een substantiële handelsrelatie onderhielden met de olieproducerende landen van de OPEC. Met de euro kwam er een alternatieve munt op het wereldwijde toneel die geschikt was om alle olie in te verhandelen.
Petrodollar
Begin jaren '70 werd de olie door OPEC landen nog uitsluitend in dollars verhandeld. Maar toen de Amerikaanse munt tussen 1971 en 1973 onder druk kwam te staan en twee keer gedevalueerd werd besloten de OPEC landen hun productie te verlagen en uit protest de olieprijs te verhogen van $3 naar $12 per vat.
Sindsdien is er veel discussie geweest over de waardedaling van de dollar, omdat olieproducerende landen door de waardedaling van de dollar een deel van hun opbrengst zagen verdampen. Dat gebeurde ook in het voorjaar van 2002, toen de dollar flink in waarde daalde ten opzichte van de Japanse yen (-19,3%), de euro (-28,8%), de Zwitserse frank (-25,4%) en het Britse pond (-18,6%). Iedere waardedaling van de dollar ten opzichte van andere valuta betekende een rechtstreeks verlies voor de olieproducerende landen, omdat hun koopkracht daardoor daalde.
De instabiliteit van de dollar zorgde voor een oneerlijke situatie, omdat deze sommige landen veel slechter uitpakte dan voor andere. Vooral landen met een overschot op de handelsbalans werden benadeeld, omdat ze vooral dollars als reserve aanhielden. Dat waren industriële landen als Duitsland en Japan, maar ook olieproducerende landen.
De grote vraag waar olieproducerende landen zich tot op de dag van vandaag mee bezighouden is of de dollar nog wel de meest geschikte munt is om olie in af te rekenen. Want waarom zou je als olie exporterend land nog dollars willen ontvangen, als je de meeste handel drijft met Europese landen? De volgende twee grafiek uit het artikel 'Euro Pricing of Crude Oil: An OPEC's Perspective' laten achtereenvolgens zien waar de OPEC-landen de meeste olie naartoe exporteren en uit welke economische zone ze de meeste goederen importeren.
Waar exporteren de OPEC landen de meeste olie naartoe?
OPEC landen importeren meer goederen uit Europa dan uit de VS
Uit deze grafieken kunnen we in één oogopslag zien dat er grote verschillen zijn tussen de OPEC-landen. Nigeria en Venezuela blijken veel meer olie naar de VS exporteren dan naar de EU, terwijl landen als Algerije, Libië en Iran juist veel meer olie naar de EU exporteren. Voor landen als Indonesië, Qatar, Koeweit en de Verenigde Arabische Emiraten blijkt Azië een belangrijke afzetmarkt te zijn.
Wanneer olieproducerende landen hun goederen uit de Verenigde Staten importeren kunnen zij die dollars direct weer gebruiken. Maar als ze veel meer handel drijven met landen buiten de dollarzone, dan moeten ze hun oliedollars eerst omwisselen. En een dollar die in waarde fluctueert betekent dus ook dat de koopkracht van de dollaropbrengsten onzeker is. Olieproducerende landen die vooral handel drijven met Europa worden in het huidige systeem benadeeld door een waardedaling van de dollar, zelfs als de prijzen in euro's stabiel blijven.
In het artikel 'Euro Pricing of Crude Oil: An OPEC's Perspective' lezen we dat de OPEC landen in de periode van 1981 tot en met 2002 ongeveer 37% van hun import uit de Europese Unie haalden, tegenover slechts 14% uit de Verenigde Staten. Daardoor worden veel landen die olie exporteren en importeren benadeeld, omdat ze door het petrodollar systeem een onnodig wisselkoersrisico lopen.
Zoektocht naar alternatieven
De OPEC heeft verschillende alternatieven bekeken om te compenseren voor een waardedaling van de Amerikaanse dollar. Al in januari 1972, slechts enkele maanden na het loslaten van de koppeling tussen de dollar en goud, werd het plan besproken om de olieprijs aan te passen op de waardedaling van de dollar ten opzichte van goud. Uiteindelijk werd er toch een andere oplossing gekozen, namelijk om de olieprijs te baseren op een mandje van negen verschillende valuta van grote ontwikkelde economieën.
Vanaf 1973 werden daar twee valuta aan toegevoegd en werd tevens besloten dat de berekening van de olieprijs voortaan iedere maand in plaats van eens per kwartaal uitgevoerd zou worden. Maar ook dit systeem hield niet lang stand, het werd al in oktober 1973 weer losgelaten.
Een derde plan kwam in 1975, toen de Special Drawing Rights (SDR) van het IMF naar voren werd geschoven om de dollar te vervangen als rekeneenheid voor olie. De SDR zou oorspronkelijk bestaan uit 16 verschillende munten, maar uiteindelijk werden het er in 1981 slechts vijf: de Amerikaanse dollar, de Duitse mark, de Franse franc, de Japanse yen en het Britse pond.
Ook de SDR bleek geen werkbare oplossing voor de olieproducerende landen, omdat het niet zeker was dat de SDR haar waarde zou behouden ten opzichte van de dollar en omdat het voor landen problematisch zou worden om alle valuta uit dit valutamandje te kunnen bemachtigen. Ook was er destijds onvoldoende coördinatie tussen de geïndustrialiseerde landen om de waarde van de SDR stabiel te houden.
Euro als alternatief voor de petrodollar?
Met de euro kwam er eindelijk een alternatief voor de Amerikaanse dollar. Al vanaf de oprichting werd de munt neergezet als een breed gedragen project, waar vanaf het begin twaalf verschillende landen aan deelnamen. De regio die de euro invoerde vertegenwoordigde op dat moment 16% van de wereldeconomie, terwijl de VS op dat moment met een aandeel van 21% de grootste economie was. Ook had de eurozone al vanaf het begin een solide fundament, vanwege het evenwicht op de betalingsbalans en de omvangrijke goudvoorraad van alle deelnemende landen. Ook beschikten de landen van de Eurozone over een zeer liquide kapitaalmarkt.
Daarmee is de euro misschien wel de valuta die men in de jaren '70 en '80 in gedachten had als alternatief voor de Amerikaanse dollar. Sinds 2002 is het draagvlak van de euro alleen maar verder toegenomen.
Werd de euro bij de lancering nog door twaalf landen ingevoerd, inmiddels zijn er achttien landen die de munt gebruiken. De Eurozone vertegenwoordigt inmiddels een economisch blok van 330 miljoen inwoners, vergelijkbaar met de Verenigde Staten.
Rusland en Iran willen dollar verbannen
Sinds de invoering van de euro hebben verschillende landen al pogingen ondernomen om olie niet langer in dollars af te rekenen. Saddam Hussein wilde voor de Amerikaanse inval van Irak de olie in euro's afrekenen, terwijl Iran in 2008 een beurs opzette om olie in andere valuta te kunnen verhandelen, waaronder euro's. Iran vraagt al sinds 2007 euro's voor de olie die ze aan China verkoopt en sinds begin dit jaar wordt ook de export van olie naar India en Europa in euro's afgerekend.
Ook Rusland, een van de grootste olieproducenten ter wereld, heeft ook al verschillende hints gegeven om olie in een andere valuta af te rekenen. Vorig jaar zei president Poetin op de Iraanse televisie dat hij olie niet langer in dollars wil afrekenen. Het land had toen al met verschillende handelspartners gesprekken gevoerd om olie en andere grondstoffen in andere valuta af te rekenen.
Al in 2010 suggereerde Poetin dat Rusland op een dag de euro zal gebruiken. Hij beschouwde de euro als een 'stabiele wereldmunt' en constateerde dat een toenadering van Rusland en Europa onvermijdelijk is. Het overweldigende monopolie van de dollar maakt de wereld kwetsbaar, zo concludeerde Poetin destijds. Ook zijn politieke rechterhand Medvedev liet een aantal jaar geleden al weten dat hij de euro wel ziet zitten als alternatieve wereldmunt.
Lees ook:Rusland zal de dollar verlaten (2011)
Conclusie
Met de komst van de euro is er eindelijk een alternatief gekomen voor de Amerikaanse dollar, waarmee de dominantie van de Verenigde Staten ingeperkt kan worden. Na de Tweede Wereldoorlog werd al er snel gesproken over een Europese muntunie, omdat dat vrede en veiligheid in Europa zou bevorderen. Maar pas toen de dollar werd losgekoppeld van goud en de waarde van de dollar kelderde werd er vaart gemaakt met het ontwikkelen van een alternatieve wereldmunt.
Ruim vijftien jaar na de introductie van de euro kunnen we constateren dat het draagvlak voor de munt sterk is toegenomen en dat de euro een belangrijke rol kan spelen in de transitie van een dollarsysteem naar een monetair systeem waarin verschillende munten gebruikt worden in het internationale handelsverkeer.
De bankensector in de Eurozone staat onder druk door een overaanbod van financiële instellingen, zo concludeert ECB president Mario Draghi. Dat verklaart volgens hem de lage winstgevendheid van de sector, meer dan het rentebeleid van de centrale bank. Uit de bankensector is veel kritiek op extreem lage rente van de ECB, omdat dat de winstmarge van banken zou aantasten.
De ECB introduceerde in de zomer van 2014 een negatieve rente, die stapsgewijs verhoogd werd tot -0,4%. Daardoor moeten banken geld betalen over de overtollige reserves die ze bij de centrale bank parkeren. Deze kosten drukken op de winstmarge, waardoor banken genoodzaakt zijn hun spaarrente verder te verlagen. Bij de grootste Nederlandse banken krijg je momenteel minder dan een halve procent rente, terwijl sommige banken in Duitsland en Zwitserland al een negatieve spaarrente doorberekenen aan vermogende spaarders.
Kapitaalmarkt
Volgens Draghi is de bankensector veel te groot geworden ten opzichte van de kapitaalmarkt, waardoor ze hun kosten moeilijk kunnen doorberekenen aan de klanten. Het verdienmodel van banken is ook zodanig dat het effect van de economische cyclus versterkt wordt. In goede tijden maken de banken veel winst, maar in slechte tijden blijken ze erg kwetsbaar. De afhankelijkheid van kredietverlening is in de Verenigde Staten veel kleiner, omdat de kapitaalmarkt daar veel groter is dan in Europa. Op de kapitaalmarkt geven bedrijven obligaties en aandelen uit, wat voor banken een extra bron van inkomsten betekent.
Eerder deze week zei ook Luc Coene, voormalig gouverneur van de Belgische centrale bank, dat Europa teveel financiële instellingen heeft. De spaarder moet er dus serieus rekening mee houden dat men in de toekomst banken zal laten vallen, wanneer deze in de problemen komen.
Het Russische ministerie van Financiën heeft voor ongeveer €1 miljard aan euro obligaties uitgegeven. Het is niet voor het eerst dat Rusland geld leent in euro’s, want in mei haalde het land ook al ongeveer €1,5 miljard op met de uitgifte van euro obligaties. Gebeurde dat toen nog tegen een rente van 4,75%, nu is dat 3,99%. Rusland kan momenteel goedkoop lenen in euro’s omdat er wereldwijd veel vraag is naar schuldpapier in deze munt. Dat betekent dat het land momenteel veel goedkoper in deze valuta kan lenen dan in roebels.
Er is veel vraag naar Russische obligaties die in euro genoteerd staan, want op de obligatieveiling in mei werd er flink ingetekend. Beleggers boden ruim €6 miljard aan, vier keer zoveel als het bedrag dat Rusland op wilde halen. Het zijn vooral buitenlandse beleggers die het schuldpapier kochten, want die namen ruim 70% van het totale bedrag voor hun rekening.
Lenen in euro
Voor Rusland is het geen onlogische keuze om geld te lenen in euro’s, omdat het land veel handel drijft met de eurozone. Ze kan deze munt dus goed gebruiken om goederen af te nemen van Europese handelspartners. Onlangs zei president Poetin in een interview met Bloomberg dat de centrale bank van Rusland nu al dertig procent van haar valutareserves in euro’s bewaart.
Rusland staat zeer positief tegenover de euro, omdat het een alternatief biedt voor het dollarsysteem. Al in 2010 suggereerde Poetin dat Rusland op een dag de euro zal gaan gebruiken en in 2012 zei toenmalig minister-president Medvedev dat ook hij de Europese valuta verwelkomt als nieuwe wereldmunt. Het wordt pas echt interessant als een energiegigant als Gazprom overschakelt op de euro als alternatief voor de dollar.
Waardeert u de artikelen en analyses op onze site, steun ons dan met een eenmalige of periodieke donatie. Met uw donatie kunnen we mooie artikelen blijven schrijven en worden we minder afhankelijk van inkomsten uit advertenties. Klik hier om te doneren!
Verschillende centrale banken onderzoeken de mogelijkheid om een nieuw type geld op basis van de blockchain technologie in omloop te brengen. Dit nieuwe type geld kan rechtstreeks aan huishoudens en bedrijven verstrekt worden en geeft centrale banken meer mogelijkheden om de economie te stimuleren. Maar dat is niet het enige, want een geldsysteem op basis van de blockchain technologie maakt het ook mogelijk elektronische betalingen te verrichten zonder tussenkomst van banken.
Het huidige geldsysteem is al bijna volledig elektronisch, want de munten en bankbiljetten vertegenwoordigen nog maar een paar procent van al het geld in onze economie. Het grootste deel van ons geld bestaat uit tegoeden die alleen aanwezig zijn in de computersystemen van banken. Banken spelen daardoor een onmisbare rol in het elektronische betalingsverkeer, terwijl dat met de technologie van vandaag de dag helemaal niet nodig is. Met de blockchain technologie kan immers een nieuw type geld ontwikkeld worden waarvoor de gebruikers niet langer afhankelijk zijn van banken.
Blockchain
Blockchain is een systeem dat het mogelijk maakt om volledig automatisch informatie van de ene naar de andere partij over te brengen. Bij iedere transactie binnen dit systeem wordt een nieuw blokje informatie aan de informatieketen (blockchain) toegevoegd, die vervolgens gecontroleerd wordt door alle andere gebruikers van het systeem. Het is een decentraal geldsysteem, waarin het betalingsverkeer niet meer via een bank, maar rechtstreeks tussen gebruikers plaatsvindt. Je zou het kunnen vergelijken met contant geld, maar dan via de digitale snelweg.
Blockchain kan banken overbodig maken voor het betalingsverkeer (Illustratie door Deloitte)
Geld als bezit
Een nieuw geldsysteem op basis van deze blockchain technologie heeft grote implicaties voor banken en centrale banken. Momenteel wordt bijna al het geld via fractioneel bankieren door commerciële banken in omloop gebracht. Geld is binnen het huidige geldsysteem een schuld, omdat je verplicht bent het volledige bedrag binnen een bepaalde termijn weer terug te geven aan de bank. Zou iedereen zijn schuld aan de bank aflossen, dan zou er geen geld meer overblijven. Dit principe zorgt ervoor dat de geldhoeveelheid van tijd tot tijd kan groeien en krimpen.
Geld op basis van de blockchain technologie is geen schuld, maar een bezit. Iedere eenheid van het geld heeft een eigen identiteit en zal permanent in omloop blijven. Centrale banken kunnen dit geld in omloop brengen, waarna men het onderling kan gebruiken in het betalingsverkeer. Dit nieuwe geld zal dan uitsluitend van eigenaar veranderen, maar zal nooit uit omloop gehaald worden zoals ons huidige fiatgeld. En omdat het decentraal bewaard kan worden is de impact van een omvallende bank voor het betalingsverkeer en voor de spaartegoeden van burgers en bedrijven met dit nieuwe geldsysteem mogelijk veel kleiner dan onder ons huidige fractionele geldsysteem, waarin geld een schuldverplichting is.
Full reserve
Centrale banken kunnen het geldsysteem herkapitaliseren door nieuw geld op basis van de blockchain technologie in omloop te brengen. Daarmee krijgt de centrale bank de volledige controle op de geldhoeveelheid in de economie, iets wat ze nu alleen indirect kan beïnvloeden via rentebeleid en monetaire verruiming. Een geldsysteem op basis van blockchain - waarin geld bezit is - heeft dus veel weg van full reserve banking.
Een geldsysteem waarin geld niet langer een schuld, maar een stukje bezit is klinkt aantrekkelijk. Met blockchain kan een betrouwbaar, veilig en integer geldsysteem gebouwd worden dat volledig aansluit bij een tijdperk waarin een groot deel van het betalingsverkeer al elektronisch verwerkt wordt. Toch zijn er een aantal uitdagingen waar men rekening mee dient te houden.
Bezwaren
Als eerste is het natuurlijk de vraag of je de controle van de geldhoeveelheid wel aan centrale banken over moet laten. We weten allemaal dat centrale banken niet zo onafhankelijk zijn als zelf beweren en dat ze beïnvloedbaar zijn. Hoe kan een centrale bank weten wat de juiste geldhoeveelheid is voor een economie? En zullen centrale banken, wanneer ze zelf mogen bepalen hoeveel geld er in omloop wordt gebracht, niet automatisch de neiging hebben teveel geld in omloop te brengen? Er is nu al veel kritiek op het monetaire beleid van centrale banken. Waarom zouden we ze dan nog meer controle over ons geldsysteem willen geven?
Een decentraal geldsysteem op basis van de blockchain vereist ook dat particulieren en bedrijven zelf de verantwoordelijkheid dragen voor hun elektronische portemonnee (wallet). Raak je als gevolg van een menselijke fout of een elektronische storing je elektronische portemonnee kwijt, dan heb je opeens geen geld meer. Net als in de geschiedenis zal er opnieuw de behoefte ontstaan om geld onder te brengen bij een partij die daarin gespecialiseerd is. Vroeger was dat de goudsmid en later werd dat de bank. Wanneer mensen hun elektronische portemonnee weer in beheer geven bij een paar grote bedrijven, ben je dan niet weer terug bij af?
Deze bijdrage wordt u aangeboden door Goudstandaard, uw adres voor de aankoop en opslag van fysiek edelmetaal.
