Wat gastlanden van een WK verwachten, en wat ze meestal krijgen

Op 11 juni 2026 trapt het eerste WK met 48 deelnemende teams af in het Estadio Azteca in Mexico-Stad, met een openingswedstrijd tussen Mexico en Zuid-Afrika. De finale volgt op 19 juli in het MetLife Stadium in New York. Tussen die twee data worden 104 wedstrijden gespeeld, verdeeld over zestien speelsteden in drie gastlanden. Voor het eerst in de geschiedenis wordt een WK door drie economieën tegelijk gedragen, en dat verandert iets aan de klassieke rekensom die economen bij elk toernooi opnieuw trekken. De onderliggende vraag blijft dezelfde als bij elk WK sinds 2010. Wordt het gastland hier financieel beter van?

Brazilië 2014 als ijkpunt

Het meest geciteerde recente voorbeeld is Brazilië 2014. De directe kosten voor het organiseren van het toernooi kwamen volgens verschillende schattingen uit rond de 11 à 12,7 miljard euro. De Braziliaanse regering zelf publiceerde kort na afloop een rapport dat sprak van ongeveer 10 miljard euro aan economische opbrengsten. Op papier zag dat eruit als break-even, misschien iets eronder.

Op de grond was het verhaal anders. Brazilië gleed in de maanden na het toernooi in een zware recessie, met dalende industriële productie en oplopende werkloosheid. Analyses van onder meer Robeco wezen erop dat het verwachte infrastructuur-effect grotendeels was uitgebleven, mede door slecht uitgevoerde investeringen. Correspondent Marc Bessems vatte het destijds samen: “Het heeft het land waarschijnlijk alleen maar geld gekost.” Die observatie is door onafhankelijke economen in de jaren daarna in grote lijnen bevestigd.

Qatar als extreem geval

Qatar 2022 staat in een aparte categorie. De directe WK-kosten lagen volgens het organisatiecomité rond de 6,5 miljard dollar, maar de totale infrastructuur-investering die het land koppelde aan het toernooi, inclusief metro’s, luchthavens en hotels, werd geraamd op meer dan 200 miljard dollar. Dat is geen WK-rekening in de traditionele zin. Het is een nationaal moderniseringsprogramma met een voetbaltoernooi in de etalage.

Of die 200 miljard zichzelf ooit terugverdient, is een vraag voor de komende decennia. Voor deze analyse geldt vooral dat het model van Qatar niet overdraagbaar is. Geen ander gastland zal die verhouding tussen toernooi-kosten en overheidsinvestering opnieuw produceren.

Waarom het rendement zo vaak tegenvalt

Economisch onderzoek naar mega-events komt al sinds de jaren tachtig tot dezelfde conclusie. Effectstudies vooraf, vaak uitgevoerd in opdracht van organisatoren of sponsors, voorspellen stevige groeicijfers. Effectstudies achteraf, uitgevoerd door onafhankelijke economen, vinden daarvan doorgaans een fractie terug, en niet zelden niets.

Een paar redenen zijn bekend. Toeristen die voor het toernooi komen, verdringen reguliere toeristen die wegblijven. Stadions die speciaal gebouwd worden, zitten daarna vaak leeg. Infrastructuur die versneld wordt aangelegd, had in normale planning soms goedkoper gekund. En binnenlands kijkgedrag verschuift. Veel inwoners van gastlanden blijven thuis of zitten op de tribune, en dat drukt tijdens toernooiweken zichtbaar op de productiviteit.

Wat 2026 anders maakt

Het WK 2026 heeft een structuur die op papier minder slecht uitpakt voor gastlanden. Het toernooi wordt verdeeld over de Verenigde Staten, Canada en Mexico, en gebruikt grotendeels bestaande NFL- en MLS-stadions. Nieuwe grote infrastructuur-investeringen zijn beperkt. De FIFA zelf rekent op recordopbrengsten dankzij het nieuwe format met 48 teams, maar de kosten bij de gastlanden blijven relatief beperkt vergeleken met eerdere toernooien.

Daarmee wordt 2026 eerder een test van een ander principe. Als je de mega-investeringen eruit haalt, wordt de WK-economie vooral een commerciële economie. Dan is de relevante vraag niet meer of het gastland er rijker van wordt, maar waar de economische effecten terechtkomen bij andere partijen.

Waar de euro dan wél naartoe gaat

Die andere partijen zijn bekend. FIFA verdient aan uitzendrechten, sponsordeals en kaartverkoop. Internationale sponsors krijgen zichtbaarheid. Streamingdiensten en televisieaanbieders zien abonnementspieken tijdens het toernooi. Horeca in niet-gastlanden profiteert lokaal van collectief kijkgedrag. In Nederland gaat tijdens een Oranje-WK de horeca-omzet omhoog als het elftal doordraait, vooral in stadscentra en op terrassen.

En er is een post die in Nederland sinds de legalisering van online kansspelen in 2021 zichtbaar meetelt. Rond grote voetbaltoernooien piekt de omzet bij legale Nederlandse aanbieders als Betnation en andere vergunninghouders. Voor de Nederlandse schatkist betekent dat extra kansspelbelasting, voor de sector een van de voorspelbare seizoenspieken van het jaar. Die groei was tijdens de WK’s in Qatar of Brazilië in Nederland nog niet te meten. In 2026 zal ze waarschijnlijk sterker doortellen dan bij welk eerder WK ook, simpelweg omdat de markt er inmiddels is.

Wat het betekent voor het rapport van 2027

De vraag of het WK 2026 economisch een succes wordt, krijgt pas eind 2027 een serieus antwoord, als onafhankelijke onderzoekers de cijfers naast de verwachtingen leggen. Voor de Verenigde Staten, Canada en Mexico zijn de verwachtingen bescheidener dan bij Brazilië of Rusland, en dat is vermoedelijk verstandig. Gastlanden zijn zelden de grote winnaars van een WK. De echte winsten vallen elders, bij partijen die geen stadion hoeven te bouwen.